Merckenweerdigste voorvallen en daegelijcksche gevallen. Brugge 1789
(1984)–Jozef van Walleghem–(Mei)Twee jonge dochters worden uijt Sluijs opgebragt wegens het verleeden van eenen soldaet.- fol. 291 - Op den 2 meij 's morgens heel vroeg zijn alhier binnen Brugge vanuijt Sluijs in Vlaenderen aengebragt en aldaer geapparendeert twee jonge dochters deser stadt Brugge, wonende bij hunnen vaeder in d'Oliestraete en die sedert lang een ondeugende leven hadden geleeft, ter oorsaeke dat zij eenige daegen geleden twee soldaeten van het alhier in garnisoen liggende regement hebben verleijt en door hun toedoen uijt de stadt vertransporteert, want dese het goedt van hunnen vaeder in zijn afwesentheijd beleent hebbende, hebben met dit gelt op de Mart schipperskleederen gekogt en die de soldaeten aengedaen hebbende, laetende hunne montuering in hun huijs liggen, zijn zij met dezelve, geseten in eene chaise die zij ook hadden gehuert, langs de Dampoorte, zonder verkent te worden, uijt de stadt vertrokken naer Sluijs, van waer de soldaeten reets par schepe naer de West-Indiën afgeseijlt - fol. 292 - zijn. Dees twee dochters tot Sluijs geapparendeert zijnde, zijn alhier in egte van vangenis beweegt geworden; zullende zij mogen van gelukkig spreeken indien zij het met een tugthuijs voor lange jaeren ontkomen, want men zegt dat den colonel van het regement over hun het hoogste recht voor het weglichten der twee mannen is afeijsschende. | |
Hoedaenig het H. Bloetfeest is geviert en hoe de godtvrugtigheijd vermindert.Op den 4 en 5 meij, geviert wordende den pligtigen feestdag het H. Bloedt ons Heeren en vervolgens Brugsche kerremis, is alles geduerende dees twee daegen ter uijtvoer gebragt gelijk op de twee voorgaende jaeren (siet hiervooren, fol. 61), dus vrugteloos zulks andermael te verhandelen. Het onderblijven van het gaen der ommegangen 's morgens door de geestelijckheijd blijft continueren zoodat er geen anderen ommegang gegaen wordt dan de H. Bloedtprocessie, | |
[pagina 32]
| |
waerdoor men den ijver der borgers in 't gaen der zelve hoe langer hoe meer ziet verflouwen ende verminderen. | |
Bericht wegens den toestant van de siekte des keijsers.- fol. 293 - Op den 4 meij heeft men in de XXXVI gasette vernomen uijt Weenen dat de gesontheijd des keijsers van dag tot dag betert en dat reets de openbaere gebeden opgehouden en de schouwspeelen en ander vermaekelijckheden zijn toegelaeten, gelijk ook hoe den barbier die Z.M. den keijser sedert zijne laeste onpasselijckheijd naer gewoonte heeft geschoren met vier souverairenGa naar eind(113) is beloont geworden. | |
Beroerten in Vrankrijk voorgevallen.Uijt Parijs verneemt men ook van den 30 april hoe aldaer, gelijk in veele ander steden van Vrankerijk veele beroerten en tumulten zijn voorgevallen, zoo wegens de dierte der levensmiddelen als andere oorsaeken, tot zoo verre dat de militaire is genootsakt geworden van vuur te geven waerdoor veele gewont en gedoodt zijn en andere gevangen (siet verders den inhout der gasette). Op den 7 meij heeft men in de volgende gasette vernomen dat de beternisse des keijsers geduerig aenhout, dat Z.M. de gewonelijcke - fol. 294 - staetssaeken hervat en zig den eersten deser naer Luxemburg zal begeven om een gesondere locht te scheppen. Uijt Parijs verneemt [men] hoe twee plonderaers zijn opgehangen en verscheijde andere seer merkweerdige omstandigheden wegens de ongehoorde plonderinge in het huijs van d'heer Reveillon begaen, gelijk ook wegens een zeer groote en stoute diefte die aldaer in de kasse d'escompteGa naar eind(114) met eene groote listigheijd en behendigheijd begaen is. | |
Geen processie op Machariusdag omgedregen.Op den 10 meij en is vanuijt de kathedraele kereke van St.-Donaes wegens het feest van den H. Macharius, besonderen patroon tegens de peste, geene processie rondt de Mart en Philipstokstraet omgedregen maer alleen naer het afsingen der pligtige misse rondt de kereke en ommegang met de Heijlige Reliquiën zoodat men dees processie, gelijk alle ander, volkomentlijk ziet onderblijvenGa naar eind(115). | |
Edict van 't vergeven der beneficiën.- fol. 295 - Op den 11 meij heeft men in de XXXVIII gasette vernomen een keijserlijk en koninglijk edict van vijf artikelen nopende het vergeven van beneficiën belast met zielsorge die ook zullen mogen vergeven worden aen de leden van de afgeschafte cloosters, gelijk ook aen degene der JeusuïtenGa naar eind(116). Men verneemt uijt Weenen dat Zijne Majesteijt den keijser van dag tot dag in gesontheijd toeneemt en dat Zijne Majesteijt zig in zijn appartement aen | |
[pagina 33]
| |
d'opene vensters heeft laeten sien, gelijk ook het defentif verbintenistractaet tusschen de hoven van Weenen, Petersburg, Versailles en Madrid, gelijk ook het vervolg van des zelfs wonderbaeren inhout in de volgende gasette kan gesien worden. | |
Eenen boer van Oostcamp komt al kruijpende voor d'Heijlig Bloetcappelle.Op den 12 meij 's morgens tusschen ses en seven uren kwam alhier binnen Brugge aen de Catalinepoorte eenen boer van Oostcamp in eenen wonderen toestant aen. Desen sedert eenigen tijdt - fol. 296 - wegens eene pijne in de zijde en ander onpasselijkheijd die hem zeer quelde, belooft hebbende van uijt zijn huijs, dat nog circa een quartier eurs voorder als de voornoemde kercke was staende, tot aen de capelle van 't H. Bloet binnen de stadt Brugge op zijne handen en bloote kniën te kruijpen opdat Godt hem van zijne quellingen, die hem tot alle werk onbequaem maekten, zoude mogen ontslaegen hebben. Den voorigen avont ontrent den thien uren dus het volbrengen van die swaere belofte ondernomen hebbende, was als vermelt met groote moeijte 's morgens tusschen ses en seven uren aen de Catalinepoorte aengekomen. Daer was het dat honderden menschen terstont rond hem vergaederden en ververschingen toebragten als onmogelijk agtende dat hij nu, naer zoolang kruijpen langs de calsije deser stadt, zijne belofte zoud hebben konnen volbrengen. Dus nauwelijcks in de stadt gekomen zijnde, liepen verscheijde wijven - fol. 297 - met besems en borstels hem geduerig al vaegen voor, 't goon den kruijpenden wel eenig soulaers van geen glas of andere materiën te ontmoeten toebragt, maer van den andere kant hem zeer belemmerde door het stof dat geduerig als eenen rook hem ontmoetede. Dus onder den toeloop van bijnaer ontelbaere menschen met de grootste moeijte ontrent den thien uren en half van desen morgen aen de trappen van d'Heijlig Bloetcapelle aenkomende waer hij zig nauwelijcks meer konnende rechten, eventwel nog een Kruijsgebet met zijne armen wijt open en geknielt op zijne kniën las, dus niet zonder verkrankinge van zijne leden, dees swaere belofte, aen welke hij boven de twalf uren hadde besig geweest, volbragt hebbende. Opgestaen zijnde en nog eenige ververschingen toegebragt zijnde, wiert hij geleijt naer eene herberge alwaer zijne handen en kniën, die doorwont waeren, door eenen chirurgijn verbonden ende vermakt wierdenGa naar eind(117). | |
D'heer Marant, proost van O.-L.-V., overleden.- fol. 298 - Heden, den 12 meij 's morgens, korts naer agt uren is in den Heere ontslaepen den eerweerden heer Baltazar Marant, proost van de collegiale kercke van O.-L.-V. binnen de stadt Brugge ende actuelen primarius van d'heeren Staeten van VlaenderenGa naar eind(118) die binnen dese stadt als proost der zelve kercke zijnen pligtigen intrede gedaen heeft op den 13 augusti 1777 (ziet diesaengaende de beschrijvinge van mijn eerste deel, fol. 153). Desen heer was sedert lang met eene quinende siekte overvallen, zoo nogtans dat hij langs den huijse opging en nog gisteren naermiddag in zijnen hof gewandelt heeft dog desen nagt met eene schielijcke apoplexie en IetersieGa naar eind(119) overvallen zijnde, heeft | |
[pagina 34]
| |
heden tot elk verwondering zeer kortswillig het tijdelijk met het eeuwig verwisselt. Daegs naer het overlijden van desen heer lag het lijk van 's morgens tot 's avons op eene verheven tombe voor elk ten toon; 's morgens verscheijde missen in de capelle nevens de caemer zijnde gelesen wordende waer in dezelve - fol. 299 - kaemer konstig naer 't leven afgeschildert staen alle de portraiten van de heeren proosten die sedert hun begin de kercke van O.-L.-V. hebben bestiert. Duijsenden menschen hun heden daer nae toe begevende om het lijk van den heer proost, gelijk ook de rarijteijten aldaer zijnde, te besigtigen. | |
Een kint bij St.-Salvatorskerk gevonden.Op den 13 meij 's morgens vroeg wiert door eenen voorbijgaenden man gevonden een jong geboren kindeken, schoon in witte luijeren en doekkens gewonden, liggende op de zulle van het huijs bewoont bij Pieter Koeke bij St.-Salvatorskerkhof. Den vinder droeg hetzelve naer 't huijs van den heer pastor KokelaereGa naar eind(120) met den brief daerbij gevonden welcke onder andere in bijnae onleesbaere letteren geschreven behelsde: dat men wel deugdelijk moet sorgen voor eene goede opvoeding van 't kint, 't goon reets eenige daegen oudt, dog het H. Doopsel nog niet en hadde ontfangen, uijt welcke men vermoed dat het geen van de minste soort daer te vondeling hebben geleijt en naer 't - fol. 300 - ondersoek van den vaeder of moeder van 't kint dat heden het H. Doopsel ontfangen heeft, groote devoiren zullen aengewent wordenGa naar eind(121). | |
Den heer proost wordt op eene wondere wijse begraeven.Op den 14 meij wiert het lijk van den overleden eerweerden heer proost op de volgende zeer vremde wijse ter aerden bestelt: hetzelve desen morgen om seven uren vanuijt het huijs der Proosdije in eene carosse gestelt zijnde, wiert hetzelve recht, zonder eenige verdere pligtigheijd dan eenige carossen met de vrienden die het lijk volgden, vervoert buijten de Smedepoorte naer de parochie van Jabbeke waer desen heer vóór het bekomen der proosdije hadde geweest; alwaer gekomen zijnde eenige boeren het lijk met licht inhaelden en aldaer eenen pligtigen lijkdienst afgesongen wiert naer welke het lijk door den heer pastor aldaer op het kerkhof begraeven wiert. Dees vremde wijse van begraeven van welcke men nog geene voorbeelden gesien heeft dus, wegens den uijtersten wil van desen heer die ook in zijn leven de pragt der - fol. 301 - weijreltsche ijdelheden niet veel ter herten getrokken hadde, dit alles ter uijtvoer gebragt wordende.
Heden, feestdag van den H. Bonifacius en wiert vanuijt de collegiale kercke van O.-L.-V. geene processie met der zelver H. Reliquiën omgedregen dan alleen rond de kercke, welcke men nogtans jaerelijcks rond een groot deel der parochie, als patroon der zelve, hadde gewoon geweest om te draegen. | |
[pagina 35]
| |
Lijkdienst in O.-L.-V.-kerk verricht.Op den 15 meij 's morgens om elf uren wierf in de kercke van O.-L.-V., wegens het afsterven van des zelfs heer proost, gedaen eenen zeer pligtigen lijkdienst waer d'heeren van den choor van St.-Salvators, informa d'heeren van d'abdije van den Eechoute, gelijk des zelfs heer prelaetGa naar eind(122) ende den heer prelaet van d'abdije van St.-Andries tegenwoordig waeren. Den proostelijcken stoel in den choor was konstrijk met swart laeken omhangen. Voor alle de arme van dezelve parochie was den vollen disch gedekt, 't eijnde den dienst die tot den één uren deurde, elk een broot aen d'arme gegeven wordende. | |
Toestant van de siekte des keijsers.- fol. 302 - Op den 18 meij heeft men in de XL gasette vernomen hoe Z.M. den keijser bij aenhoudentheijd de ezellinnemelk neemt en zig daermede zeer wel bevint. Dog een postschriptum uijt Weenen melt dat Z.M. wederom door eenen toeval van koortse is aengetast geworden. | |
Leening van graen aen Vranrijk en ander omstandigheden.Uijt Brussel verneemt men eene toelaetinge in leeninge voor eenige weken aen Vrankrijk voor de kasselrije van Rijssel van 2000 sakken graen, Gendsche maete, die seffens zullen te retour gesonden worden zoo haest de verwagte schepen uijt Engelandt aenkomen. Zoo nogtans dat het publicq versekert wordt dat door die leening voor korte weken, den prijs der graenen niet zal verhoogen.
Uijt Warschau in Polen verneemt men eenige besonderheden van saemensweeringen waerdoor onder ander besloten was tot LukoGa naar eind(123) van op Goeden Vrijdag alle de Christenen te vermoorden, maer vierentwintig van de belhamels gevangen zijnde, heeft men hun de handen afgekapt en zijn daernae opgehangen geworden. | |
Ordonantiën nopende d'ambagten der timmerlieden en nopende hetgone der smeden.- fol. 303 - Op den 20 meij is vanwegens d'heeren van 't collegie bij hallegebode en placaete aengekondigt geworden dat op de mondelinge klagten gedaen door verscheijde meesters van het geünieert ambagt van de timmerlieden en schrijnwerckers hoe veele vrije baesen van hun ambagt hun bemoijen van d'onvrije knegtenGa naar eind(124) op hunnen priveelen naem het geheele jaer door te laeten wercken waerdoor hetzelve ambagt zoodaenig wordt verkrenkt dat veele meesters hun zonder werk bevinden, zooals genoegsaem door de mondelinge aenklaegers is aengetoont geworden, om welk schaedelijk gebruijk te voorkomen wel stiptelijk verboden wordt aen alle meesters eenig werk in d'huijsen der knegten op hunnen naem te laeten maeken, nemaer alleen in hunne gewone werkwinkels of op de publieke wercken alleen werk te geven tenzij voor den gewonen dagloon, op pene van 60 pond parasijse voor d'eerste | |
[pagina 36]
| |
reijse, het sluijten van hunnen winckel voor drij maenden voor de tweede - fol. 304 - reijse en voor altijdt indien zulks voor de derde mael voorvalt. Geene knegten op hun eijgen priveel vermogende te wercken tenzij alleen die den vollen vrijdom zullen hebben betaelt. | |
(22 meij 1789)Op den 22 meij is ook bij hallegebode en placaete vanwegens d'heeren van 't collegie afgekondigt dat op de klagten gedaen door het ambagt van de smeden verscheijde ordonantiën ter zelver voordeel worden vernieuwt; zullende van nu voortaen alle ijserwerk, ook competerende de neeringe van de merceniers, komende van den vremden, zoo in manden, kuijpen, standen als andere ambalagie, uijtgenomen den lauteren transit, in plaets als voorheen in 't CraeneweeghuijsGa naar eind(125) vooralsnu moeten worden vertransporteert worden in 't magasijn nevens stadtspondgelt in de CorduaniersstraetGa naar eind(126) om de fraude daervan te voorkomen, en niet mogen gelost worden tenzij naer een bekomen recue van de deken der smeden of zijnen gecommitteerden, op de boete van 25 guldens voor elcke contraventieGa naar eind(127). | |
Een jongman wordt voor 't Vrije gegeesselt.- fol. 305 - Op den 23 meij is wegens sententie crimineel van d'edele heeren van 't Brugsche Vrije voor des zelfs Landthuijs binnen de stadt Brugge door den scherprechter op een schavot met roeden gegeesselt eenen jongman, oudt 22 jaeren, geboortig van Ruijmbeke; ontfangende 125 slaegen ende voor ses agtereenvolgende jaeren tot het Generael Correctiehuijs der stadt Gend verwesen zijnde, omdieswille dat hij wettelijk is overtuijgt geworden van op verscheijde parochiën van 't Brugsche Vrije te hebben begaen verscheijde dieften en veele moetwilligheden en voor vechten in verscheijde herbergen en andere plaetsen, van welcke crimineele sententie, alzoo mij den tijdt ontbroken heeft om dezelve te konnen aenhooren, geene naedere omstandigheden hebbe konnen vernemenGa naar eind(128). | |
D'abdisse van St.-Trudo geïnstalleert.Op den 24 meij is met d'uijterste pligtigheijd binnen de stadt Brugge in d'abdije van St.-Trudo geïnstaleert geworden door onsen eerweerdigsten heer bisschop, 's morgens om thien uren, onder - fol. 306 - het afsingen van eene zeer pligtige misse, de eerweerde vrouw Anna Hennesseij, vrouwe van OedeghemGa naar eind(129), etc., als 30ste abdisse der zelve abdije, reets sedert de maendt augusti 1788 benoemt tot die weerdigheijd door Z.M. den keijser ende koning (siet het Lovens nieuwsbladt, het 7 deel, fol. 139). Hoe aengenaem die benoeming aen d'inwoonders deser stadt was, bleek genoegsaem uijt de menige vruegdebedrijven die men ten desen eijnde in alle de groote en kleene straeten rond d'abdije van St.-Trudo saeg aenrechten, de huijsen en straeten in den dag bij uijtnementheijd zoo schoon verciert zijnde als men in lang binnen dese stadt heeft gesien. Des avons ook langs alle kanten menigvuldige vruegdevieren, pektonnen en alle bedenkelijcke illuminatiën die den helderen avont vercierden, ontsteken wordende.
Heden 's avons om agt uren het lijk van d'heer CornelisGa naar eind(130) in de Beenhouwers- | |
[pagina 37]
| |
straet par carosse naer St.-Michielskerkhof vervoert wordende, waeren der meer dan 40 boeren elk met een brandende torse die het lijk verselden en die door den overleden elk met seven guldens bestelt waeren. | |
Depêche aen de Staeten van Vlaenderen.- fol. 307 - Op den 25 meij heeft men in de XLII gasette vernomen het translaet van eene dephêche, toegesonden vanwegens den koninglijcken gouvernementsraedt der Nederlanden aen d'heeren Staeten van Vlaenderen ten voordeele van die in de voorige lichtingen hun gelt tegens drij ten hondert hebben aengeleijt en hetzelve nu op de ondersprokene conditiën tegens vier ten hondert herkentenissen zullen bekomen, breeder te zien volgens dezelve dephêche. | |
Toestant des keijsers.Uijt Weenen verneemt men hoe de koorstse van Z.M. den keijser aenhout, dat den hoest wederom zeer hevig is opgekomen en dat den monarch zoo sterk sweet dat hij 's nagts ten minsten drijmael van lijnwaet moet veranderen. Immers dat men wederom niet buijten ongerustheijd is voor zijne hooge behoudenis. | |
Den Turkschen keijser overleden.Uijt Constantinopelen heeft men vernomen dat Achmet den IV, Turschen sultanGa naar eind(131), den 7 april 's morgens om twee uren is overleden, zoo men vermoedt aen eene onnaturelijcke doodt. Dat den prins - fol. 308 - Selim den IIIGa naar eind(132), broederssoon, hem op den throon opgevolgt is, die men verneemt te zijn eenen oorloogsugtigen en werksaemen prins en eenige andere merkweerdige omstandigheden.
Op den 28 meij heeft men in de volgende gasette vernomen dat den toestant des keijsers sedert het afsenden der laeste maeren wederom veel gebetert is waermede d'ongerustheijd voor zijne behoudenis wederom een weijnig verdwijnt.
Uijt Parijs verneemt men dat twee van de oproermaekers zijn opgehangen, vijf andere die aen paelen gebonden en gebrantmert het recht hebben moeten aensien en voor eeuwig naer de galeijen gesonden zijn, verwagtende veel ander nog hunne straffe. Den heer Lamoignon is aldaer ongeluckig aen zijne doodt gekomen en twee aensienelijcke banquerouten zijn er voorgevallen. | |
[pagina 38]
| |
zijnde schipstimmerman van stijle en die, over eenige daegen binnen de stadt Brugge gearriveert zijnde, grootelijcks verdagt is ten huijse van joffrouw Floré in de Pottemaekersstraete eene merckelijcke diefte, zoo van juweelen als ander effecten te hebben begaen; dus tentoongestelt wordende om te ondervinden of er geene meerder beswaernis t'zijnen opsicht zal aen den dag komenGa naar eind(133). |
|