| |
| |
| |
Hoofdstuk IV.
Boeken.
Boeken bieden ons in den fraaisten vorm de keur der gedachten van wijze menschen.
Aikin.
Aimer à lire, c'est échanger des heures d'ennuie, dont la vie est semée, en des heures délicieuses.
Montesquieu.
Een geestig man werd eens op de thee genoodigd bij een rijke, maar niet zeer ontwikkelde dame. Zij ontving hem in haar salon, omgeven door prachtig gebonden boeken.
‘U ziet,’ zeide zij tot hem, ‘dat ik mij nooit eenzaam behoef te gevoelen, want ik ben in het gezelschap van mijne beste vrienden.’
Zonder te antwoorden trad de bezoeker op een der boekenkasten toe, en nam er een boek uit, dat bleek onopengesneden te zijn.
‘Nu, mevrouw,’ zeide hij met een fijn glim- | |
| |
lachje, ‘het doet me pleizier te merken dat u ook het bijzijn van zwijgende vrienden op prijs stelt!’
Het gaat ons met sommige boeken, als met trouwe vrienden; hoe meer men met hen omgaat, des te meer leert men hen waardeeren. Als wij onze kamer binnentreden en ons oog valt op hen, dan krijgen we al een gevoel van gezelligheid.
Een goed boek is een der beste vrienden, die wij bezitten kunnen, en daarom is het zoo doodjammer dat er tegenwoordig zooveel jongelui zijn, die in het geheel geen boeken meer lezen. Onlangs vroeg ik aan een leeraar van het Amsterdamsch gymnasium wat de jongens zoo al in hun vrijen tijd lazen, en hij antwoordde mij: ‘Ik vrees: weinig anders dan Sportberichten en Gemengd Nieuws.’
Op zichzelf steekt er in zulk een lectuur volstrekt geen kwaad, en dergelijke berichten zijn doorgaans onderhoudend en onschuldig, maar alles wat oppervlakkig is, verzwakt den geest, en de sportberichten zetten jongelui soms te
| |
| |
veel aan tot wedstrijden van het lichaam, die, hoe heilzaam ook, toch nooit de wedstrijden van den geest mogen doen verwaarloozen.
In den tegenwoordigen tijd, nu het lezen van boeken bijna geheel en al verdrongen wordt door het inkijken van couranten en tijdschriften, loopen wij allen min of meer gevaar in oppervlakkigheid te vervallen. Ja, het vluchtig doorloopen wordt zoozeer tot gewoonte, dat voor sommige menschen zelfs een dagbladartikel nog te lang is en zij zich bepalen tot de artikelen, welke met het opschrift: Kort overzicht prijken. Het gevolg is een verslapping van hunne geestelijke veerkracht, en ongeschiktheid om hunne aandacht bij eenig onderwerp van ernstigen aard te bepalen. Het spreekt vanzelf dat, als deze menschen al ooit een boek in handen nemen, dit zeer lichte, onbeduidende kost moet zijn. Op die wijze krijgt men nooit smaak in degelijke lectuur, of, als men dien ooit bezeten heeft, verliest men hem weer. Terecht zegt Wolfgang Van der Mey: ‘Wie steeds onbeduidende boeken, dat zijn: boeken zonder gedachten,
| |
| |
leest; boeken, welke geen de minste inspanning van den geest vorderen, die verliest het vermogen om letterkundige schoonheden te ontdekken in boeken van hoogere waarde. Hij is zóó gewoon zandwoestijnen te doorloopen, zonder een enkelen dadel te vinden, dat hij de gewoonte om werktuiglijk en gedachteloos te lezen niet meer kan afwennen, ook als hij bij toeval lustwaranden doortrekt.’
En toch behoort goede lectuur tot de genietingen des levens. Het oude Engelsche versje is ook ons Hollanders uit het hart gesproken:
Oh, for a book and a shady nook,
With the green leaves whispering overhead,
Or the streetcries all about.
Where I may read all at my ease,
For a jolly good book, whereon to look
Is better to me than gold.
De jonge man, die van lezen houdt, wordt
| |
| |
voor vele verzoekingen bewaard, en daardoor tegelijk voor vele rampen.
Men kan echter de beste dingen overdrijven, en in plaats van een zegen te wezen, kan het lezen een vloek worden, als men niet omzichtig is in zijne keus. Vermijd in de eerste plaats al die boeken, waarvan ge bemerkt dat de lezing u meer kwaad dan goed doet, dat wil zeggen: die u ontevreden maken met uw lot; - die onreine gedachten wekken en onheilige hartstochten aanblazen;-
die slechte en zwakke menschen als sympathieke personen voorstellen, en u dus verleiden vergoelijkend over misdaad en karakterloosheid te denken; - en
die zóózeer uwe aandacht boeien, dat zij u uwe dagelijksche plichten doen vergeten.
In het algemeen kunt ge u op La Bruyère's raad verlaten: Quand une lecture vous élève l'esprit et qu'elle vous inspire des sentiments nobles et courageux, ne cherchez pas une autre règle pour juger de l'ouvrage; il est bon et fait de main d'ouvrier.’
| |
| |
Het kan ook nooit goed zijn een boek of blad te lezen, dat gij niet zoudt durven vertoonen aan iemand, op wiens achting gij prijs stelt.
Het is een goede gewoonte, die regels aan te teekenen, welke bijzonder in uw smaak vallen, en nog beter is het een verzameling motto's aan te leggen; zij blijven uw eigendom, ook als gij de boeken terug moet brengen, en geven uw smaak een bepaalde richting.
In reading authors if you find,
Bright passages, which strike the mind,
Don't be contended with the sight,
But put them down in black and white.
Lees met een doel en met uw volle aandacht na eerst een keus gedaan te hebben. Hoe meer tijd gij verliest aan onbeduidende of slechte boeken, des te minder houdt ge over voor lectuur, die u goed zal doen.
Naast de verkeerde gewoonte om gedachteloos te lezen staat de ongelukkige hebbelijkheid om te lang achter elkaar of te veel uren per dag te lezen. Zes uren daags werkelijk inge- | |
| |
spannen arbeiden met het hoofd is het meeste, wat men van een jongmensch vergen mag. Al wat ge nog meer van uwe hersens eischt, is verlies in plaats van winst. Des avonds is de gezonde mensch vermoeid; het is niet goed u dan in te spannen.
Het lezen in bed is geheel af te keuren, evenals het lezen in voorovergebogen houding. Sta 's morgens vroeg op, als ge uw hoofd moet inspannen, maar vergeet daarbij niet u recht te houden. Het zitten in een gemakkelijken stoel maakt niet alleen het lichaam, maar ook den geest traag.
Boeken zijn tegenwoordig zóó goedkoop, dat ieder zich met wat volharding wel een kleine verzameling aanschaffen kan. Wie zulk een schat bezit en zijne boeken liefheeft, zal volkomen instemmen met de woorden van zeker schrijver: ‘Dit zijn de meesters, welke ons onderwijzen zonder behulp van roede of straf, zonder harde woorden, zonder drift, zonder loon. Als gij tot hen komt, vindt ge hen nooit “niet thuis;” als ge hun een vraag doet, hoe
| |
| |
dom ook, weigeren zij u nooit een antwoord; - als ge hen niet begrijpt, kijken zij niet boos; - als ge onwetend zijt, lachen zij u niet uit. Ieder, die naar waarheid, geluk, kennis of verstand jaagt, moet een minnaar van boeken zijn.’
|
|