Bucolica en Georgica, dat is, Ossen-stal en Landt-werck
(1597)–Karel van Mander–
[pagina 117]
| |
Inhoudt.Welck koey en Perds ghestalt best sal behaghen
Hier blinckt jae queeck en voedigh' aller vee Den aerdt, en oock beschud voor sieckich wee, Met een verhael van hun seer felle plaghen. | |
[pagina 118]
| |
Nu ghy Godin, o Ga naar margenoot†Pales groot en prijsich,
Ga naar margenoot‡O Herder ghy seer wel vermaert Ga naar margenoot*Amphrijsich,
Ia Bosschen oock Lyceesche vloeden ghy,
V t'samen al gaen singhen sullen wy.
Ghenoech gemeen gemaeckt zijn ander dingen,
Al die men hadd' in versen moghen singhen:
Iae oock al waer ghemoeden onbelast
Med' mochten zijn ghemaeckt onledich vast.
Want wie ontkent doch Ga naar margenoot†Eurysche'
afgrijslijck?
Of d'Altaers van den Ga naar margenoot‡Busiris onprijslijck?
Wien en was noyt van Ga naar margenoot*Hylas t'kindt gheseyt?
Of van't Lacoonsch landt Delos geen bescheyt,
Van Ga naar margenoot†Hyppodam' en Ga naar margenoot‡Pelops fraeyen rijder,
Elpschoudrich Man, van dees weet doch een ijder.
Al andren wegh moet ick bestaen, al waer
Ick van der aerd' oock my opheff', en daer
Ick als een Heldt, verwinnich cloeck bevonden,
Door vlieghen mach met gh'rucht der Mannen monden.
Behoud' ick t'lijf k'sal in mijn Vaderlandt
Weerkeerend' d'eerst de Muses met der handt
Af van den top Ga naar margenoot*Aoni brenghen
neder,
Iae d'eerst ick sal, o Mantu', u oock weder
| |
[pagina 119]
| |
De Palmen van Ga naar margenoot†Idumeen brenghen schoon.
In groene weyd' ick stellen sal ten toon
Een Marmor kerck den water-cant beneven,
Daer Minci groot traeg-keerich dwaelt gedreven
En met groen riet bedeckt sijn oevers al,
Daer Cesar my int midden wesen sal:
De Kerck van hem werdt gh'houden en beseten.
Ghecomen ick verwinnich t'mijn vermeten,
Ick sal ghecleedt in Tyrisch purper claer
Van hem ghesien, en hem ter eeren daer
Tot hondert toe vier-peerdsche wagens drijven
Ter Vliet: Oock sal gants Griecken laten blijven
Ga naar margenoot‡Alpheum
oock Molorsche Wouden groen,
En t'mijnder eer' met loopen t'best al doen,
Met kolven rou van leir om prijs oock vechten:
Mijn Ga naar margenoot*slapen self sal ick al gaen bevlechten,
En cieren moy met Olijf-bladers van
Den boom ghesnoeyt, en giften brenghen dan.
Van nu voortaen lust my d'heerlijc omgangen
Gheley te doen ter Kercken: mijn verlanghen
Is oock te sien den Ossen jongh gheslacht,
En hoe Tooneel Ga naar margenoot†gekeert omwijckt met cracht:
Hoe d'Enghelsch' oock daer draghen opgeheven
Tapeten schoon van purper onderweven.
K'sal maken noch in den voordeuren wijdt
Van Elpen hardt en goudt der Ga naar margenoot‡gangers
strijdt,
Ooc d'wapens van Ga naar margenoot*Quirijn
verwinder spoedich:
Hier golvend' oock door krijgh den Nijl grootvloedich,
Oock daer ghebout van schipsche koper sijn,
Den pijlers hoogh doen opgheresen zijn:
K'sal hier by doen d'Asi betemde steden,
Oock den Ga naar margenoot†Nyphaet verdreven al ghesneden:
Den Parther oock betrouwend' op sijn vlucht,
Met sijn gheflits te ruggh' al seer gheducht:
K'sal hier by doen twee Rooven van twee zegen,
| |
[pagina 120]
| |
Handtdadich op verscheyden vyandts creghen,
En oock van tusch twee stranden t'volck gevaen
Ten tweedde mael in zeghe-feest ghegaen:
Daer sullen staen ghesneden oock met eenen
G'lijck bliesen sy al van Ga naar margenoot†Parosche steenen,
Dat Ga naar margenoot‡Asaraes gheslacht en namen los
Van Jovi zaet daer by den Vader Ga naar margenoot*Tros,
En Ga naar margenoot†Cynthiaen d'oorsaker hy van Troyen.
De nijdicheyt onsalich met onvroyen
Sal vreesen voor de helsche rasernien,
Voor Cory Vliet seer wreedt, en boven dien
Voor die ghedraeyd' omcrullend' Ga naar margenoot‡Ixi slanghen
Die om en om sijn grousaem radt al hanghen,
En oock den Ga naar margenoot*steen onheflijck groot en swaer.
Laett t'wijlen ons den Bosschen volgen naer,
En roeren aen Dryader woeste Wouden,
Daer ander doch niet van beschrijven wouden:
T'welck, o Meceen, dijn wetten zijn onsacht:
Gheboden vry niet cleen noch onweerdt g'acht,
Niet groots on dy is ons gemoedt aenvangend.
Nu traegh vertoef breect af, want siet verlangend
Ga naar margenoot†Citheron roept ons
met een groot gheschal,
Desg'lijcx oock doen Laconi honden al:
Ga naar margenoot‡Epidaur' oock die peerden can betemmen,
En door't toestaen der Wouden brullen stemmen
Met weder clanck verdubbelt. Ick sal doch
Van nieus terstont wel zijn gheneghen noch
Te singhen lof van Cesars krijghen branden
En sijnen naem oock door t'gherucht bestanden
Te breeden voorts wel soo veel Iaer als hy
Den voor-oorsprongh van Ga naar margenoot*Tython is voorby.
Of yemandt lust met ijver om aenveerden
Den zeghe-prijs Ga naar margenoot†Olympich, jae en Peerden
| |
[pagina 121]
| |
Opvoedt, of oock jongh Ossen tot den ploegh
Ga naar margenoot#Verkiesen laet bysonder wel ghenoech
De lijven eerst der moeders om aftelen,
Een grimmich Oss-ghestalt is t'best van velen,
Die veel necx heeft, een hooft oock leelijck straf,
Wiens Ga naar margenoot‡koor oock hanght van kin ten schenen af.
De Ga naar margenoot*lancken lanck al buyten maet oock moeten
Haer groot zijn, al de leden oock de voeten,
Welcx ooren ruych zijn onder hoorns crom:
T'misnoegh' my niet oock eene die alom
Beteyckent is, en bont met witte vlecken,
Of weyghert vast het jock te willen trecken,
Iae grousaem oock met horens somtijts mickt,
Der welcker hooft tot Stier hem beter schikt:
Iae die gants hoogh en swaer is, en doorgaende
Met langen steert haer stappen veeght al gaende.
Maer d'oud' in welck sy we Ga naar margenoot†Lucinam lijdt,
En is bequaem tot Ga naar margenoot‡Hymenee den tijdt:
Houdt op voor thien, begint oock na vier Iaren,
Den andren tijdt noch nut en is tot baren,
Noch sterc ten ploegh: maer tusch dit tijts beloop,
D'wijl' blijde jeucht dus bloeyt in al den hoop,
Laet t'hy gheslacht vry los uyt u beluycken,
T'kudd' oock voor al dan Venerem gebruycken:
Iae soo vermenght en onverworpen doet
Malcander voorts al teelen t'vee ghebroet.
‘Elck leef-dach best' der sterflijcker ellendich
‘Vliedt eerst al heen, hun comen sieckten schendich,
‘Droef outheyd, moeyt', en t'onmedoogs ghequel
‘Des harden doodts van hier ontgrabtse snel.
Daer sullen zijn altijdt der Koey lichamen
Ga naar margenoot#Die wenschen ghy sult
anders te t'betamen:
Verqueeckt nieu aen, uyt t'kudd' altijdt verkiest
Voort teelingh goet elck Iaer, eer ghy verliest
Den gantschen hoop: en als hy op sal wesen,
Moet wenschen dan dat hy noch waer int wesen.
| |
[pagina 122]
| |
Ga naar margenoot#Int peerden-kudd' is oock alsulcken kies,
Dijn hooghste vlijt van joncks aen oeffent dies
Aen die ghy schickt tot hope van bysonder
Gheslachten goet als Hengsten t'seynden onder,
Al hoogher op gaet stracx int veldt alree
Ga naar margenoot†De jonghe vrucht van t'edel dapper Vee
T'sett moedich voort sijn onverherde schenen,
Ga naar margenoot‡De dreygsaem vliet daer derft den wech
eerst henen
Bestaen te gaen, beghevend' hem het rent
In d'Zee, die hem noch selfs is onbekent:
T'en vreest oock niet voor ijdel ruysschen hitsich,
T'heeft hoogen hals en thooft ooc cleen en spitsich,
Ga naar margenoot*Buyck cort, ooc zijn de schouwers dick en breet,
De mansaem borst is rijck met vleys becleet
Bruyn, roo, blau, graeu, dat zijn de schonste heelijc,
De witte en vael zijn boven ander leelijck:
Daer toe soo't hoort gheluydt van wapen slaen
Van verr', ten can ter plaets niet blijven staen,
T'schudt d'ooren snel, het doet sijn leden beven,
T'versaemde vyer gheperst comt voort gedreven
En wintelt hem door sijn noosgaten heet:
Sijn dicke maen die hanght hem wijdt en breet
T'recht schouwer af, en t'rugbeen breet verschenen
Als dubbel streckt hem lancx de lenden henen.
Met clouwen herdt ghehoornt hoolt het uyt
D'aerd', en geeft ooc daer med' een swaer geluyt:
Ga naar margenoot#Cyllarus t'peerdt den toomen onderdanich
Van Pollux van Amiclei was soodanich:
Soodanich Mars tweejocksche peerden licht
Ooc waren, daer't Griecx volc van heeft gedicht,
Sulck oock t'ghetreck Achilli groot ghevresen,
Den looper snel Ga naar margenoot#Saturnus self voor desen
Sulcx was, doe hy van sijnen veerdtschen hals
Gheslinghert heeft het hayr ten tijden als
Hy sijn wijfs comst opt slach heeft mercken conen,
En vliedend' heeft den hooghen Pelionen
| |
[pagina 123]
| |
Met scherp ghebries gaen vullen over al.
Sulck moedich peerdt ghy berghen sult int stal
Alst swaer van sieckt' of traegh beswijct door jaren
Den ouderdom onschandich vry wilt sparen,
Ga naar margenoot†‘Te springhen meer niet toe en laet die out
‘Is worden, want die is tot Venus cout,
Vergheefs is al sijn onnut wercx aenrechten:
En comt het oock dat somtijts peerden vechten,
Vergheefs hy woedt verflouwend' ooc soo haest
Als stoppel-vyer groot dat oncrachtich raest.
Ga naar margenoot‡Dus sult voor al op moedt en Iaren achten,
Op consten dan, en op bequaem gheslachten:
Wat smert elck toont als hy verwonnen sneeft,
En oock wat vreucht als hy verwonnen heeft.
En siet ghy niet als sy met wedden haestich
T'veldt hebben in, en Ga naar margenoot*wagens uyt dat naestich
Begin des percks uytstorten in den loop
Als sy daer licht al rollen over hoop?
Als voerluyd jongh al hopen en verlanghen
Op't hooghst', en dat een slaende vrees bevangen
De herten houdt vast springhend' op int lijf,
Hoe s'aenstaen al met sweep-draey slaghen stijf,
En gheven ruym den toom voor overheldich,
Den asse vlieght seer hittich en gheweldich
Nu neder, dan verheven, jae nae t'schijn
Door d'ijdel locht hoogh opghevoert sy zijn:
Gheen rust noch stilt' en is aldaer t'aencleven
Maer van geel zant een wolck' op comt ghedreven,
Sy werden vocht van t'witte schuym, en van
T'gheblas die daer soo dapper volghen dan,
Soo liefdich zijns' om eer en prijs t'aenveerden.
Ga naar margenoot†De wagens t'saem te
voeghen en vier peerden
Sulcx eerstmael heeft Erichtoni bestaen
Verwinnich oock op raders snel te gaen:
Ga naar margenoot‡Lapithen oock by Pelothroni stede
Gheseten op de rugghen, gaven mede
| |
[pagina 124]
| |
Den toomen eerst, en t'draeyen oock daer by,
Den Ruyter oock in wapens leerden sy
Te maken fraey peerd-sprongen hier op d'aerde:
Iae t'samen noch te voeghen uyt hoovaerde
Moy stappen oock in ganghen, want ghemeen
Van beyds comt hier den arbeydt over een.
Ga naar margenoot#Een edel
Peerdt van heeten moed', ja cloecken
En snellen loop de Meesters t'saem al soecken,
Hoewel t'voorheen al dickmael op de vlucht
Gheholpen heeft den vyanden beducht,
Wiens Vaderlandt Epeir en t'vroom Mycenen
Is, en t'geslacht brengt van Neptuyn self henen
Oorsprongich af, die sulcx ghenomen merck
Wel hebben al, die maken rondt en sterck
Ghespannen uyt met een dicht vet ghehuldich
Ontrent of voor t'bespringhens int sorgvuldich,
Ga naar margenoot#Dien sy voor t'Vee verkosen tot een
man:
Sy snijden hem groen groeyend gras alsdan,
Iae dienen spelt' Vliet-water oock hem vooren
Om in t'soet werck volherden nae t'behooren,
En dat daer nae des jonghen ongheweldt
Het vasten niet hun Vaders en vermeldt.
De Meesters doch het vee voorschict om dragen
Ga naar margenoot#Doen magher zijn, en dun nae
hun behaghen
En op den tijdt hun d'openbaer wellust
Tot d'eerste liefd' en paringh drijft ontrust:
S'ontsegghen hen dan bladers, en sy schutten
Den bornen hen, en doen hen lijven schudden
Door veel gheloop, en makens' al vermoeyt
In d'heete Son (alst op den middach broeyt,
Ga naar margenoot#Wanneer den vloer men swaerlijc hoort
versuchten
Als nu int veldt gheschoren zijn de vruchten:
Alst ijdel kaf nae rijsend' Westen wint
Gheworpen wordt:) Dit doen sy soo ghesint,
Op dat t'ghebruyck niet bot en zy onwacker
Door vetheyt groot op den baersamen acker
| |
[pagina 125]
| |
Dat niet verstopt de voren vuyl zijn, maer
Venerem sy als dorstich trecken naer,
En datser blijft int binnenste verborghen.
Nu wederom gaet vallen al het sorghen
Voor d'vaders, maer der moeders comt nu aen,
Ga naar margenoot#Dewijl' sy nu voldrachtich dwalen gaen
Nae dat voorby de Maenden zijn ghestreken.
Dat niemandt lijd' hen dan int jock te steken,
Geen wagens swaer te trecken, noch op t'straet
Te springhen dan, hen oock niet toe en laet
Een dapper vlucht lancks velden te bedrijven,
Of t'swemmen ooc in Vlieten die sterck drijven,
Maer weyden hen in laghe beemden los
By Vlieten vol van water, daer vol mos
En aldergroenst' gegraest schoon oevers strecken,
En daer hen coel speloncken overdecken,
Een steenschaeu oock die verr' uytsteeckt int dal.
Ga naar margenoot†Een fel ghedrocht vlieght doch in groot getal
By Wouden schoon, daer Ga naar margenoot‡Silar' henen vloeyt,
By Ga naar margenoot*Alburn' oock die groen met Eycken bloeyt,
Dit Dier opt Roomsch Asilum heeft den name
Oestron opt Griecx, scherp steket, en grousame
Gheluydt het maect, daer t'Vee al van verbaest,
En loopt van een verstroyt door Bosschen haest:
De locht geschudt door t'brullen raest om hooge,
Iae Bosschen oock den boordt Ga naar margenoot†Tanagri drooge.
Want Iuno heeft voor Yo jonghe koe,
Inacht kindt, uyt ijver groulijck toe
Hier voortijdts doen een rasernij gaen maken,
En gh'oeffent fel haer gramschappen en wraken
Door dit ghedrocht welck midden hits ghewelt
Den beesten veel ten dapperlijcksten quelt,
Ga naar margenoot‡Van t'dragend' Vee ghy't weeren sult mits desen:
En als maer eerst de Son en is gheresen,
Of als t'ghestert' den nacht comt brenghen by,
V groote Vee sult dan maer weyden ghy.
| |
[pagina 126]
| |
Gheworpen nu sy hebbend', al gaet wennen
De gantsche sorgh', ten Kalvers: en om kennen
Soo branden sys' een teycken, oock stracx aen,
De namen oock van hen gheslachten saen,
Door welcken liefst sy t'vee voort teelen wouden
Of welck' oock liefst tot heylig' Altaers houden,
Of welck' om d'aerd' doorsnijden en t'rou velt
Te keeren om, de cluyten stucks ghevelt,
T'groot ander vee dat voedm' in groene weyden.
Die ghy nu wilt van Kalvers u bereyden
Tot Boerich werck, om temmen, hun den pat
Ga naar margenoot†Allencxkens wilt ghewennen
t'wijlen dat
‘Buyghsaem en sacht de Iaren zijn der jonghen
‘Beweeghlijck oock den tijt te zijn bedwongen.
Voor al bestrickt met losse sircken dun
Van tiekens sacht ghemaeckt de necken hun:
D'vry' halsen dan nu t'jock ghewoon geworden,
Ga naar margenoot#De jonghen best ghelijckend' voeght in orden,
En dwinghtse door de sircken self bevaen
Alsoo ghelijck te saem ghepaert te gaen:
Iae doet hun nu ijel wielen onghewichtich
Dick leyden voort lancx d'aerd' al snel en lichtich
En t'boven zant int stappen raken maer:
Den Buecken ass' nae desen onder t'swaer
Last gaende, laet dan door den arbeydt craken,
Iae laett met een den koper Dijssel swaken,
En trecken voort de saemde raders ront.
Dijn Kalvers noch ontem niet gras en gont
Alleen, poel-gras noch oock cleen wilge bladen,
Maer met der hant sult plucken, t'hun versaden,
Van t'kooren welck ghesaeyt is: oock en sult
Ga naar margenoot#Niet doen dat t'Vee vernieut
melck-vaten vult,
(Nae t'voorders bruyck-melck Gier) maer al de borsten
Hen jongen soet laet slijten nae bedorsten.
Doch lust meer crijgh of wree slachoordens dy
Of t'vlieghen heen met wielen snel voorby
| |
[pagina 127]
| |
D'Alpheensche vloet van Ga naar margenoot†Pisa, en wilt u wennen
In Iupijns bosch vlieg-wagens voort te mennen:
Ga naar margenoot‡D'eerst oefning is van t'peert datm' hem de moet
En wapens fel der vechters aensien doet:
T'crom-hoorns schal te dulden, en t'ghetrocken
Waegh-wiels kraeck int loopen en int schocken,
Des tooms gekners t'aenhooren oock op t'stal:
Sijn leeringh voort is dat't allencxkens sal
Int lieflijck lof sijns meesters nu beginnen,
Verblijden hem, t'soet hals gheflab beminnen,
Dit t'hooren al, en voelen hem ghewent
Van alst de borst sijns moeders is ontwent:
In plaets van toom in eenen Halter sachtich
Steect hem den muyl noch swac zijnd' en vreesachtich
Ga naar margenoot#Iae noch sijns tijdts oncondich: maer
dry Iaer
Zijnd' overbracht, en dat nu t'vierd' is daer,
Laett stracx rondtom te draeyen hem aenvangen
Gheluydt te slaen, oock met ghemaeckte gangen
Een been-ghebuygh al licht te loopen om,
Iae laett hem gaen als een die arbeydt crom:
Laett hem daer nae de locht met loopen terghen
Door open veldt toom vry, en laett hem nerghen
Opt bovenst' zant de stappen planten nou,
Licht vliegend' heen als dichten Noordwint rou
Ga naar margenoot#Als hy comt snel uyt Hyperbore landen
Ghedronghen aen, en brenght alsoo voorhanden
Alom verspreydt de Schythsche winters cout:
Oock als hy voort de dorre wolcken dout
Alst kooren hoogh is, en al swemmend' beven
De velden gheel door sterck ghewaey gedreven:
Als ruysschen oock der Bosschen toppen groen,
En golven langh nae strandt ghedreven spoen,
Soo snellijck vlieght hy henen met ghewelden,
En met sijn vlucht veeght beyde Zeen en velden.
Dus loopend' oock by velden van Ga naar margenoot†Eleen
Sal sweeten dit: de langhe percken heen
| |
[pagina 128]
| |
Tot t'eynden uyt, en uyt sijn mondt sal drijven
Een bloedich schuym, t'sal beter u gherijven
Met temmen hals de Belgi karren voort
Te trecken oock: voor t'leste, soo't wel hoort,
Alst nu is tem moet ghy met vlijt wel passen
Sijn groot lichaem te vetten en doen wassen
Ga naar margenoot#Door rogghe vet: want eer sy zijn ghetemt
Sy moeden hoogh op sullen steken vremt,
Ghegrepen aen taeyslaghen om castijden
Die sullen sy u weygheren te lijden,
Ghebitten herdt te doen oock onderwerp.
Ga naar margenoot#‘Maer doch gheen vlijt en isser
oock, hoe scherp
‘Die meer bevest en crachten doet vermeeren,
‘Dan Venus wulpsch en prickel af te keeren
Der liefden blindt van Koe, ja Stier of Peert,
Daer yemandt hem medd' alderliefst' gheneert:
Hierom den Stiers verseynden sy in weyden
Al verr' alleen van Koeyen afghescheyden,
Soo achter Bergh als over Vlieten wijdt:
Of houdens' oock ghesloten t'sulcker tijdt
By krebben vet, want door den lust verweckich
‘Ontsteken, pluckt de vrouw' en is aftreckich
‘Der mannen cracht, en brandtse door t'aensien:
Den bosschen noch den weyden sy midts dien
Hem niet en duldt te wesen yet ghedachtich:
Dicks dwinghts' oock wis, door haer aenlockensachtich,
Ga naar margenoot#Den minnaers stout, hoogmoedich sonderlingh,
Met hoornen scherp te vechten onderlingh:
De Veerse schoon weydt int groot bosch, bin desen
Vermenghen sy hun vechtingh opgheresen
By beurten al met cracht en menich stoot,
En veel gequets swert bloet hun lijf wascht root,
Wrast'lend' op een de toeghekeerde hoornen,
Ghedrongen herdt seer groulijck doort vertoornen
D'ombosschen doen versuchten met weerschal,
| |
[pagina 129]
| |
Iae den Olymp seer groot oock over al.
Dees vechters dan, geen wijs' en ist noch plegen,
Datse by een te stallen zijn gheneghen:
Den eenen Stier die nu verwonnen blijckt,
Een ballingh zijnd', in vremde hoecken strijckt
Ga naar margenoot#Seer wijdt van daer, en gaet al vast beweenen
Sijn schande groot, sijn wonden oock met eenen,
De welck' hem gaf d'verwinder hoogh van moet,
Om wreken oock t'verlies sijns liefden soet,
Ghegaen te zijn uyt vaderlijcke rijcken
Als stallen oock voerpleeght hy wert bekijcken.
Des oeffent hy sijn crachten gants met vlijt,
En over nacht is hy bin desen tijt
Tusch steenen herdt in bedd' ontstroyt ghelegen,
Met blad'ren rou en biesen scherp t'ondeghen
Ghevoedt, beproeft sich self, en leert sijn op
Ga naar margenoot#Sijn hoornen gram, en springht soo met den kop
Dan teghen t'stomp van eenen boom uyt spijten,
En d'winden tergt hy door sijn hoornich smijten,
En maeckt alsoo een voorspel tot den strijdt,
Met voeten t'zant verstroyt eerst hebbend' wijdt
Wanneer hy moedt door oeff'ning heeft hernomen,
En dat van nieus sijn crachten sijn ghecomen:
De vendels hy om vechten opvoert cloeck,
Ghedreven snel gaet haestich doen besoeck
Sijn vyandt nu gheworden traegh versuymich.
Ga naar margenoot#Ghelijck de golf die midts de Zee al schuymich
Wit t'zijn begint, en uyt het diep verweckt
Haer crom ghedraey, soo wintelt heen en treckt
Nae t'strandt, en staet een fel geluydt seer groulijck
Maeckt een gheraes (de clippen stijf bespoulijck)
Iae minder niet dan bergh die neder valt,
Van onder op het water draeyich walt
T'swert zant om hoogh opwerpend al met crachten.
Ga naar margenoot#‘So heftich sich ooc werpen die geslachten
‘Op aerden al, soo Menschen, Dieren wilt,
| |
[pagina 130]
| |
‘Oock t'Zee-gheslacht en beesten t'onghestilt,
‘Ghevoghelt oock met veders moy beschildert,
‘Nae t'liefden vyer en raserij verwildert
Ga naar margenoot#‘Sy zijn al t'saem de liefde toe ghedaen.
Ga naar margenoot†De Leeuwin is niet wreeder oyt ghegaen
Op ander tijdt heen lancx de velden dwalich,
Haer jonghen niet ghedachtich dan als stralich
De liefd' haer quelt: Ga naar margenoot‡de Beyren onghedaen
En hebben noyt door Bosschen el ghedaen
Soo veel ghemoords, vernielens t'allen zijden.
Ten wreedsten ist' Ga naar margenoot*wildt Vercken dan ten tijden:
Opt snoodtst' oock dan den Ga naar margenoot†Tyger fel en wreedt
Hoe sorghlijck laes! in Liby velden breedt
Ist dan alleen daer dwalich henen treden.
En siet ghy niet bevaen der Ga naar margenoot‡Peerden leden
Met bevingh, al wan hun maer comt ontrent
Alleen door reuck de locht hun wel bekent?
Noch t'manner toom noch slagen wreet gegeven,
Noch holle rotz, noch clippen steyl verheven,
Noch Vlieten sterck die met groot water voor
Hun ligghen breedt: jae Berghen doen ghestoor,
En stroomen daer al draeyend' om: dees dingen
En connen hun ghestillen noch ghedwinghen.
Ghedreven self werdt oock Ga naar margenoot†t'Sabelsche swijn,
Sijn tanden t'scherpt, en t'schropt voor op met sijn
Voet d'aerd', en t'wrijft oock in die heete tijden
Sijn ribben vast aen boomen aen weerzijden,
Sijn schouwers teegh de wonden herdt het maect.
Ga naar margenoot#Den Jonglinck ooc wat doet hy, in wien blaect
Een herde liefd' en groote gloet omdraeyend
Van binnen hem door sijn ghebeenten laeyend,
Ga naar margenoot#Al spaed' hy swemt, jae in den blinden nacht
Wijdt over Zeen ghestelt in roer onsacht
Door stroomen woest doorbroken afghesondert:
De groote poort des Hemels op hem dondert,
De waters doend' aen clippen hard' aenstoot,
| |
[pagina 131]
| |
Weer-galmen met grousaem suchten groot,
Ten moghen hem sijn ouders oock ellendich
Herroepen niet, alsoo't wel waer noodtwendich:
Noch hem tot haer de Maeght, die sterven sal
Opt lichaem doot door sulck een wreedt misval.
Maer wat doen ooc de Ga naar margenoot†Losschen Bacchi vleckich
Ooc Ga naar margenoot‡t'Wolf geslacht fel, dapper en hartneckich?
De Ga naar margenoot*Honden med', en wat ghevecht hoe fel
Aenrichten oock vervaerde Ga naar margenoot†Herten snel?
Wis Ga naar margenoot‡t'Meery woed' voor al gaet buyter schreven
Soodanen sin heeft Venus selfs ghegheven
Doe als de vier-ghetrecksche Meeris heet
Van Ga naar margenoot*Potnia de leden schuerden wreet,
Den Glauco laes! met tandtsche felle kaken:
De liefde jaeght de Meeris met haer blaken
Aen d'ander zijd' Ga naar margenoot†Gargara, alsoo sy doet
Aen d'ander zijd' Ga naar margenoot‡Ascani luyde vloet,
Door hennen aert ghedwonghen s'overclimmen
Den Bergen hoogh, den Vlieten sy door swemmen
Stracx als de vlam comt in dat heete merch,
Ter Lenten tijdt hercomt meest t'heet gheterch
Tot int ghebeent', dan staens' op hooghe clippen
En keeren nae den Westen windt hen lippen
Alwaer dat sy de lichte locht ontfaen,
Ga naar margenoot#En door den windt
niet hebbend' doch ghedaen
Versamingh, sy zijn dus gheworden swangher,
(Al luydet vremdt) dan sonder toeven langher
Den clippen steyl en laeghe dalen sy
Doorloopen, maer niet Oosten windt nae dy,
Na Son opgang niet, maer na wint van Noorden:
Noordtwesten oock, jae of nae sulcke boorden
Daer alderswerst den Zuyden windt uytsnoeft
Iae en de locht met reeghnigh cout bedroeft.
Ten laetsten noch door't liefdich rasen gloeyend'
Smilt af en valt van Meerijs heupen vloeyend
T'langsaem fenijn dat welc van d'herders naem
| |
[pagina 132]
| |
Ga naar margenoot#Heeft Hippoman te
recht: dit hebben t'saem
Gheraept al dicks stijfmoeders onghenadich,
Iae cruyden quaet, en ooc niet weynich schadich
Snoo woorden al in een vermenght: maer siet
‘Terwijlen vliedt, jae ondertusschen vliet
‘Den tijdt, die niet en is om weder halen,
Als wy bevaen door liefd' het al verhalen.
Maer van tgroot Vee is dit genoech dan doch
Van t'ander deel nu schort de sorghe noch
Te schrijden voort van woldrich kudden wijslijck
En Geyten ruygh, hier uyt is moeyt' oprijslijck.
O Boeren sterck doch hier uyt lof verwacht,
Noch ick en ben niet twijflich van ghedacht,
Hoe groot het zy met woorden dit vol prijsen,
Soo dinghen cleen met deser eer' oprijsen.
Maer liefde soet die mijn gheneghen weckt,
My henen sleypt, en met ghewelde treckt
De weghen swaer der heyligher woestijnen
Van den Ga naar margenoot†Parnas te reysen door: jae mijnen
Lust is te gaen daer langs die toppen heen,
Den wegh die noyt ghegaen en is voorheen,
Ten borne claer Ga naar margenoot‡Castali: jae door eenen
Opgangh die noyt ghebaent en was van geenen.
Eersaemste ghy, O Pales, nu terstont
Men meer geluydt gaen slaen met grooten mont.
Voor een begin beveel ick Ga naar margenoot*t'Schaep-vee nutten
Sal ondertusch sijn hoy in sijn sacht' hutten:
(Tot alder tijdt den Somer bladich stracx
Sal zijn herbracht) en tot te meer ghemacx
Wel over al den herden vloer der koeyen
Met seer veel stroos en varen-buffels stroyen:
Dat coude vorst t'sacht kudd' en deer niet licht
Gheen schurft brengh' aen, noch oock schandlijcken gicht.
Scheydend' hier af nae desen ick ghebiede
Haeghappel-tacks geblaert men Ga naar margenoot†Geyten biede,
| |
[pagina 133]
| |
Ghenoech en versch vliet-water vooren stel,
Hen stallen oock ghekeert van winden fel
Vlack tegent Zuydt en Herftsche Son, bysonder
Wan eertijdts coud Ga naar margenoot†Aquari nu gaet onder,
Iae en bedout den laetsten tijdt van Ga naar margenoot‡t'Iaer.
Wy moeten niet met minder sorgh eenpaer
Beschermen oock de Geyten, dan de Schapen,
Gheen minder nut werdt ooc daer van te rapen:
Al rueltmen doch Ga naar margenoot*Meleetsche vachten dier,
Zijnde ghekoockt in verwen root van Thyr,
Hier meer ghebroeds van comt, hier melck seer rijcklijck,
Ga naar margenoot†Doe't melck-vat meer is schuymend, ja ghelijclijck
Den Wr gheputt wel uyt, hoe datter neer
Ten spenen uyt gheperst noch vloeyen meer
Bly vlieten al, dan oock de hanghe locken
Der vliesen lanck in der Ga naar margenoot‡Cinyphsche bocken,
Grau baerden ooc en kinnen ruygh men scheert
Tot t'leghers bruyck: jae noch ist al wat weert
Om decksels dicht voor arem schippers breyden.
Den Bosschen oock Licei toppen weyden
Sy maer int wild', voor cost sy plocken coen
Grousaem ghebraemt' en doorn-haghen groen,
(Die gheeren hoogh of op rou plaetsen wassen.)
Aendachtich oock sy onder daken passen,
T'herkeeren dan hun Geyten leyden sy,
Die overmidts hun uyren groot al by
Niet connen swaer den dorpel overschrijden:
Des sult ghy hen met alle vlijt bevrijden
Van coud' en ijs, en van sneeu-winden quaet.
Iae sult, hoe min hen selfs ter herten gaet
Sterflijcker noodt, te meer hen hulp bewijsen,
En blijdlijck hen tot voeder en tot spijsen
Loof-rancken groen en tacken brenghen toe,
Den Winter langh t'hoy-stal niet sluyten toe.
Maer als nu comt den blijden Somer lustich,
| |
[pagina 134]
| |
Iae roept en lockt de Weste winden rustich:
Den Geyten oock den Schapen t'sulcker tijdt
In bosschen leydt, en in de velden wijdt,
Laett plucken hen de landen coud' int ronde
Met der dach-sterr' in de nieu morghenstonde,
Ga naar margenoot#Als t'gras berijmt sal singhen, en op t'pas
T'vee aenghenaemst' den douw' is in teer gras.
Doch als de vierd' uer heeft versaemt eendrachtich
Des Hemels dorst, en dat de Stapels clachtich
Door hen gesangh den boomgaerts breken saen:
Den kudden stracx beveelt te drincken aen
Den putten dan, of poelen hoogh besloten,
Van t'water welck doorloopt herd' eycken goten.
In midshitt' oock te soecken dalen koel
Al overschaeut: staet erghens teghen t'soel
Een Eycke groot toegh'eyghent Iupiterren,
Die tacken wijdt onmatich men siet sperren
Wt ouden stam: of erghens soo een swert
Dick Eyken bosch met heylich schaeu daer wert
Gheleghen by, heet hen daer t'zijn ghedreven,
En wederom dun water dan te gheven:
Iae en ontrent het Sonnen ondergaen
T'herweyden, recht als d'avondt-sterr' ghedaen
Vertrecken heeft, en scheyden t'heet versoelen,
En al de locht ghetempert doen vercoelen.
Als douwich oock de vochte Maen al nat
Nu heeft vermaeckt de bosschen: jae en dat
Ga naar margenoot†Halcyon clinckt lancx stranden met behaghen
Ga naar margenoot‡Acanthis oock in groene doorn-haghen.
Wat sal ick voorts in veersen singhen nu
De Herders doch en Ga naar margenoot*Lybi weyden u,
Iae dun ghedaeckt seldtsaem bewoonde hutten?
T'vee nacht en dach al heeft het geen beschudden,
Een gantsche Maendt gevoedt geduerich wort,
Hergaet en dwaelt woestijnen doorghestort
Al sonder hutt' of dack in vremde weghen.
| |
[pagina 135]
| |
Siet alsoo groot een veldt is daer gheleghen.
Den Ga naar margenoot†Africaen Vee-hoedich leydet al
Met hem, sijn huys-tuygh, huysraet groot en smal
En sijnen Hont van Ga naar margenoot‡Amycleen, en Creter
Pijl-koker: dus ghelijckt hy niemandt beter
Ga naar margenoot*Als den Romeyn cloeck,
dapper, die int velt
Int Vaderlijck harnas hem henen snelt,
Iae wel t'onrecht met een swaer pack gheladen:
Maer onverwacht den vyandt al ter schaden
Stracx legher slaet en in slachoorden blijckt.
Maer niet dat yet die Vee-hoedingh ghelijckt
Met t'Scytisch volck by den Meotschen poelen,
By Ga naar margenoot†Ister oock die drubbel t'zant met woelen
Geel zijnd' opdraeyt maer daer Ga naar margenoot‡Rhodope lanck
Mid-Noordt omkeert met uytgestreckten ganck:
Besloten t'Vee sy houden daer in stallen.
Velt-cruyt, boom-loof verschijnt daer niet met allen
Ga naar margenoot*D'aerd' onghesien met wallen snel bedeckt
Light breedt en wijdt: tot seven ellen streckt
De dickt' van t'ijs, het is daer altijdt winter,
En altijdt coudt aenblasich: oock men vindter
Noordt westen windt, daer toe en maect geen tijt
De Son hun daer de bleecke schaeuwen quijt.
Ga naar margenoot†Iae selfs niet als hy met sijn peerden rasschet
In d'locht om hoogh, of snellen wagen wasschet
Int water roodt des Oceans, maer siet
De Korsten snel in die sterck' loopend' Vliet
Verstijven selfs, en t'water moeter draghen
Ga naar margenoot‡De wielen nu (met ijser al beslaghen)
Op sijnen ruggh: het was te sulcker tijdt
Eerst een Weerdin der holle Schepen wijdt,
Der waghens nu: En t'kraken koper-tuyghen
Ghemeenlijck daer de cleeders quaet te buyghen
Beginnen stijf van couden worden daer,
Sy houwen door de vochte wijnen claer
Met bijlen scherp, jae gantsche poelen roulijck
| |
[pagina 136]
| |
Al vast in ijs verkeeren: Keghels groulijck
Verherdt en daer aen baerden onghekamt,
En oock niet min door al de locht afschamt
Al staegh de snee de beesten, hoe besloten,
Vergaen: oock staen d'Oss' lijven groot omgoten
Al met den rijm, met kudden d'Herten vast
En dicht by een, onmoedich door t'nieu last
Staen luy en traegh: jae en s'en hebben flaulijck
Niet boven t'snee de hooren-toppen naulijck:
Ga naar margenoot#De Scythen dan met honden aenghevoert
Hen drijven niet noch over al ghesnoert
De pennen roodt weerzijdich voor de netten
Hen niet en drijft door een verbaest ontsetten,
Maer slaense doot met t'ijser al van by,
En met hen borst vergheefs wech stooten sy
Voorligghend' bergh, jae slaense daer in stucken
(Met swaer ghebriesch) en bly door dit gelucken
Wech draghen t'vleys sy met een groot ghekeyl:
Ga naar margenoot#En leven t'saem in ledicheyt al veyl
Diep onder d'aerd' in holen en speloncken,
En t'saem ghehoopt van boomen groote troncken:
Gantsch' Olmen ooc aen d'heerden met der macht
Toerollen sy, jae brandens', en den nacht
Verslijtens' hier met spel en vreuchts aencleven:
Sy volghen dan Wijngaertsche bekers neven
De Deessem, oock den Sorben-appel suer,
Soodanich volck (ontem uyt der natuer
Ga naar margenoot†T'Hyperborsch Noordt,
zijnd' onderworpen grootlijck
Met Oosten windt uyt den Rhipheen aenstootlijck)
Is aengherent, en hun lichamen staen
Met borstels gheel der Dieren al omvaen.
En t'wolwerck dy ter herten gaet, wilt gissen
Te vlien voor al braem-bosch, distels en clissen:
Weydt daer niet in, mijdt blijde weyden, kiest
Ga naar margenoot‡Stracx kudden wit met
vlocken sacht bevliest:
| |
[pagina 137]
| |
Verwerpt den Ram, al waer hy wit van buyten,
Is onder sijn verhemelt int besluyten
Sijns vochten mondts een swerte tonghe maer,
Op dat hy doch de Lammer vachten claer
Niet en begrijm met vlecken d'een by d'ander,
En int vlack veldt rondtom bespiedt een ander.
Ga naar margenoot#O Luna, Pan, Archadi Godt (jae ist
Te g'looven weerdt) bevingh en heeft met list
V door t'gheschenck van witte wol bedroghen,
Ten bosschen hoogh' u roepend' opghetoghen,
Ghy n'hebt ooc hem (soo roepend') niet versmaett.
Maer wie begheert' tot melck heeft, desen laett
Den geyten self met sijn handt in den krebben
Ga naar margenoot#Doen claver groen, en seefghetij-cruydt hebben:
Iae cruyden oock die soutich smaken seer,
Want sy hier door den Vlieten lieven meer,
Den ulders zijn hier door te meer gheswollen,
T'geeft in de melck een soutsmaeck ooc verholen.
Ga naar margenoot#T'verbieden veel den Bocxkens nu wat groot
Den moeders stracx hun muylen sy niet bloot
En laten, maer in ijser Halsters steken.
Veel t'geen' sy vroech, ja met des daegs aenbreken,
Of over dach ghemolcken hebben, dat
Perssen sy s'nachts, en oock des avondts wat
Ga naar margenoot#Int ondergaen der Sonnen is verworven,
Sy vroech voor tlicht uytbrengen in cleen korven,
En d'Herder gaet nae t'Stadt, of met wat sout
Besprengt, bewaert wordt tot den Winter cout.
Ga naar margenoot#Der Honden sorgh doch niemant lest en stelle,
Maer met vet wey voedt op voor u de snelle
Spaertsch' Honden cleen, en Ga naar margenoot†Epirotschen hondt.
T'Vee hoedend', ghy en sult te gheener stondt
Vergrouwen dan voor nacht-dief in u stallen
Noch den inloop der Wolven, noch t'aenvallen
Des onversoend' Ga naar margenoot‡Ibeers van
achter aen
Wt laghen loos: ghy sult oock dick bestaen
| |
[pagina 138]
| |
Met loopen snel Wout-Ezels vol verbasen
Te drijven dan: met Honden suldy Hasen,
Met Honden oock den Dassen jaghen voort,
En Swijnen wildt ghy door t'ghebas verstoort
Dick drijven sult uyt laghe bossche moeren:
Den grooten Hert, ghedwongen oock aenvoeren
Ter netten in langs Berghen met ghecrijt.
Ga naar margenoot#Leert reuckich oock den Cederboom somtijt
Doen branden self in stallen, en met harstich
Ga naar margenoot‡Galbanen reuck de Water-slanghen lastich
Soo drijven wech: want d'Ader schadich ergh
(Om tasten aen) dickmael of sy verbergh
Haer onder t'mes of stallen die in langhe
Niet zijn geroert: daer voor de locht als banghe
Ghevloden in, of d'huys-slangh' bitter pest
Voor d'Ossen daer ghewoon is t'maken nest
In koele schaeuw', jae onder dack verkeeren,
Daer met fenijn de beesten te verseeren.
O Herder wroett, d'aerd' op aen elcken cant,
T'zy waers' in schuylt, neemt steenen met der hant,
Neemt een herdt hout, smijt neder en doet sneven
Sijn blasend' hals die dreyghend' is verheven:
En soo sy nu verborghen heeft al diep
Den kop, uyt sorgh alsoo sy vluchtich liep,
Den middel-knoop en krincken lest ontwonden
In haren steert, en dats' haer leste ronden
Nu lancksaem treckt, smijt neder met der daet
Haer vreesich hooft. Oock is de Slanghe quaet
Ga naar margenoot#Die daer bewoont Calaber bosschen swierend,
Den schobden rugh en hooghe borst opstierend,
Met langhen buyck daer sy soo henen treckt,
Zijnd' over al met teeckens groot bevleckt.
Maer t'wijlen dat ten dael noch erghens vlieten
Wt bornen af van boven versche vlieten,
En d'aerde douw't door vochte Lenten soet,
Ooc door Zuyd' windt seer reeghnich overvloet,
| |
[pagina 139]
| |
Sy blijft soo langh daer in de poelen badich:
Op d'oevers oock sy woonend' onversadich
Vervult alsdan sijn gulsheyt swert dit Dier,
Met visschen, oock met snapsche vorschen hier.
Den poel ghedrooght, en dat van hitt' de landen
Ga naar margenoot#Splijten sy, springt dan uyt int
droogh door't branden
Der soelten groot, verschrickt en wreet ontpaeyt
Van dorst, sy woedt op t'velt, en vlammich draeyt
Haer ooghen om, waer sy yet mach betrapen.
Ten luste my dan sachtlijck niet te slapen
Hier onder t'blau verwelf der Weerelt wijdt,
Noch liggen rughs int cruyt des Wouts ter tijdt
Als afgheleyt haer oude huydt, sy weder
Schijnbaer vernieut, door jeucht nu op en neder
Daer wintelt voort int veldt: jae of wanneer
S'in haren nest haer jonghe Dieren teer
Ghelaten hadd', en in haer mondt omwronghe
(Naer d'Son om hoogh) haer dry-gespitste tonge.
Ick sal u oock aenleren waer uyt rijsen
Ga naar margenoot#De sieckten, oock de teyckens u bewijsen.
Den Schapen quelt de vuyle schorftheyt als
Den reghen coudt hun veel comt over hals,
En dat hy hun al diep int lijf gaet sitten:
En grouw'lijck oock den Winter met den witten
Vorst, ijs en rijm, oock t'onghewasschen sweet
Dat hun aenhangt nae t'scheeren, geeft sulc leet,
Wan doornen ruygh hun lijven ooc doorwroeten
De Meesters dies begieten t'Vee met soeten
Vliet-water, al oock doopt den Ram dit volck
Sijn vlocken vocht al dickmael in de kolck,
Dat hy somtijdts daer in herworpen weder,
Oock met der Vliet afloopich wel drijft neder:
Of strijcken aen t'gheschoren lijf wel vet
Oel-droessem droef, en menghen die oock met
Een silver schuym, leef-sulfer, peck van Ga naar margenoot†Iden,
Vet lijmich wasch: twee cruyden sy noch snijden,
| |
[pagina 140]
| |
Als Ga naar margenoot†Scyllam oock swert Ga naar margenoot‡Elleboren, noch
Hier toe swert lijm ghedaen: maer daer is doch
Gheen lichter spoet des arbeydts om ghenesen
Dan wan yemandt met ijser t'hooghst' gheresen
Der puysten cond' afsnijden: want t'ghebreck
Dat werdt ghevoedt, en t'leeft alsment bedeckt.
Als d'Herder slof aen wonden en ghebreken
Ga naar margenoot#‘Nu weygert self sijn g'nesigh' handt te steken,
‘Maer sitt daer luy en wenscht in sijnen nest
‘Dat Goden self al doen het goede best.
Daer toe als oock van t'bleetich slecht gemeente
De pijne woedt doordronghen int ghebeente,
En drooghe Ga naar margenoot†kors sijn leden al verteert,
T'is nut men dan d'ontsteken hitte weert,
En datm' ontsluyt recht tusch den voet van onder
Een ader-milt bloetschietich, soo bysonder
Ga naar margenoot‡T'Bisaltsche volck, en dapper Gelon
doet,
Als in den bergh Rodop' hy vluchten moet
Int Ga naar margenoot*Geter Woudt: ooc als hy drinckt te gader
Gheronnen melck en Peerds bloedt uyt der ader.
Ga naar margenoot†T'schaep dat ghy saecht dicks onder schaeuwe laf
Verr' wijcken heen, of traghe plucken af
Het bovenst' gras, of volghen laetst verscheyden,
Of eten daer af ligghend' mids der weyden,
En doet alleen in spade nacht vertreck,
Soo dwinght terstont met ijser het ghebreck
Al eer t'vervloeckt besmitten t'onvoorsichtich
Kudd' over spreydt: den draeywint winterdrichtich
Ga naar margenoot‡ Soo menichmael en valt niet op de Zee
Alsser wel zijn veel pesten onder t'Vee.
De sieckten doch niet altijdts en aenranghen
Een lijf of lidt bysonder, maer bevanghen
Met haesten wel de Somer-leghers al
De hope t'kudde, al t'samen groot en smal
Van eersten af t'gheslacht', sulck onghemeten
Groot jammer sou wel yemant dan recht weten.
| |
[pagina 141]
| |
Had hy ghesien den Alp met hooghen top,
Iae d'heuvels oock met Ga naar margenoot*Noric sloten
op,
En d'erven groot des Ga naar margenoot†Iapidschen Timave
Hy saghe daer verwoest en bloot van have,
Dat Herders rijck de Wouden breedt en wijdt
Ga naar margenoot‡Gants ijdel nu van
over langhen tijdt.
Door een locht sieckt' eertijts quam hier oprijsen
Ontsteken heel met Herftsch' hitt' om afgrijsen
Een jammerlijck onweder, fel en groot,
En bracht t'gants Vee en wildt gediert' ter doot:
T'verdarf gheheel de poelen en fenijnde
T'vee-voeder al dit nu bederflijck zijnde,
Den wegh der doot was niet natuerlijck slecht:
Maer als den dorst seer vyerich nu was recht
Ghestreken door al d'aders der lichamen,
En had ghecrimpt d'ellendsche leden t'samen,
Werdt t'rottich vocht nu weder overvloet,
En trock tot hem soo door de sieckt' onsoet
In stucxkens cleen t'gebeent' al gants vervallen.
Ga naar margenoot#Dicks d'offerhand' al stervend' oock
gevallen
Tusch dienaers staend' is int vertoeven daer,
Mids den Godsdienst beneven den Altaer,
Terwijlen dat wol-mijter wordt bewonden
Met witte huyf: Of doodde te dien stonden
Den Priester oock met t'ijser d'offerhand,
Niet branden wou bedorven inghewand
Op den Altaers, die daer uyt plach voorsegghen,
Ga naar margenoot#Wist (raedt
ghevraeght) gheen antwoord' uyt te legghen,
T'beest hadde nouw' so veel bloet in, datt mocht
T'ghesteken mes daer in ghemaken vocht,
Dan t'bovenst' zant was slechs bevlect een weynich
Van t'mager, swert, vuyl etter-bloet onreynich:
Dees sieckt' al meest den Kalvers sterven doet
In d'weyden vet, en gheven den gheest soet
By krebben vol: hier van de smeeckend' honden
| |
[pagina 142]
| |
Dol worden oock: de Verckens sieck bevonden
Een hickend' hoest hen kaken swellich quelt:
T'verwinnich Peerdt ong'luckich nu ghestelt
In sijnen strijdt sijn voeder onghedachtich,
Valt en veracht claer born', en staet eendrachtich
Met voeten d'aerd', en d'ooren hanghen lanck,
Ga naar margenoot#Een onwis sweet is aen dit Peerdt dus kranck,
Aen t'veeghe wis ist coud', en t'vel is droogich
Om hand'len herdt, en daer toe onghedoogich.
Ga naar margenoot#Dees teyckens dus al van den eersten aen
Van den uytganck huns levens doen verstaen.
Indien de sieckt' al meer begint beswaren,
En d'ooghen dan hun brandich openbaren,
Den aessem uyt het diep ghetrocken aen
Wort somwijl door t'gesucht seer swaer te gaen,
Hun inghewandt door t'hickich lanck verhalen
Inwendich spant, en swert bloet men siet dalen
Ter neusen uyt, de rouwe tongh al veel
Benout en dwinght oock hun verstopte keel.
T'heeft veel ghebaett door hoorn in te gieten
Ga naar margenoot#Lenaensch vocht, waer by scheen te ghenieten
Sijn salicheyt het stervend' Peerdt alleen,
Dit was hem stracx de doot: maer doch het scheen
Versterckt, en t'heeft ooc met een rasich branden
Op t'swacke doors lest punct met bloote tanden,
Sijn leden selfs versneden en verscheurt.
De Goden doch die gonnen dat ghebeurt
Wat beters voor Godtsvruchtigen, maer keeren
Vyanden toe soo rasich een verseeren.
Ga naar margenoot#Maer roockend' ooc int veld den Stier wilt sien
Daer onder t'herdt Ploegh-kouter onversien
Ghevallen doot, en hem ten mond' uytvluchten
T'saem bloet en schuym, uyt diep ooc t'leste suchten.
Den Ploegher droef gaet wech, hy lost den Stier
Ionck, die betreurt sijns broeders doot alhier,
Verlaet den ploegh int werck ten halven steken:
| |
[pagina 143]
| |
T'hoog' bosscher schau', ja beemden sacht noch beken
Vloet die nae t'veldt van steenen wintelt dael,
Al suyver meer als schijnend' claer merael,
Dees sijn ghemoedt al niet beweghen moghen,
Sijn zijden doch van binnen los ghetoghen,
Verbaestheyt dringht den ooghen luy al vast,
T'hooft treckt den neck ter aerden door sijn last:
Wat helpen nu den arbeydt en weldaden
Van t'hebben omghekeert door vlijte daden
Met t'Kouter crom de swaer stijf aerde? doch
Ga naar margenoot†De Bacchi gaef des bergh Ga naar margenoot‡Massici, noch
Gherechten veel van all' verscheyden spijsen,
En deden niet in hun dees schaden rijsen.
Cruydt-bladers slecht sy eten, drincken maer
Van Bornen dun, en Vlieten schoon en claer,
Ghesuyvert door een langh geduerich stroomen,
Noch sorgh en breect niet hun gesonde droomen.
Men seght, dat noyt men in die landen meer
En heeft ghefaelt slach-ossen, om ter eer
Van Iuno doen Godsdienst in heylich wesen:
De Waghens noyt ghetrocken zijn voor desen
Met Ossen wildt, onparich tot t'cieraet
Der Kercken hoogh, als nu te deser daet,
Des moeylijck sy doorclieven t'landt met eggen,
D'aerdvruchten oock met nagels daer in leggen,
Door bergen hoogh meswagens crakich voort,
Met stercken hals sy trecken in dien oort.
Den Wolf verspiett de Koeyen, niet der Schapen,
In laghen noch omwandelt om betrapen
Het kudde niet: een dapper sorgh al meer
Ga naar margenoot*Hem nu betemt de Dassen vreesich seer
Die swerven: ooc so doen voorvluchsche Herten
Mids honden nu om d'huysen flauw' van herten,
De golf op t'boordt des strandts met haren vloet
Ga naar margenoot† Al vast aenspoelt t'groot Oceaens ghebroet
Alderley aert des swemghe slachts te samen
| |
[pagina 144]
| |
Die ligghen daer gelijck schipbraecksch lichamen,
En die seldtsaem Zee-Kalvers als beducht
Ten Vlieten in aenveerden nu de vlucht:
In holen crom zijn nu vergheefs bevanghen
Al d'Aders, oock verbaesde Water-slanghen
Hooghschobbich fel t'sterft al, daers gheen ontwijck,
De locht is selfs den voghels niet ghelijck,
En onder een hoogh wolck sy laten t'leven,
En comen af van daer met haest ghedreven.
Veranderingh des voeders niet en baett,
En alle const hier toe ghesocht oock schaett:
Gheweken zijn de Meesters als verwonnen,
Phyllire soon, Ga naar margenoot†Chiron, Amythaonen
Soon, Ga naar margenoot‡Melamp oock: de bleecke
rasery
De Tisiphon' int licht ghelaten sy:
Wt Stygien swert drijft woedich voor haer henen
De vrees', en oock de sieckten flou verdwenen,
Van dach te dach voort rijsend' steeck sy op
Al hoogher meer den qua belusten kop,
De Vlieten al, dorr' oevers aller weghen,
En heuvels hoogh verheven clincken teghen,
Door t'beests ghebleet en veel ghebruls eenpaer
Nu maeckts' een gants verderf met hoopen daer,
Dan hooptse t'saem de prijen in de stallen
Die door een vuyl verrotten zijn vervallen
Tot dat den mensch leert stanck vermijden vroet,
En die bedeckt in aerdtsche putten doet:
Men mocht tot nut den huyden niet besteden,
Met water niet ghewasschen reyn de leden,
Noch met der vlam verwinnen: buyten macht
Ga naar margenoot#Der Herders wast oock wis van eenich vacht
Te scheeren wol, want t'was soo onghemeten
Gants door de sieckt' en vuylheyt al doorgheten,
Daer van ghemaeckt mocht niemant raken aen
Den webben rot: maer had yemandt bestaen
| |
[pagina 145]
| |
Te roeren aen die vuyl onsiene cleeren,
Soo quam vol stancks de leden hem verseeren
Al menich puyst en swellingh vyerich heet,
Ga naar margenoot#De luys-sucht oock, of een onsuyver
sweet,
En corts daer naer een vyer dat grousaem blaecte
Al t'saem al op t'lijfs leden die't aenraeckte.
Derden Boecks eyndt.
|
|