Verspreide sermoenen
(1948)–Johannes Brugman–
Regelnummers proza verbergen
| |
13 [Wi die niet en hebben sorghe der dinghen noch sake der sonden]1ɑ Wi die niet en hebben sorghe der dinghen noch sake 2der sonden, hoe wi mijn goddiensteliken leven, hoe wiGa naar voetnoot2 3meer den oversten richter vertoernen.Ga naar voetnoot3
4ɑ Onholt u van hate ende achter-clappe. Dat is u beter 5dan drie daghe ter weke in water ende in broede te wasten. 6Item. Alle dinck salmen int beste trecken ende nemen. | |
[pagina 119]
| |
7Dat is beter dan alle daghe inden hemel werden gheto- 8ghen mit Paulo. 9ɑ Lidet lijdsamlic ende verdrachelicke lasterlike woer- 10de om Godes willen, ende het is beter dan alle daghe mit 11roeden ghesleghen toe werden. 12ɑ Breket uwen slaep om God toe dienen, ende ghi sult 13mer verdienen dan of ghi dusent ghewapender manne thoeGa naar voetnoot13 14perde sanden om dat heilighe lant ende graf te bescarmen.
15ɑ Item. Als men een hiert vanghen wil, hoe men dat 16meer blouwet ende jaghet mitten honden, hoe dattet denGa naar voetnoot16 17heren bequamer ende behaghelicker is. Des-ghelikes hoeGa naar voetnoot17 18wi meer mit becoringhen ende mit ghelatenheit van GodeGa naar voetnoot18 19anghevochten werden, hoe wi den Heren bequamer wer- 20den ende behacheliker, ende dan in-stort hi overvloedelike 21sine gracie ende sueticheit.
22Item. Dat slot van alre leringhe: niet alle te gheloven dat 23wi horen; niet al voert te segghen dat wi weten; niet al te 24ordelen dat wi sien; niet al te doen dat wi mochten. 25Nu op ierste, niet al te gheloven dat wi horen: als cranc-Ga naar voetnoot25 26heit van onsen ewen-menschen. 27Opt ander, niet al voert te segghen dat wi weten: als voerGa naar voetnoot27 28te bedencken twy of drie, wat wi segghen; altoes op doech-Ga naar voetnoot28 29samheit van onsen even-menschen te spreken. 30Op dorde, niet al te ordelen dat wi sien: mer alle dinghe 31ten besten te trecken, die wi sien van onsen ewen-men- 32schen. 33Opt vierde, niet al te doen dat wi mochten. Dat is te ver-Ga naar voetnoot33 34staen: menich dinc dat wi wel onsen oversten an-bren- | |
[pagina 120]
| |
35ghen mochten, ende dat omder minnen willen achter te 36laten.
* * *
37Item. Ghebenedijt ende gheeert moet wesen die suete na- 38me ons lieves Here Jhesu Cristi, ende den naem der vrien-Ga naar voetnoot38 39deliker maghet ende moeder Marien, nu ende inder ewi- 40cheit. Ende doer die cracht hoers ghebedes, soe moet 41Jhesus wesen een stuuerman mijns herten ende mijnre 42ghedachten, regierder mijns mondes ende mijnre woerden, 43een bewaerre mijns hoefdes ende mijnre sinnen. Ende doerGa naar voetnoot43 44minne sijns gheminneden Soens ende der liever ghebene- 45dider maghet Marien, soe verlene ons die hemelsche Va- 46der gracie ende ghenade, licht ende verstant, sinen god- 47liken vrede ende minne, ende dat ewighe leven nae desen 48vergancliken leven. Amen.
* * *
49ɑ ‘Jhesus clam in een scheppen ende voer over tmeerGa naar voetnoot49 50ende quam in sine stat.’ 51Jhesus hadde vier steden, daer hi meest plachte wanderen.Ga naar voetnoot51 52Die ierste was Nazareth; in Nazareth wolde hi ontfan- 53ghen werden. Bethelem bedudet een huus des broedes, 54ende daer wolde hi gheboren werden. Die iij steden is 55Jherusalem, ende daer wolde hi ghecrucet wesen. Die iiij 56stede was Capharnaum, ende daer dede hi meest mira- 57culen. 58Hi clam int schip, doe hi ghecrucet waert; hi voer over, | |
[pagina 121]
| |
59doe hi verrees, ende hi quam in sine stat, doe hi te hemel 60voer. Mitten scepkens pleghetmen dat guet te brenghen 61ende weder te halen. Onse stuerman, Jhesus, hevet onsGa naar voetnoot61 62ghebrocht dat golt sijnre godheit, ende hi nam weder dat 63slijc onser menscheit ende dat voerde hi in sijn vaderlant, 64want daer en was gheen s[c]lijc.
* * * 65ɑ Een uutvercoren schip, daer Jhesus die stuerman of is.Ga naar voetnoot65
66Alsoe menich guet mensche als is inder heiligher Kerken, 67alsoe manighe plancke hebbe wi an onse schip. Die bo- 68dem vanden scepe sijn die xij apostelen ende sante Fran- 69ciscus. Die naghelen des scepes is die vrese Godes, want 70gheen mensche en mach in doechden volherden sonder die 71vrese Godes. Dat lym of dat teer, daer ment schiep medeGa naar voetnoot71 72teert, is die minne Godes ende ons even-menschen. Want 73minne ende vrese sluten dat schip te-gader.Ga naar voetnoot73 74Die twe eynden vanden schepe sijn scarp. Die ierste scarp-Ga naar voetnoot74 75heit ons schepes sin Jhesus ghevlochten voete, want datGa naar voetnoot75 76cruce was soe smal, dat sie niet bieen conden voeghen;Ga naar voetnoot76 77ende het was scarp hent tot sinen heilighen armen, wantGa naar voetnoot77 78die waren alsoe wide uutgherect, datter niet e<e>n lit inGa naar voetnoot78 79sijnre steden en bleef. Die ander scarpheit is, dat Jhesus 80niet en hadde, daer hi sijn hovet an neyghen mochte.Ga naar voetnoot80 81Voer in onse schip sal staen die vroetheit ende sal scarpe-Ga naar voetnoot81 82like toe-sien, of daer enighe clippen sin inden weghe. Ach- | |
[pagina 122]
| |
83ter int schip sal staen die rechtverdicheit ende bewarentGa naar voetnoot83 84roeder, op-dat, of die vroetheit enighen hinder siet, derGa naar voetnoot84 85rech<t> verdicheit kundighe, dat sie wel stuer. Ter rech-Ga naar voetnoot85 86ter siden ons schepes sal staen die maticheit, op-dat, als 87die voerspoedicheit comet, dat sie hoer niet te seer en ver- 88heffe. Ter luchter siden sal staen die stercheit, op-dat sieGa naar voetnoot88 89in gheenre temtacien verwonnen en werde. Want onse 90scepken wort anghesturmet mit iiij winden: als mit mis-Ga naar voetnoot90 91troest, mit verwaentheit, mit blasphemien ende mit onghe- 92love. Ende dat alre-anxtelicst is een cleyn swart bubbeken,Ga naar voetnoot92 93<dat> comet onversiens an onse schip; ende dat is, gheneGa naar voetnoot93 94becoringhe te ghevoelen, ende dat is alre-sorchlicste.Ga naar voetnoot94 95De royers in onse schip, dat sijn die heilighe enghelen. 96Michael regiert die in macht gheset sijn, Gabriel regiert 97die maechden, Raphael regiert die echtscap. Die ballast 98in desen scepe is velheit der gueder menschen. Uriel re-Ga naar voetnoot98 99giert die bescouwers, als Noe, Job ende Daniel; Noe 100beteikent die niet en besitten, als die mijnre-broeders. 101Want hadde ic alsoe vele verdienten als gheweest hebben 102van beghinne der werelt, ende ic den meesten sonder wis-Ga naar voetnoot102 103ten vander werelt: alle die verdienten wolde ic hem 104gheven, ende maken mi selven alsoe bloet als een eyken- 105boem die gheschelt staet, want mijn Here Jhesus CristusGa naar voetnoot105 106is al rijc ghenoech mi weder te cleden mit sinen heilighenGa naar voetnoot106 107verdienten. Want doe hi naect ende bloet stont anden 108cruce, doe bedecte hi alle der werelt sonden ende oec 109des moerdeners. O hemelsche Vader, waer-om hebstu 110dijn kijnt aldus ellendich ghelaten? Want hi sat indenGa naar voetnoot110 | |
[pagina 123]
| |
111stoel des cruces levendich, drie uren lanc, op iij stompen 112naghelen, blau ende bloedich, mit gheiselen doer-houwen.Ga naar voetnoot112 113O hemelsche Vader, vertoerne-di niet, dat ic dus spreke, 114want die minne dijns Soens beweghet mi daer-toe. O ver- 115corene herten in Gode, anscouwet dese vijf duerbaer cas-Ga naar voetnoot115 116sidonien der vijf wonden. Weset als een duve, rustet endeGa naar voetnoot116 117anmerket van buten die hertelike seericheit. Ende danGa naar voetnoot117 118crupen wi daer-in, als wi an-merken, waer-om ende omGa naar voetnoot118 119wat saken hijt gheleden hevet.Ga naar voetnoot119 120Die mast is dat cruce ons Heren, ende is ghemaket van 121vierre-hande holten vergadert. Dat bloc daert instont, wasGa naar voetnoot121 122cederboem; dat opstaende holt was palmen; dat holt 123over-dwers was cypressen; die tafel boven, daer ‘Jhesus 124Nazarenus, coninc der joden’ anghescreven stont, was 125van olyven-boem, want Jhesus is die olyven-boem, ende 126hevet den olye der barmherticheit overvloedelick uutghe- 127stort op alle menschen. Die mast is dicke bevlect mit teer:Ga naar voetnoot127 128alsoe is onse mast-boem belopen mit den roden bloede 129Cristi. Laet ons opclymmen mitter bruut op desen palm- 130bome des heilighen cruces ende plucken sine vruchten. 131Want als een mensche beswimet is, soe strijctmen hem watGa naar voetnoot131 132edickes voer sine nese, ende alte-hant ontwerpt hi. Des-Ga naar voetnoot132 133ghelikes wanneer een mensche van binnen beswimet is, 134overmits druck ende bangicheit ende verduusteringhe vanGa naar voetnoot134 135binnen, dan sal hi breken vanden bast des heilighen cruces 136den sueten kaniel, ende vrivent voer die nese sijns ver-Ga naar voetnoot136 137stants, ende hi sal weder levendich werden in Cristo. | |
[pagina 124]
| |
138Dat zeil in onsen schepe sal wesen van vier stucken, ende 139is van vierrehande verwen: roet, swart, wit ende gulden.Ga naar voetnoot139 140Matheus brenct ons dat rode stuck, in-dien dat hi onsGa naar voetnoot140 141bescr<i>vet die minne, dat God om ons mensche ghewor- 142den is. Lucas brenct ons dat swarte stuck, in-dien dat hi 143ons bescrivet die passie ende doet ons Here. Marcus 144brenct ons dat witte stucke, in-dien dat hi ons bescrivet 145ons Here verrisenissen [des Heren]; want inder verrise- 146nisse ons Here openbaerden die enghelen den vrouwekensGa naar voetnoot146 147in witten clederen, want sie droeghen die levereie hoers 148Heren. Johannes brenct ons dat gulden stuck, in-dien dat 149hi ons bescrivet die godheit, want hi sechde: ‘In den 150beghinne was dat Woert’ etc. Dat dranck hi inden avent- 151mael uutten borsten ons Here, want nyemant van den an- 152deren ewangelisten en hadde gescreven vander godheit. 153ɑ Die spise in onsen scepe sal wesen dat heilighe Sacra- 154ment ende die heilige scriftuere. 155ɑ Die ancker in onsen schepe sal wesen die hope. On- 156sen ancker der hopen sullen wi werpen in die rike ver- 157dienten Cristi. Want als wi ligghen in onser uutterster noet, 158ende onse sielen omme-gaet alle die lede ons lichaems endeGa naar voetnoot158 159nerghent ontholden en mach, soe sullen wi onsen anckerGa naar voetnoot159 160der hopen werpen in die diepe wonden ons Heren, ende 161sonderlinghe inder wonden der ziden sijns heilighen her-Ga naar voetnoot161 162ten, die ons Longin[i]us op-ghesteken hevet, op-dat wiGa naar voetnoot162 163daer alle in ghewasschen ende ghereynicht werden, ende 164daer sullen wi sekeren troest vinden.
165ɑ Sommighe menschen varen in die see deser werelt en- 166de royen seer slappelic; alse nu schinen sie een weynichGa naar voetnoot166 | |
[pagina 125]
| |
167voert te gaen, ende alse nu schinen sie vele-meer achter- 168wart te driven. Dat sin menschen, die in ene maniere van 169gheesteliken leven sin, ende staen op horen eyghenen wil-Ga naar voetnoot169 170len, ende leven in eyghenscap. Ende sommighe ander sinGa naar voetnoot170 171in een guet schip der religen, mer dese sin also seer bela-Ga naar voetnoot171 172den mit curiosen ende overvloedighen clederen ende heb-Ga naar voetnoot172 173belicheit der tijtliker dinghen, dat sie niet in-achtich enGa naar voetnoot173 174sin te royen, alsoe dattet schip seer traechlic voert-gaet 175ende somtijt stille-staet, alsoe dattet schip dicke in groterGa naar voetnoot175 176vresen is te verdrencken. Want een mensche, die onbelastGa naar voetnoot176 177is van clederen ende van tijtliken guede ende van allen 178tijtliken becommeringhen, die is seer bequaem te royen 179totten voertganc der doechden. 180Sommighe menschen gaen waden int water totten halse 181toe, ende en hebben niet dan een stock in die hant, daer 182sie hem an holden. Dit sint menschen, die inder echt 183gheset sin. Dese werden anghestoten mit vele ghelven endeGa naar voetnoot183 184perikelen ende droefheiden, die inder echt gheleghen sin. * * * 185ɑ Jhesus verberghede hem onder een wit cledekijn inden 186heilighen Sacrament, want wi en sien niet dan witheit,Ga naar voetnoot186 187noch en smaken niet dan die substancie des broedes.Ga naar voetnoot187 188Mer die ziele voelt al anders, want sine godheit stortGa naar voetnoot188 189hi inder zielen. Recht als een groet here, die antrect 190gheckes cleder, ende gaet biden armen kijnderen sitten, 191ende eet pap mit hem om hem te vermaken, ende dan 192laet hi hem enen guldenen penninc.Ga naar voetnoot192 | |
[pagina 126]
| |
193ɑ Jhesus onse brudegom hevet anghenomen eens geckes 194cleet, doe hi an-nam menschelike natuer. Hit at pap 195mitten kijnderen, doe hi sijnre moeder borsten soghede. 196Och hoe suetelike lach hi, ende toech an sijnre moederGa naar voetnoot196 197borste! Och mijn lieve susteren, in Cristo Jhesu uut- 198vercoren, dese mammekens Jhesu sin u ghelaten voer uweGa naar voetnoot198 199nauwe noetdrofte ende sobere gherichte, ende als uGa naar voetnoot199 200daer yet anghebrect, soe lopet tot desen mammekens: 201daer suldi in vinden al dat u noetdruftich is. Draghet 202nu mit uwen brudegom dat gheckes cleet, u grauwe man- 203telen, u grauwe rocken, want Jhesus om u dat gheckes 204cleet ghedraghen hevet.
* * * 205ɑ Niet en is onsen lieven Heren alsoe ghename als hemGa naar voetnoot205 206groet te kennen ende ons selven cleyne ende een snodeGa naar voetnoot206 207slijc. Want onse heilighe vader sancte Franciscus plachte 208segghen: ‘Wie bistu, mijn Here ende mijn God, ende 209wie bin ic? Een snode slijc.’ Want wi sullen ons latenGa naar voetnoot209 210vertreden als een scoenmaker sijn leder, ende als een 211potmaker sine eerdene potte mit voeten tredet. Wat meer 212te seggen? Een gheestelic mensche moet sin natuere breken, 213recht als een dinc dat in enen mortier-steen ghebroken 214wort.
215ɑ Sommighe menschen bidden om ynnicheit ende omme 216devocie, mer ic bid u, lieve Here, om druc ende om 217liden ende oetmoedighe vernietinghe in mi selven. Mer sausGa naar voetnoot217 218daer-toe ter lidsamheit. | |
[pagina 127]
| |
219ɑ Dat is godlike wijsheit, dat een mensche al onrecht, 220dat hem toe-comet doer God of doer enighen menschen, 221lijdsamlike can liden, ende niemant weder te cort te doenGa naar voetnoot221 222in ghenen dinghen. Dat is werlike wijsheit, dat een menscheGa naar voetnoot222 223onrecht dat hem ghedaen wort can verantwoerden, endeGa naar voetnoot223 224als hi sijn onrecht niet wreken en can, dat hi dan can 225laten of hijs niet en saghe, ende als hem dan sijn slachGa naar voetnoot225 226valt, soe doet hi sijn best. Mer ‘wijsheit der werelt is 227sotheit voer Gode.’ Dat is vleischelike wijsheit: [is] wel 228te eten ende te drincken ende te doen datter natueren lust; 229dat is, listich ende cloec te wesen, in die ene hant dat vuerGa naar voetnoot229 230te hebben ende in die ander hant dat water, te lesschen 231ende te bornen; waer si bi-sin, daer slaen sie mede toe,Ga naar voetnoot231 232ende en achten niet op die warheit.
233ɑ Onse ledder daer wi mede opclymmen totter glorien 234Godes, is dat cruce ons Heren, dat hi ierst op-clam ende 235ons allen den wech ghewiset hevet. Ende op dat cruce 236leghet ene doerne-crone, die ons van allen ziden anprekelt. 237Als een mensche ghegaen is totten dienste Godes, soe staen 238in hem op menigherhande temtacien, ende hem wort in-Ga naar voetnoot238 239ghesproken: ‘Ic en mach niet ghehoersam wesen, ic enGa naar voetnoot239 240mach minen eyghenen wille niet derven, ende mijnre 241natueren niet sterven, ende van allen menschen ongheacht 242te wesen; ic en mach niet vasten, ic en mach niet waken, 243ic en mach aldusdanighe penitencie niet doen ende ver- 244smade werken.’ Ende dit sijn al doernen, ende hier moeten 245wi ummer over, ende daer-om moeten wi roepen ten Heren 246die hanghet anden cruce: ‘Stant op, Here, ende help ons, 247ende verloes ons om dinen heilighen name.’ | |
[pagina 128]
| |
248Noch sijn daer al meer doernen: als te laten dat huusGa naar voetnoot248 249ons vaders ende al onse besittinghe, ende oec onsen willen 250te bueghen onder onsen oversten, die oec onser natueren 251contrarie sin, ende onse natuere te breken ende te sterven,Ga naar voetnoot251 252ende in allen desen stantachtlich te bliven, ende om doetGa naar voetnoot252 253noch om leven van Code te scheiden.
254Och, dese wech is scarp ende smal:Ga naar voetnoot254
255Stuer mi, Cristus, dat ic niet en val!
254Ende wi en sullen God niet sueken in creatueren of in 255enighen ghescapenen dinghen. Adam sochte ghenoechte in 256Eva, sijnre huusvrouwen, in-dien dat hi hoer consentierdeGa naar voetnoot258 257ende at vander verboedenre vrucht ende brac dat ghebod 260Godes, ende doe verloes hi God. 261Ende alle dese temtacien sin tacken vander doernen-crone, 262ende dese moeten wi overclymmen ende laten God mit 263ons doen wat dat hi wil. Want die vroemlic stridet, salGa naar voetnoot263 264die crone ontfanghen, ende die niet en stridet, die salse 265verliesen. Die vromelike striden, daer sal die glorie Godes 266in gheopenbairt werden, ende sal drincken uutter fonteynen, 267daer die levendighe stroem uutlopet, sonder op-holden.
268ɑ Eenre maghet ghedachten sullen wesen reyne, ende als 269sie daer teghendoet in minnen der creatueren of in enighen 270ghedachten daer si hore reynicheit mede besmitten mach, 271wanneer sie daer ghenoechte in hevet ende consentiert, soeGa naar voetnoot271 272sondicht men doetlic. Mer als sie daer ghene ghenoechte 273in en hevet, soe en sondighet sie niet doetlic. Want inden 274stride mach sie vele verdienen, ende die vromelike 275str<i> det, sal die crone ontfanghen. 276Alle menschen en hebben niet ghelike te striden. Sancte 277Johannes ewangelista hadde grote sueticheit van Gode, | |
[pagina 129]
| |
278ende sancte Peter hadde menigherhande temptacien. Som- 279mighe menschen dunct, dat sie ghene becoringhe en hebben, 280noch sonden en doen als somme ander menschen; merGa naar voetnoot280 281daer-om en sullen sie die anderen niet ordelen. Want die 282moeder Godes moet den Sone Godes alsoe vele weer-Ga naar voetnoot282 283dicheiden doen, dat hi sie behoet hevet van sonden, als 284Maria Magdalena, dat hi hoer vele sonden vergheven hevet.
* * * 285ɑ Die werelt was in liden, ende daer en was niemant, 286die sie verlosen mochte. Ende daer was groet ghebreckGa naar voetnoot286 287waters, ende daer en was mer een put inder werelt, ende 288dat was Jacobs put, ende die was bedect ende dichte 289toe-ghesloeten. Ende op dat decsel leghen drie cuddeGa naar voetnoot289 290scape: dat ene waren die heydenen, dat ander die joden, 291dat dorde die kerstenen. Ende elc cudde was van vele 292dusenden. Ende doe was daer ene bruut, die was seer 293schone. Ende Jacob waert beweghet vander schoenheit der 294joncfrouwen, ende hi crech medoghen mit hoer, want zie 295groet ghebreck hadde. Ende hi nam drier mannen cracht 296an, ende worp of dat lit van den putte, ende schenckedeGa naar voetnoot296 297der bruut ende den hierdekens der scapen, dat sin die 298regierers der heiligher Kerken, ende voert alle den scape-Ga naar voetnoot298 299kens, dat is allen menschen. Dat was Jhesus Cristus, doe 300hi henc ander galghen des cruces, ende Longinus sine zideGa naar voetnoot300 301op-stac, daer uut-liep water ende bloet, in verlatenisse derGa naar voetnoot301 302sonden. Doe gaf hi drincken der bruut, dat was die heilighe 303Kerke, ende voert ons allen-gader, uutter fonteinen des | |
[pagina 130]
| |
304godliken herten, daer alle menschen enen sekeren toe-ganc 305hebben.
* * *
306Item. Wi setten te stride den ghelovighen teghen den onghe- 307lovighen. Die ghelovighe mach vraghen den onghelovighen, 308waer-om dat hi niet en ghelovet dat God God is, ende 309dat hi alle dinghen in sijnre ordinancien hevet.Ga naar voetnoot309 310Die onghelovighe mach seggen: ‘God is inden hemel. 311Hi en weet niet, wat inder werelt gheschiet: hi en is sulken 312man niet. Die ghelovighe mensche macht sien uut teykenen, 313dat hi God is; die onghelovighe en machs doch niet sien 314mit oghen, dat hi God is.’ 315Die ghelovighe mach antwoerden: ‘Niemant en weet wie 316sijn vader is, dan van horen segghen. Nochtan en sin wi 317alle ghene basterden, mer van horen segghen sijnre moder, 318soe gheloeftet dat. Alsoe moete wi oec gheloven, dat God 319God is. Want saghe wijt mitten oghen, soe en waert gheen 320ghelove, ende soe en mochte wi daer niet in verdienen.’ 321Daer is die onghelovighe verwonnen, ende die mont is 322hem bestopt.
323Ic sette den hoverdighen clerc teghen den hoverdighen teGa naar voetnoot323 324stride. Die oetmoedighe clerc studiert sancte Augustinus 325ende sancte Bernardus scrift, op-dat hi Gode mach claer-Ga naar voetnoot325 326liken bekennen ende ander menschen tot Gode trecken. Die 327hoverdighe clerc stuediert hoeghe ende subtile scrifte, op-Ga naar voetnoot327 328dat hi ghesien mach werden van den menschen ende gheeert 329ende groten scat vergaderen. | |
[pagina 131]
| |
330Als exempel. Het was een dwaes, ende vraghede enen 331wisen meyster, oft beter weert vele te weten ende alle 332daghe meer te leren ende dat niet te belaven, dan luttelGa naar voetnoot332 333weten ende dat-selve te beleven. Ende die meyster vraghe- 334det sinen clercken. Ende sie antwoerden, dattet beter waer 335luttel te weten ende dat-selve te beleven, dan vele te weten 336ende daer niet nae te leven. 337Doe antwoerde die dwaes: ‘Is dat alsoe, soe sin ghi alle 338dwaes ende ic bin wijs. Want ghi weten vele ende en 339belevens niet, ende ic weet een luttel ende dat-selveGa naar voetnoot339 340beleve ic.’
341Ic sette te stride den hoverdighen minre-broeder teghen 342den oetmoedighen. 343Ic vraghe den oetmoedighen: ‘Of men di over-seide, dattuGa naar voetnoot343 344een scalc biste of een ypocrite: salstu dat oec verant-Ga naar voetnoot344 345woerden?’ 346‘Neen, want int ewangeli stat ghescreven: Slaet di yemant 347an die ene kenebacken, biet hem die ander.’ 348‘Ic vraghe di, of men di ende alle dijnre oerden overseide,Ga naar voetnoot348 349dattu biste kettere: salstu dat verantwoerden?’ 350‘Jae, want doe die viant onsen lieven Heren becoerde 351ende seide: Al dit wil ic di gheven, ist dattu neder-valles 352ende anebedes mi, doe antwoerde Jhesus: Ganc achter- 353waert, sathanas! Want al dat teghen die ere Godes is, dat 354sal elc kersten-mensche verantwoerden als een lewe.’
* * * | |
[pagina 132]
| |
355ɑ Onse lieve Here Jhesus hevet ons ghesant vier broedeGa naar voetnoot355 356van den hemel: een garsten-broet, een roggen-broet, een 357tarwen-broet ende een weyten-broet. Biden garsten-broedeGa naar voetnoot357 358is beteikent die jonfer Rechtverdicheit, biden roggen-brode 359die jonfer die Waerheit, biden tarwen-broede die jonfer 360Ontfarmherticheit, biden weiten-broede die jonfer Minne. 361Die jonfer Rechtverdicheit ropet om wrake inden hemel 362ende seit: ‘Here, en si-di niet rechtverdich, ende heb-di 363niet gheseit: Alle die-ghene die onrechtverdicheit werken,Ga naar voetnoot363 364sullen vergaen? Plaghet sie, Here, want sie hem nietGa naar voetnoot364 365beteren en willen.’ Jhesus antwoerde: ‘Ic en wil niet den 366doet des sonders, mer dat hi leve ende hem bekier.’ 367Die jonfer Waerheit roepet inden hemel: ‘Here, en si-di 368niet warachtich? Want dat mijn suster die Rechtverdicheit 369ghesproken hevet, is waer. Ende en heb-di niet gheseit: 370Alle die loghene spreken, die sullen vergaen? Ende ghi 371hebt oec gheseit: Hemel ende eerde sullen vergaen, mer 372uwe woerde en sullen niet vergaen. Plaghet sie, Here,Ga naar voetnoot372 373want sie hem niet en beteren en willen.’ Jhesus antwoerde: 374‘Ic en wil niet den doet des sonders’ etc. 375Die jonfer Ontfarmherticheit ropet inden hemel: ‘Here, 376ontfarme over den menschen. Want al ist waer dat mijn 377suster Rechtverdicheit ende Waerheit ghesproken hevet, 378wil sie doch niet plaghen, want ic hope sie sullen bekieren 379tot penitencien.’ 380Die jonfer die Minne roepet inden hemel: ‘Here, doer 381uwe minne, soe spaert sie, ende gevet hem gracie tot u 382te kieren. Want uwe minne gaet boven uwe rechtver-Ga naar voetnoot382 383dicheit.’ 384Ende die Minne ropet totten Heren: ‘Al isser yemant 385die ghemoerdet hevet ende vele quades ghedaen, ontfermetGa naar voetnoot385 | |
[pagina 133]
| |
386u des, want ghi ontfermden des moerdenars, die tot dijnre 387ziden henc, want hi hadde recht berouwe.Ga naar voetnoot387 388Here, al isser yemant die in overspel ghelevet hevet, ont- 389fermet u des, Here. Want ghi ontfermeden des wivekens,Ga naar voetnoot389 390die in overspel begrepen was, ende seiden hoer: Ganc,Ga naar voetnoot390 391ende en wil niet meer sondighen. Want si hadde scaemte 392van horen sonden. 393Here, is yemant die di versaket hevet, ontfermet u des, 394Here. Want ghi ontfermden sancte Peters, die u versaket 395hadde, die u discipel was. Want hi hadde recht berou, 396ende screyede altoes als hi den hanen hoerde crayen ende 397dier uren ghedachte.Ga naar voetnoot397 398Here, ysser yemant die di vertoerent hevet mit hoverdien 399ende behaghelheit der menschen, ontferme hoerre. WantGa naar voetnoot399 400du ontfermde Maria Magdalena, want sie u hertelike 401minnede. Alle die minne, die sie gheset hadde in creatueren 402ende in eertschen dinghen, die kierden sie al-gheheellic tot 403u, rustende tot uwen hei<li>ghen voeten. 404Here, isser yemant die u vervolghet hevet ende uwe vriende, 405ontferme hoerre. Wanttu ontfermdeste sancte Pauwel die 406di vervolghede, ende maecste dijn apostel. Want doe hi 407hem bekierde, bekierde hi hem ghehelicke totti, sonderGa naar voetnoot407 408weeder-denckenGa naar voetnoot408.’ 409Here, isser yemant die bloet-ghierich gheweest hevet, ont- 410ferme hoerre, want ghi ontfermden Davids, die doetslach 411ghedaen hadde. Want hi gherechte biecht sprac, doe hiGa naar voetnoot411 412seide: Here, ic hebbe ghesondicht. Want al is daer waer 413berouwe ende scaemte der sonden ende screyen der tranen 414ende rechte minne ende ghehele bekieringhe: isser ghene | |
[pagina 134]
| |
415warachtige biecht, soe en clinctet niet ende ten helptGa naar voetnoot415 416al niet. 417Here, al isser yemant die onrecht guet besit, ontferm 418hoerre, wanttu ontfermdes des tolleners ende makeden een 419apostel ende ewangelista. Want hi lietet al dat hi besat, 420ende volghede di in armoeden nae. Want al hadde een 421mensche alle dese voerscrevene doechden, kierde hi nietGa naar voetnoot421 422weder dat onrechte guet, ten hulpe hem niet.
* * *
423ɑ Exempel. Het is wonder, hoe die harde heydeneGa naar voetnoot423 424menschen mochten bekieren vander simpelre leringhe derGa naar voetnoot424 425apostelen. Dat quam, dat sie simpelic gheloveden hoerre 426leringhe, ende niet en volgheden hoerre wijsheit. Want al 427dat inder heiligher scrijft is ghescreven, dat en is niet 428te-vergheves. Want waer daer een punte te-vergheves,Ga naar voetnoot428 429soe waren sie alle te-vergheves. Ende al dat die propheten 430gheprofetiert hebben, dat is vervullet inden Sone Godes, 431ende sie sluten op-een, ende wat die ene achter-ghelatenGa naar voetnoot431 432hevet, dat hevet die ander voert-ghebrocht.Ga naar voetnoot432
433Als exempel. Nemet enen eykenen-boem ende eentet daer-Ga naar voetnoot433 434op enen apelboem, ende die eyken-stam sal voertbrenghen 435enen appelboem. Des-ghelikes doe die enghel Gabriel 436Marien die boetscap brochte, dat die Sone Godes van 437hoer gheboren solde werden, ende sie consent gaf ende 438seide: ‘Siet ene deerne des Heren: mi gheschie nae dinenGa naar voetnoot438 439woerden:’ doe wort dat Woert vleisch in horen lichaem, | |
[pagina 135]
| |
440ende verenichde die godheit mitter menscheit. Dat dede 441God van groter minnen, op-dat hi ons mit hem verenighen 442solde, ende wi onse minne in hem setten solde, ende wi 443in hem verenicht worden, in hem ende in hem.
* * *
444Her be[n]ghint die benedictie. ɑ Alre-liefste zusteren, 445in Cristo Jhesu uutvercoren ende sonderlinghe uutvercoren!Ga naar voetnoot445 446‘Dat rike der hemelen lidet ghewelt, ende die ghewelt 447doen sullent gripen.’ ‘Die verwinnet salic gheven eten 448vanden holte des levens,’ ende dese sullen die benedictieGa naar voetnoot448 449ontfanghen. 450Susteren, want ghi begheren noch eens die benedictie te 451ontfanghen nae groetheit ende diepheit uwes gheloven ende 452uwer begheerten, soe moet ghi ghebenedijt werden niet 453van mi, Janneken Brugmans, een arm dorre twijchken, 454die verdroghet bin vander fonteinen der gracien. Ic en 455ghebenedie u niet, mer die moghentheit des Vaders, die uGa naar voetnoot455 456ghegheven hevet drie crachten der sielen: als memorie,Ga naar voetnoot456 457reden ende wille. 458Die moghentheit des Vaders, die daer is een stuerman 459ende een in-woenre uwer memorien, die moet u ghebenedien 460mit sijnre ewigher benedictien. Die wijsheit des Soens, 461die daer is een verlichter ende een bewaerre uwer redene, 462die moet u ghebenedien mit sijnre ewigher benedictien. 463Die guedertieren minne ende sueticheit des heilighen Ghees- 464tes, die daer is een leider [leider] ende een regierre 465des menscheliken willes, die moet u vervullen mit sijnre 466sueticheit, ende moet u ghebenedien mit sijnre ewigher 467benedictien. | |
[pagina 136]
| |
468Susteren, ic begheer dat ghi voer mi, arme stinckende wat,Ga naar voetnoot468 469ende voer al onse broeders ende voer alle predikers willen 470bidden. Ende soe make ic u delachtich alle des guedes, 471dat in onser oerden gheschiet. Ende die sielen, die overmitsGa naar voetnoot471 472ons bekiert werden, make ic u deelachtich alsoe diep, 473als-of ghise selven bekierden, in-dien dat ghi voer onsGa naar voetnoot473 474bidden. 475Lieve susteren, uwe rompekens sullen hier bliven, endeGa naar voetnoot475 476minen romp salic schudden waer dattet die Here ghebiedet.Ga naar voetnoot476 477Ende dan sullen die vrie gheestekens op-vlieghen indenGa naar voetnoot477 478hemel ende en sullen nummer-meer ghescheiden werden.
* * *
479Exempel. Het was een devoet broeder, die hevet ghepredictGa naar voetnoot479 480ende ghesproken: ‘Soe wie dese vijf missen mit groter 481ynnicheit lest of doet lesen voer ene siele, die wort verloestGa naar voetnoot481 482uutten veghever, al solde sie daer-in hebben gheweest tottenGa naar voetnoot482 483jonxten daghe.’ 484Dit hoerden twee vrouwen prediken. Doe loveden sie tweGa naar voetnoot484 485malcander in gueder waerheit, soe wie ierst storve, dat die 486ander dan solde laten lesen voer der doder zielen dese wijf 487heilighe missen. Niet langhe hier-nae soe starf die ene 488vrouwe. Doe wolde die levendighe vrouwe dat volcomelic 489holden hoerre doder vriendinnen mit desen vijf missen,Ga naar voetnoot489 490alsoe sie hoer ghelovet hadde. Dus liet sie doe lesen dese 491vijf siel-missen Requiem voer hore ziele. Ende sie waert | |
[pagina 137]
| |
492verloest, ende quam ende openbaerde der levendigher vrou-Ga naar voetnoot492 493wen in groter claerheit, daer sie twe daghe van was ghe- 494sterket ende ghevrouwet sonder tijtlike spise.Ga naar voetnoot494 495ɑ Inder ierster missen salmen onsen Heren vermanenGa naar voetnoot495 496sijnre ghevanghenissen die hi wolde liden om alre menschen 497sonden, dat hi des menschen ziele wil verlosen vander 498schuldigher vanghenisse, daer sie in-ghecomen is mit con-Ga naar voetnoot498 499sente of verdienste hoers lichaems. 500ɑ Inder ander missen salmen vermanen onsen Here dat 501gherichte ende ordel des dodes dat hi ontfenc van PilatusGa naar voetnoot501 502onschuldich om die sonden der menschen, dat hi die ziele 503verlose uutter pinen. 504ɑ Inder derder missen salmen onsen Heren vermanen 505hoe hi an dat heilighe cruce woert ghenaghelt mit drien 506stompen naghelen om die sonden der werelt onverdient, 507dat hi ontnaghele dese arme ziele van alre pinen. 508ɑ Inder vierder missen salmen onsen Heren vermanen 509sine wonden ende sijn ellendighe liden dat hi henc anden 510cruce drie uren lanc levendich, dat hi hem ontferme over 511die ziele ende verlose uut alre pinen. 512ɑ Inder wijfter missen salmen onsen Heren vermanen 513die begravinghe ende dat hi hadde alle die werelt uutter 514macht der vianden <verloest> vander hellen overmits sijnre 515swaerre pinen, dat hi wil dese siele verlosen ende vrienGa naar voetnoot515 516van allen pinen mit allen kerstenen ghelovighen zielen. 517Amen.
* * *
518ɑ Item. Jhesus swetede water ende bloet. Hubertinus: 519‘Jhesus liden was nye myn op enighen anderen tijden danGa naar voetnoot519 | |
[pagina 138]
| |
520doe hi swetede water ende bloet, ende alle sine pine die 521hi van buten leet die en hadde ghiene ghelikenisse bi die 522pinen die hi van binnen leet.’ Want onbegripelike was 523die liefte die hi tot ons hadde, ende nae die groetheit derGa naar voetnoot523 524lieften die hi totter zielen hadde, soe hevet hi soe ombe- 525gripelicke pine gheleden. Want die ziele, die hi soe uutter- 526maten lief-hadde, hevet hoer van hem ghekiert ende hoer 527selven alsoe seer mis-maket ende gheschendet. Och dese 528pine, wemoedicheit ende ban<g>icheit die en hadde gheneGa naar voetnoot528 529mate ende was onbegripelic als die liefte onbegripelic was, 530die hi totter zielen hadde. Daer-omme en mach ghiene 531sonde alsoe groet wesen: ja, al hadde een mensche alder 532werelt sonden hondert-werf ghedaen: als hi mit helen toe- 533kier weder tot God kiert, dat hem sine sonden leet sinnen 534ende hi mit opset niet meer en wil teghens die liefste wille 535Godes doen, soe sin sie hem vergheven recht ofte hie sie nie 536ghedaen en hadde. Ende alsoe onbegripelic ende oneyntlic 537is die liefte die hi [ons] tot ons hevet, ende oec die liefte 538der enghelen ende alle der heilighen, dat sie ene onbegripe- 539like liefte, vroude ende wallustighe blijscap hebben alsGa naar voetnoot539 540ene ziele weder-omme tot God kiert. Och, sie willen alle 541mede vervrouwen uut onbegripeliker lieften, al-heel soeGa naar voetnoot541 542zuetelic ende lieflic versmelten in onsen toekier tot God, 543isset anders dat wi toe-kieren in die vernyetynghe endeGa naar voetnoot543 544versmaden dinghe ons selven. Want alsoe mach God inGa naar voetnoot544 545ons comen ende wi weder in hem, ende alsoe sal die ziele 546mit wallustighen blijsscappen uut onbegripelike lieften God | |
[pagina 139]
| |
547ombevaen, ende hem alle-dinc in allen dinghen kennen,Ga naar voetnoot547 548ende mit liefliker gonst smakende te wesen, ende al-heel inGa naar voetnoot548 549God mit lieften te versmelten.
* * * 550ɑ Item, Die schult die wi onsen lieven Heren schuldich 551sin, die is als xm talenten. Ende dat ons ons even-menscheGa naar voetnoot551 552misdoet, is daer-teghen als hondert penninghen.
553‘Dat rike der hemelen is ghelijc enen menschen die een 554coninc was, die rekeninghe maken wolde mit sinen knecten.Ga naar voetnoot554 555Ende doe hi began die rekeninghe te setten, is hem een 556knecht ghebrocht, die hem schuldich was xm talenten.’ 557Dat wi teghen onsen lieven Here misdoen, is als xm talen- 558ten, ende als wi niet en hebben daer wi hem mede betalenGa naar voetnoot558 559moghen ende wi ons veroetmoedighen ende hem bidden, 560soe ghevet hi ons al onse schult quijt. 561Ende dat onse even-mensche teghen ons misdoet, dat is als 562honder <t> penninghe, teghen xm talenten. Ende als ons 563onse mede-broeder misdaen hevet ende bit ons om verghif- 564fenisse ende wijt hem niet vergheven en willen, soe claghen 565onse heilighe engelen onsen lieven Heren over ons, dat wi 566onses mede-knechtes niet ontfermen en wolde die ons bad. 567Dan secht onse lieve Here tot ons: ‘Scalke knecht, alleGa naar voetnoot567 568scolt heb ic di quijt-ghelaten, wanttu mi bades: hadt 569daer-om niet behoerlic gheweest dijns mede-broeders te 570ontfermen, doe hi di bat, alsoe ic dijns ontfermde?’ 571Wi sin schuldich vierhande scholt. Ten iersten eyschet | |
[pagina 140]
| |
572die Sone Godes al onse leven, want hij sijn leven voer 573ons gaf. 574Ten anderen eyschen onse zunden al onse leven in peniten- 575cien. 576Ten dorden eyschet dat ewighe leven al onse leven, want 577wi dat besitten sullen. 578Ten vierden male eyschet die hemelsche Vader al onse 579leven, want hi hemel ende eerde ende alle creatueren om 580onsen willen ende tot onser behoef ghescapen hevet, endeGa naar voetnoot580 581dese scolt en moghe wi niet bet betalen dan wi onsenGa naar voetnoot581 582broeder vergheven uut alre herten.
583Die sonden die wi gebiecht hebben ende penitencie ont- 584fanghen, die hevet ons onse lieve Here vergheven. Mer 585die pine der navolghender sonden wort verswaert overmits 586ondancberheit der verghevenre sonden.
(keulen, Stadtarchiv, ms. G.B. oct. 71, fol. 163r-177v) |
|