Oorsaken ende middelen vander menschen saligheyt ende verdoemenisse
(1631)–D.V. Coornhert–State der bekeerden Zondaeren.
| |
[Folio 92v]
| |
grypt, bewarende den Sabbath, dat hyse niet en bevlecke, ende bewarende syn handen, dat hy gheen quaedt altoos en doe, Prov.8.32. Luc.11.28. Psalm.105.3. Ioan.13.13, 8, 31, 6, 56.15.5.7.1. Ioan.3.6, 4.16. b. Ende wort een kint Godes, overmits hy 4 Verkiest dat God wil. Esai.56.4.5. Jnden lichte gelooft. Ioan.12.36. Jnden name des Soons Gods ghelooft.1.Ioan.5.13. In Christo ghelooft. Gal.3, 26, 5, 26. De begheerlyckheydt vliedet, die inde werelt is. 2.Pet.1.4. Godes wille doet. Matth.5.9. Christum aen neemt. Ioan.1.12. Een Vredemaker is. Mathh.5.9. Syn vyanden lief heeft, Matth.5.44.45. Luc.6.35. c. 1, So dat hy niet weder af en mach vallen. Ga naar margenoot+ Alle die dese myne woorden hoort ende die doet: wert geleken by eenen wysen man, die syn huys bouwet op eenen steen. Ga naar margenoot+ Ende die reghen viel, ende die vloeden quamen, ende die winden bliesen, ende vielen op’t huys, ende het viel niet, want het was gegront op een steen. Psal..3. Prov.5.23. Iere.32.40.1. Cor.13.8.1. Ioan.2.17. c 2. Niet mach beweeght worden. Ga naar margenoot+ VVant (de bermhertige) en sal inder eewigheyt niet beweeght worden, Psalm.1.3, 24, 14, 54, 23, 124.1. Proverb.10, 25.30, 12.3. Iere.4.1. Matth.7.25. c 3. Niet mach verleyt worden. Ga naar margenoot+ Sulcx dat oock die verkoorne (waert moghelyck) souden verleytd souden. Ioan.10.4.5. Esai.35, 8. c 4. want sy kennen die waerheyt die haer recht vry heeft ghemaeckt. Ga naar margenoot+ Ende ghy sult de waerheydt kennen, ende die waerheydt sal u vry maken. Ioan.8.36. Isai.35, 9. Iacob.1.25. Rom.6.18:22. Luc.1.74. Rom.8.2: c. 5. Ende kennen inder waerheyt gesamentlyc de soetheyt ende goetheyt Godes. Ga naar margenoot+ Soet is die Heere, ende zyn bermhertigheydt duert eeuwelyc. Psal.24.8, 33, 9, 85, 5, 108, 21. 144.9, Die Heere is goet, den genen die oprecht vanherten zyn. Psal.134, 3. Matth.19, 17. c, 6. Sy kennen de soetigheyt zyns Iucx. Ga naar margenoot+ Myn luck is soet en de myn last is licht. Overmidts de soetheydt des woorts, Psalm 118. 103 ende des wysheyts leeringhe, Prov.24.13.14, Sy sigh verblyden int oordeel, Psal.18.9. Pro.21.15. int woort, Psal:118.162. Ierem.15.16. ende int licht. Prov.13, 9. Sy wanderen inden lichte des woorts, Psalm.118.105.130: des leerings, Proverb.14.6. des wets, Prov.6.23. Christi, 8.12. Haer sterck maeckt de VVegh, Prov.10.29. de welcke Christus is. Ioan.14.6. Philipp.4.13. Daerom vinden sy geen swaerheyt inde geboden, 1. Ioan.5.3. of leeringhe, Prov.14.6. VVysheyt toont haer desen wegh, Pro.4.11. der Ryckdommen. Prov.3, 14, 15. Die is haer ruym ende sonder aenstoot, Prov.4.12, 15:19, mits het licht, Ioan.11.9. Ende brengt int leven door onderwysinge, Pro.3.16.18. door ‘twoort, Prov:4.22. ende door wysheyt, Prov.13.14. Daer hebben sy vrede, Prov.3.17. ende blydtschap inden H. Geest. Rom.14.17, c 7. Sy en moghen met lusten het bekende quaet niet doen, sy hatent. Ga naar margenoot+ VVant so sy hem hadden gekent, nemmerrmeer en souden sy hem ghecruyst hebben, Luc.23.34 Psal.118.104.128.163. Prov.8.13. Mat.12.7. Ioan.10.5.1. Ioan.2.4. c.8. Die ‘tgoede inder waerheydt kennen, lieven ende dat doen. Daer aen weten wy dat wy hem ghekent hebGa naar margenoot+ben, ist dat wy sijn Gheboden onderhouden. Iohan.10.4. Prov.16.6.2, 10.11.12.11.9. Esai.11, 9. Luc.12, 39, 1. Ioan.4.6. c. VVant sy kryghen macht na wille. c 10. Daer zy om bidden ende werden verhoort.Ga naar margenoot+ Dyn wille gheschiede op Aerden als in den Hemele. Matth.7.7.8.9.10.11.1. Ioan.5.15 Ierem.29.12, 33.3. Esai.30.19. Zach.10.6, 13.9. Also zy inden Name Christi bidden. Ioan.14.13.15.16.16.24. Sy bidden na zynen wille, 1.Ioan.5.14. Mat.6.10. Gheloovigh, Matt.21, 22, Marc.11:24. Als die den Heere (kennen) getrou. Osee.2.21 Syn bermhertigheyt tegen anderen. Esai.58.9. Matth.6, 14. Blyvende in Christo. Ioan.15, 7. Gode gehoorsaem, 1.Ioan.3, 22. Bidden ootmoedelyck. Matth.6.6 Eendrachtelcyk, Matth.18.19. c 11. Immers Christus self bidt voor haer den Vader dat hyse beware voor ‘tquade (dats sonde) Oock is haer bewaringhe belooft. Ick en begheere niet Vader, dat ghyse vande Ga naar margenoot+ werelt neemt, maer dat gyse bewaert voort quade, Esai.31.5. Prov.3.26.6.22.13.6. Ezech 34.16. Zach.2.5.8. Ioan.10.28.29. Rom.8.31. 1.Corinth.1.8. 2. Thess.3.3. I. Pet.5 Apoc.3.12. c 12. Sy sullen veylig ende seker sy in rusten.Ga naar margenoot+ Die my hoort, sal rusten sonder verschrickinge, &c. Prov.3.23.15. Luc.1.74. Psal.90.5.6.7.1. Ioan.5.19. Deut.32.10. Zach.2.8. Esai.2.4. Mich.4.3. Esai.26.1, 11.6.7.8.9, 33, 16, 35.9.54.14.32.17. 1.Ioan.5.18. Ierem.23.4.6.33.16.30.10. Ezech.34.25.28.28’26.38.8. Osee 2.18. Mich.4.3. Esai.2, 4. Mich.4.3. Sopho.3.13.15. Zachar.2.4.5.8. Ioan.10.28. c 13. Niet en mach zondingen. VVant dit doende en suldy nemmermeer zonGa naar margenoot+dighen.Psal.33.23. Esai.60.18. Ierem.32.36. Eccl.7.19. 1.Ioan.3.9.5.18.1 Ioan.11.9, 17.15. Rom.8.31. Prov.3.23. Matth.7.17.18. Ti.11.15. Osee.2.18.19.20. Mich.5.13. Nah.1.15. Zach.13:2. Sopho.3.11. Esai.60.18. c 14. Niet sterven en mach. VVie van desen broode eet, en sal niet sterven,Ga naar margenoot+ Genes.2.16.3.22. Ioan.6.51.58.11.25.26. Cant.8.7. Ioan.6.45.50.58, I: Ioan.2.17. Ioan.17.2. c 15, Niet en mach af ghescheyden worden van Gode. Ick ben seker dat noch doodt, noch leven, &c.Ga naar margenoot+ en sal ons moghen afscheyden, vande Liefde Godes, die daer is in Christo Iesu onsen Heere, Ro.8.35. Ioan.10.4.27. Luc.10.42. I.Ioan.3, 24, 4.12. Iere.32.40. Apoc.3.12. Ioan.10, 28, 29. c 16. Maer blyft in ende met Christo. VVie myn vleesch eet, ende myn bloet drinckt,Ga naar margenoot+ die blyft in my ende ick in hem, Ioann.14, 16., 23, Ioan, 17, 24, 26:1, Ioan, 3, 24, Ephes, 6, 30. c 17. want hy is met Christo in Gode vereenigt.Ga naar margenoot+ Op dat sy altsamen en zyn, alsoo ghy Vader in my: ende ick in dy, op dat sy in ons een | |
[Folio 93r]
| |
zyn, 1 Corinth.6, 17. Ioan 17.22.23, 14, 23
5 d. 1. Daer voor mach hy een verkeert zondaer worden. Ga naar margenoot+ Ende Samuel seyde tot Saul: Ick en sal niet weder keeren met u, want ghy hebt des Heeren woort verworpen, Ioan 15.6, Osee 7 13, Luc.11.25.26, Ezech.18.24, 1 Tim.1, 19 Rom.11.22, 2 Petri 2.21.22, 1 Ioan 2,19 d. 2. Door dien hy d’ontfangen genade versuymt wel te gebruycken. Hoe sullen wy ontvlieden, indien wy so grote Ga naar margenoot+ saligheyt versuymen? Exo.9, 21, Levit.20, 4 Deut.8, 11. Exempel 2 Par.26, 16, 29, 11 Proverb.1, 25. Matth.25, 18, 22, 25, 13, 25 Luc.12.47, Ioa 12, 47, 1, 5, 1Cor.10, 12 2 Cor.6, 1, Galat.5, 7, Tim.1, 6, 1.Tim.4 14, Hebr.3, 14, 4.5.6, 11.35, 10.26, 12, 5, 15 2 Petri 2, 21, Roman.11, 20, 21, 22, Psalm 118, 155. d. 3. So hy wijs wort in sijn eygen oogen. Ga naar margenoot+ Wee u die wijs sijt in u eygen ooghen, Rom.1, 22, Ioan 9, 42, Prov.26, 12 d. 4. Daer door hy verhovaerdight. Ga naar margenoot+ Daer sullen zy roepen, ende hy en salse niet verhooren, om der quaden hovaerdigheyt wille, Psalm 9, 23, 58.13, 100, 7, Iacobi 4, 16 Num.15. 30 d. 5. Ende mitsdien Gode en de sijn ghenade veracht ende weygert. Ga naar margenoot+ Als de Godloose komt inder zonden diepte so veracht hy, Levit.26, 15, Deut.9, 23, Iudic.2, 20, Isai.1, 2, 33, 1, Ezech.5, 6, 20, 27 Luc.7, 30, 16, 13, Iohan 12, 48, Roma.2, 4 Deut.9, 23, Iob 21, 14, Psalm 35, 4, 108, 17 Esa.9, 13, 44, 18, 65, 2, 5, Ier.5, 3, 6, 16, Osee 4, 6, Luc.19, 14, Act.13, 46, 7, 39, Luc.73.9 Siet meer xvij.f.g. d. 6. So dat hy der waerheyds Liefde niet aen en neemt. Ga naar margenoot+ Om dat zy de Liefde der waerheydt niet en hebben aengenomen, op dat zy saligh worden. Daeromme zent God henluyden een werckinghe der Dolingen, etc. Esai.59:14:15, Dan.8 12, Osee 4:1, Ioan 8:40, 1 Tim.6:5, 2 Tim.2.18, 4.4, Tit.1.14 d. 7. Maer die verwerpt. Ga naar margenoot+ Maer van doe voort af gingen veele van sijn Iongheren te rugge, ende en wandelden voortaen niet meer met hem, Osee 8.3, Psalm 2.3 49.17, 4 Reg.17, 15, 16: 2 Esdr.9.26, Ier.6.19, 8.9. Ezech.20.13. Rom.11.20, 22. Mat.13.20, 21, 1 Cor.10.12, 2 Petri 22.2 d. 8. Bemint de Loghen Ga naar margenoot+ Die Propheten predickten Logen, ende de Priesteren toonden dat haer dat lief was met den handen, ende mijn volck beminde sulcx. Wat sal daerom int alderlaetste geschieden? Pro.20 17 Isai.28, 15 Iere: 8, 5, 10, 13.25, 16.19 Ioan 3.19, Rom:1.25. 2 Thes.2.11 Apoc: 22.15 d. 9. Sedt het quade goet, ende ‘tgoet quaet te wesen. Ga naar margenoot+ Wee u die daer segghen ‘tquade goedt, ende ‘tgoede quaet te wesen, stellende de duysternisse int licht, ende ’t licht inde duysternisse: stellende het bittere int soete ende ’t soet in’t bittere, Pro:2, 12, 13, 15, 17.15, 24.24, Matt.6:23: Ioan 3.19, 16.11 d. 10. Haet de waerheyt. Ga naar margenoot+ Ick hebbe henluyden dijn woordt gegheven ende die wereldt heeftse ghehaet, Prov:26.28 9.8, 12.1, 15.10. Esa:29.21, Amos 5:10, Esa: 59.14, Ioan 3.20, 15:18:19:20:21, 17:14 Marc:13:13, Gal:4:16. Exempelen: de Broeders van Ioseph, Genes: 37, 8. Balaam, Nu: 24:10:11, Saul, 1 Reg:20:31, Abimelech Iudic:9, Achab, 3 Reg:22:8, Asa, 2 Para: 16:9:10, Ioas, 2 Par:24:22, Ozias, 2 Par:26, Holofernes, Iudith 5:5, Basa, 3 Reg: 16:17, Amasias, 2 Par:25:15:16. De Priesters, Ierem.26.10. De Coninck Ioachim, Iere.26.20.21, 32.3, 36.26. Ioas, 2 Par.24.19.20.21.22. Herodes, Mat.14.4. De Pharizeen, Matth.21.45. Ioan 9.34. Act.7.54.5.33. Luc.4.28.29. Act.9.24. Ioan 7.7. De werelt, Ioan 17.14. d. 11. Sich door quade gewoonte verstyft in boosheyd. Der Godlosen boosheden vangen hem, endeGa naar margenoot+ hy wert verstrickt met sijnder zonden banden. Psalm 72.7. Matth.13.22. Prov.21.29, 22.6. Iere.13.23. Eccl.1.15. Ephes.4.22. Ier.22.21. d. 12. Ten doode zondight. Daer is een zonde totter doodt, daer voor enGa naar margenoot+ segge ick niet dat yemandt sal bidden. Mat.12 31.32. d. 13. Ende in sijn ghebedt niet en wert verhoort. Dan sullen zy my aenroepen, ende ick en salseGa naar margenoot+ niet verhooren, etc. Deut:1.45, 23.5. Iosue 24 10. Iob 27.9, 35.12. I.Reg.8.18. 2 Reg.22 42. Psal.65.18. Pro.21.18. Ier.7.16. Zach. 7.13. Ier.11.11.14, 14.2. Mich.3.4. d. 14. VVant hy haet d’onderwysinghe. Dan sullen zy vroegh op staen ende my nietGa naar margenoot+ vinden: Om dieswille dat zy d’onderwijsinghe hebben gehaet. Psalm 49.17.15.5.32. Ier.2.3 5.3, 7.28, 17.23, 32.33, 35.17. Sopho.3.2.7.8 Prov.8.36:12.1:15.10. e. Ende dit is een Duyvels Kind geworden, ende van quader aert. Ghy sijt wt uwen Vader den Duyvel. 1 Reg.2Ga naar margenoot+12. 3 Reg.21.13. Psalm.88.23. Matth.12.34 13.28, 3.7, 23.15. Ioan 8.38:17.12. Act.13 10. 2 Pet.2.14. f. So straft God rechtvaerdelyck zonde met zonde, namentlyck: Den zondaren met hovaerdye. Psalm 72.6.Ga naar margenoot+ met blindtheydt ende ‘tswaerdt. Sopho.1.17. met duysterheyt, Ioan 3.20. Psalm 81.5. met ellendigheyt, Pro.14.34. met angst. Pro.10.29 met droefheyt, Psalm 7.15. Iob 4.8. Iere.6.24.13.21.22. Doodt. Prov.1.32. Iacob 1.15 Siet meer c.xiij. 1. Met ongesontheydt ende onvrede. Psalm 37.4.5.6 Den vervolgers met duysterheyt. Psal.34.6.Ga naar margenoot+ met hongher ende dorst. Esai.29.8. met dronckenheyt der sinnen. Esai.29.9. met een swindelgeest. Esai.29.10. ende met onverstandt. Esai.29.11. Den Hypocrijten met zotheydt. Esai.13.14Ga naar margenoot+ Den bloetdorstigen met ydelheyt, woestheydtGa naar margenoot+ ende vernielinghe. Esai.59.7. met onrust, onwegen, onvrede. Esai.59.8. met ongherechtigheydt ende duysternisse. Esai.59.9. ende met blintheydt. Esai.59.10. Den verleyders of valsche Propheten metGa naar margenoot+ glipperighe duysterheyt. Ier.23.12. Mich.3.6 ende met onverstandt. Mich.3.7. Den afgodeerders met onreyne begeerlijckheyt Ga naar margenoot+ ende schandelijcheydt. Rom.1.23.25. Den verachters van de kennisse Godes endeGa naar margenoot+ der waerheydt met een verkeerden sin ende geest der dolingen, ende ‘tgelove der logenen. Rom.1 28. 2 Thes.2.10.11. Den hovaerdighen met versmaedtheyt. Pro.Ga naar margenoot+11.2. met twist. Prov. 13.10. | |
[Folio 93v]
| |
Den ongeleerden met twist, Prov.10.21. Die berispinge verachten, met dolinghe, Pro.10, 17. Ga naar margenoot+ Den Godlosen met wanhoop, Prov.10, 28.Ga naar margenoot+ met vallen in sijn Godlosigheyt, Pro.11.5, met vervullen van ’t quade, Proverb.12, 21. Ga naar margenoot+ De bedriegher met ontberinge van gewinne Pro.12, 27 Ga naar margenoot+ g. Om dat zy niet hebben willen horen. Siet oock xvij. 5.h. Haer verwoetheyt is den Serpenten gelijck, gelijck doove Adderen, die haer ooren toe stoppen, Esai.65.12, Ierem. 7.23.24.26, Zach.7Ga naar margenoot+ 11, Esai.30.9, 42.24, Deut.9.23, Iudic.2.2.16.17.20, 6.10, 2 Par.36.15.16, 33.10, Psa.49.17, Esai.30.9, 28.12, Iere.6.17, 7.13.24, 22.21, 6.17.11.10, 25.3.4.7, 1 3, 13.10, 32.33, 17.23, Ezech.3.7, Zach.7.11.12, 2 Tim.4.4, Osee 9.16, Malach.2.2, Matth.10.14, Luc.10.16. h. Niet hebben willen gelooven. Wie niet en ghelooft, sal verdoemt worden, Ioan 3.18.36, Col.3.6. Hebr.3.18, 11.6, etc. i. Niet hebben willen opmercken ende verstaen. Ga naar margenoot+ Ende de Heere sprack tot hem (Manassen) ende tot sijn volck ende zy en wilden daer niet op mercken, Pro.5.11.12, Esai.48.18, 2 Esd.Ga naar margenoot+9.34, Zach.1, 4, Mal.2.2. k. Om dat zy sich niet hebben willen bekeeren. Ende ‘tvolck is niet bekeert tot den ghenen die hem slaet, Iob 36.11.12, Ierem.2.30, Prov.Ga naar margenoot+23.35, Ierem.5, 3, Osee 11.5, Amos 4.6.8.9 10.11, Osee 7.10, 11.5, Ezech.3. 19, Mat.23 37. Iere.8.5, Iere.9.13, 10.3.7, 15.7, 18.11.12, 32.33, Esa.30.15.16. l. Om dat zy godt niet en wilden onderdanigh sijn. De welcke niet en hoorden, maer haer neck verharden na haerder Vaderen neck, die niet en wilden onderdanig sijn haer Heere, haer God, Ga naar margenoot+Esai.1.2, Levit.26.18, Iere.32.23, 35.14.16, 37.2. 43.7 etc. Siet meer xxxiiij. 35.a. m. Maer a haten Gode, ende b staen hem tegen. Dijn handt sal vinden al die dy haten. Deut.7 10, Psalm 82.3, Prov.8.36, Mich.3.2, Ioan 3.20, 1.9, 15.24. Ga naar margenoot+ De Princen der aerden sijn t’samen teghen den Heere gekomen, Psal.73.10, Iob 15.25. |
|