De Revisor. Jaargang 17
(1990)– [tijdschrift] Revisor, De–
[pagina 56]
| |
Ineke van der Burg
| |
[pagina 57]
| |
ting plaatsvindt. Het stieregevecht vereist wel degelijk een sport-element, maar het is tegelijk iets méér dan een sport: een met kunst verrijkte sport, welke haar grond niet heeft in het esthetische maar in het tragische element. Daarom is de tauromachie ook iets méér dan een kunst in enge zin. Hierin herkennen we Leiris, zoals hij eerder in onze taal geïntroduceerd is met Over de literatuur beschouwd als een stieregevecht, waarin hij, juist vanuit het stieregevecht, de beperktheid aangeeft van de nadruk op het esthetische in de kunstGa naar eind5. Van de kunstenaar, in het bijzonder de schrijver, verlangt hij geen esthetiek maar een ethos dat hij als volgt evoceert: ‘Is het geschrevene niet ontbloot van elke waarde als het “esthetisch” blijft, onschuldig en ongevaarlijk; als er in het schrijven van een werk niet iets is dat lijkt (hier volgt een van mijn meest geliefde beelden) op wat voor de torero de scherpe horens van de stier zijn, zonder welke zijn kunst - bij gebrek aan reële bedreiging - ontbloot zou zijn van menselijke werkelijkheid, zou lijken op de ijdele gratie van een ballerina’Ga naar eind6. De schrijver die zijn pen opneemt, de torero die de arena betreedt, - voor Leiris zou het risiko hetzelfde moeten zijn. De torero oog in oog met de stier - de schrijver oog in oog met de taal: ‘De literatuur zouden we tot zóiets moeten maken, dat ze de schrijver in dezelfde mate engageert als de stierevechter, die het risiko aangaat doorboord te worden...’Ga naar eind7. Het risiko, ‘de dood schuilt achter alle grote dingen in kunst of poëzie’Ga naar eind8. Hiermee verklaart Leiris zijn gebruik van het beeld van de stierevechter en geeft hij aan waarom kunst voor hem geen vrijblijvende bezigheid kan zijn. Het esthetische is niet de halszaak voor de kunst, zomin als het dat is voor het stieregevecht als tragische kunst. Dit is geen opgesierde moord, maar een spel op leven en dood. Een spel als kunst van het misleiden van het kwaad, de dood. De torero roept het ongeluk over zich af, hij ensceneert het, maar weet het door zijn behendigheid en listen te keren. Deze vorm van tragische kunst zal wellicht steeds meer verdwijnen, om plaats te maken voor sport en esthetiek. Stadions en musea zullen verrijzen op de plaatsen waar de olé's nog nagalmen. De namiddag, het uur van de waarheid, verstrijkt; aan sport en kunst doen we, na gedane arbeid, in de avonduren. Het vale licht dat de namiddag nog werpt, heeft Leiris getracht te vangen. Om ons een spiegel voor te houden. |
|