De socialisten: Personen en stelsels. Deel 6: In de tweede helft der XIXde eeuw, tweede gedeelte
(1875-1897)–H.P.G. Quack–
[pagina 160]
| |
Hoofdstuk VII.
| |
[pagina 161]
| |
in gisting. Het oude Europa ziet bij wijlen met schrik naar die twee geweldige gewesten. Dieper en dieper dringt zich echter in 't hart een besef van het feit, dat de horizon der menschheid verder reikt dan den gezichts-einder, die den blik der oude wereld begrenst. In dat Noord-Amerika en in dat Rusland is alles intusschen nog slechts in wording. Het waarachtige leven zal dáár nog eerst beginnen. Voor ons doel hebben wij er enkel op te letten, hoe het socialisme, grootendeels als erfstuk van Centraal-Europa, dáár door sommige breinen werd opgevangen en verwerkt. Beide groote werelden, zoowel Amerika als Rusland, zonderen zich in zooverre dadelijk af van het socialistisch Europa, dat de scherpste koppen aldaar, bij hun ordening en groepeering der socialistische denkbeelden, veel meer dan de leiders in Europa, acht geven op het godsdienstig begrip: de religie is een element waarmede zij werken. In de tweede plaats bekommeren zij zich meer, dan Marx of Bakounin toelieten, met een vervorming van het huwelijk: zij zoeken naar wijzigingen der routine van het gewone maatschappelijk echtelijk leven; zij wenschen ook, wat het huwelijk betreft, zich soms los te maken van de oude vormen der samenleving, en komen aldus tot grillige en bizarre levensverhoudingen. Eindelijk kunnen zij nog, ten spijt van oude grenadieren der oude Europeesche garde, droomen en soezen. Wij zullen in dit hoofdstuk enkele grepen doen uit het Noord-Amerikaansch socialismeGa naar voetnoot1), en richten hier de aandacht op drie punten: op de vestiging der communauteiten; op de theorie der land-nationalisatie zooals zij door Henry George werd uitééngezet; en op het aandeel dat sommige socialisten namen in den strijd tegen wat zij noemden het kapitalisme. De strijd tegen het ‘invreten’ van den kanker der kapitalistische trust-beweging in Noord-Amerika komt eerst in de twintigste eeuw. |
|