De Afscheiding van 1834. Deel 2. De classis Dordrecht c.a.
(1974)–C. Smits–
[pagina 399]
| |
Bijlage III
| |
[pagina 400]
| |
Mee pasen 1840 is Tris voor de eerste maal onder het gehoor van een Afgescheiden predikant, en wel van ds. H.J. Budding. Deze preekte in een schuur of stal op ongeveer 10 km. afstand van Zierikzee. Dienst duurt van 9 tot 11 uur 's morgens. Om 10 uur komt een politie-officier met ‘unsheated sword’ de schuur binnen. Gelast Budding niet voort te gaan met de dienst en draagt hem op, de menigte te doen uiteengaan. Budding weigert. Waarop de politieman (slechts) blijft luisteren. Bij de middagdienst geen stoornis. Tris komt daarna in grote tweestrijd - zal hij zich bij de Afgescheidenen voegen of niet? Als de Hervormde predikant de Goddelijke natuur van Christus loochent, besluit hij de Hervormde kerk niet meer te bezoeken. Leerde na 6 maanden: ‘In the thunders of Sinai, we can find no Christ for our soul; we must look to the hill of Calvary for a crucified Savior.’ Elf maanden na pasen 1840 bezoekt Tris een godsdienstoefening van de Afgescheidenen te Zierikzee in een armelijke woning; 30 à 40 mensen. Er wordt een preek van B. Smytegeld uit het jaar 1690 gelezen (Ezechiël 34: 31). Tris geeft een brede beschrijving van zijn bekering kort daarna. Daarop volgt een tijdvak van twijfel. Voegt zich nu - nl. op 1 november 1841 - bij de Afgescheidenen te Zierikzee. Wellicht heeft hij zich te Brouwershaven losgemaakt van de Hervormde kerk (wordt niet geheel duidelijk). Brief aan Herv. predikant. Familieleden en vrienden willen niet meer met hem omgaan. In Zierikzee: ‘I was the eighteenth member in the Curch' book...’ Al spoedig kerkbouw. Slechts weinige jaren later telde de gemeente ‘many hundreds of members.’ Te Zierikzee bij de Afgescheidenen: 3 diensten per zondag. Meestal - als in bijna alle gemeenten - leesdienst. Gelezen werden: Love, Binning ‘and other writings of the Puritan and Independent Divines of England and Scotland, Nonconformists’. Of: preken van een nederlandse predikant ‘of the Reformation times.’
Met pasen 1842 hoort Tris opnieuw ds. H.J. Budding. Voelde daarna roeping predikant te worden. Toch veel innerlijke bezwaren; acht zich ongeschikt etc. Grote zielestrijd. Moeder is overtuigd, dat hij eens predikant zal zijn. Tris gaat nu naar wegen zoeken, om te worden opgeleid. Ontvangt toezegging van financiële steun van de provinciale vergadering in Zeeland.Ga naar voetnoot1 Een dame leent hem geld voor de studie. De eerste november 1842: ‘I arrived at the Seminary of the Secessian Church, located at that time in Arnheim, Province of Guelderland, and was received by the professors and fellow-students with great esteem and love...’ Prof. A. Brummelkamp steeds vriendelijk voor hem, sprak hem bemoedigend toe. Evenwel: Tris heeft na enige maanden de moed geheel verloren - wil de studie afbreken. Wordt sterk bepaald bij Jeremia 15: 19, 20. Zet studie voort. In het eerste jaar: 8 uur studie per dag. In de ‘last years’Ga naar voetnoot2; 14 tot 16 uur. Het was op het seminarie gewoonte, dat twee of meer studenten zich een gehele dag afzonderden 'for fasting and prayer, to emplore the Holy Spirit to enlighten their minds, to teach them the secrets of His Holy Word...’. 's Zomers was er een vakantie van vier weken. Dagindeling ‘in the college and seminary’: opstaan om 3 uur 's morgens, ‘first recitation in the summer at 6 o'clock.’ Onderwijs in de moderne en oude talen, profane en gewijde geschiedenis etc. Vijf maal per week 's avonds: lezen, verklaren en bespreken van een hoofdstuk uit de Bijbel. ‘Our professor, seated liks a father in the midst of his children, enriched the minds of the students with his observations...’ Tris ziet uitermate op tegen het preken tijdens de colleges; in het publiek optreden durft hij in het geheel niet. Eens vroeg ds. Seine Bolks aan Tris, voor hem in de | |
[pagina 401]
| |
plaats te preken. Tris weigerde aanvankelijk, maar stemde toe na gebed van Bolks. Kreeg slechts een uur tot voorbereiding. Tekst: De HEERE is mijn Herder (Psalm 23). Sprak ‘for more than an hour on that sweet topic, and the assembly wept.’ ‘The professors hearing of the great success of that first sermon’ zonden Tris af en toe naar een gemeente om te preken. Bij deze missies behoorde het ‘always being in danger of persecution and fine, or imprisonment.’Ga naar voetnoot1 Eens predikend te T... (in 1844 vermoedelijk) kwam de zoon van de burgemeester poolshoogte nemen ‘and behind him the sheriff with unsheated sword in hand.’ Er gebeurde echter niets en de ‘sheriff’ ging weg zonder iets te zeggen. Tris verhaalt ook van zijn preken in Aalten en Geesteren.
Op de provinciale vergadering, gehouden te Arnhem op 29 oktober 1845, werd Tris geëxamineerd. Examen duurde 8 uur. De gemeente van Groede (Z.-Vl.) had hem reeds ‘long before’ beroepen.Ga naar voetnoot2 Tris werd te Groede bevestigd op 19 december 1845.Ga naar voetnoot3 Intrede op zondag 21 dec. 1845; tekst 1 Cor. 2 vers 2. Er was in Groede en omgeving veel antipathie tegen de Afgescheidenen. Eens werd de pastorie omringd door een grote menigte ‘armed with fire arms.’ ‘The crowd’ schoot de pistolen leeg in de lucht en verdween daarna. Vrouw van ‘disreputable character’ werd bekeerd tijdens een preek van Tris. Zij werd lid van de kerk en emigreerde na enige jaren naar ‘the Western States of America.’ Een jonge man uit de gemeente Groede voelde zich in 't bijzonder belaagd door satan. Er werd door ds. Tris in het bijzijn van enige gemeenteleden met hem gebeden. Na 2 uur werd hij rustiger en 4 personen van het gezelschap gingen hem 's avonds om 9 uur naar huis brengen. Een tocht van 6 km. Komende bij een water waarover een brug was gebouwd, begonnen allen te beven, terwijl het koude zweet op hun gezicht kwam. Na te hebben gebeden verdween de vrees.
De Satan - aldus Tris - zaaide ook verdeeldheid onder de Afgescheidenen. Daardoor raakten er predikanten verdacht van ketterij. Met name ontstond verdeeldheid over de vraag of iemand die het verlangen gevoelde kind van God te worden en beleed een zondaar te zijn ‘that such a one had already received life and conversion in his heart.’ De predikanten onder de Afgescheidenen, die deze vraag met ja beantwoordden ‘made the way to heaven more to rest upon the feeling than upon the faith of the person.’ ‘The other party, to which I adhered, were called Scholtians, and they contended for the faith as set forth in the Palatine Catechism, and in the Confession of Faith, and declared... That is was an impossiblity that life or salvation could be attained as long as the sinner remained under the bondage of the law (Rom. 7: 2); as long as the soul was separated from Christ...’.Ga naar voetnoot4
In de gemeente van Tris rijzen bezwaren tegen diens prediking. De zaak dient enige malen op de provinciale vergaderingen. Daar werd onder meer aan Tris gevraagd of de gevangenbewaarder van Philippi (Hand. 16 vers 30) geestelijk leven en wedergeboorte had ontvangen op het ogenblik, dat hij aan Paulus en Silas vroeg: Heren, wat moet ik doen om behouden te worden? | |
[pagina 402]
| |
Het antwoord van Tris hield een duidelijk neen in. ‘These answeres the PresbyteryGa naar voetnoot1 pronounced unsatisfactory, and told me very plainly that I belonged to the other party in the Secession Church, and that I did not know how I ought to deal with the babes in Christ, and they pronounced it a gross ignorance and stubbornness on my part, and they disposed me...’Ga naar voetnoot2 Tris voelde zich na zijn afzetting evenwel zeer verheugd en getroost. Hij heeft ongeveer twee jaar te Groede gestaan (21.12.1845-4.1.1848). Binnen drie maanden ontvangt Tris twee beroepen, nl. van Heerjansdam en van Zuid-Beijerland ‘whose members adhered to the same party and advocated the same doctrine as I professed, and the Lord would make me more useful than ever before.’ Tris nam beide beroepen aan en werd, wonende te Heerjansdam, tevens predikant van Zuid-Beijerland. ‘The Holy Spirit accompanied my preaching with showers of blessings; the churches were crowded, and multitudes came from many miles distant to hear the Word of God.’Ga naar voetnoot3 Emigratie naar de U.S.A. veroorzaakte grote rusteloosheid onder de leden van vele Afgescheiden gemeenten - aldus Tris. Er waren van 1846-1849 vele moeiten in het maatschappelijke leven: cholera, veepest, aardappelziekte etc. Tris schreef in 1850 een boekje, gepubliceerd in Amsterdam (in het Nederlands uiteraard): Netherland, Delivered from Great Trials, Forgets His Benefactor. In december 1850 werd Tris, na ziekenbezoek, door de pokken aangetast, doch hij mocht herstellen. Begin 1851 ontvangt Tris een beroep vanuit Amerika - ‘I received a call from America.’Ga naar voetnoot4 | |
[pagina 403]
| |
Beide gemeenten kwamen desgevraagd tot de conclusie, dat ‘they believed it to be- the direct way of Providence that I should accept the call...’ Echter onder voorwaarde, dat als Tris in Amerika komende, zou bemerken dat de situatie daar was zoals in allerlei berichten werd getekend, hij er voor zou zorgen, dat ‘all the members of both the congregations should immigrate to the United States of America...’Ga naar voetnoot1 Afscheid te Zuid-Beijerland op 20 april 1851; tekst Deut. 30: 19. ‘The church being filled, many had to remain outside.’ Afscheidspredicatie te Heerjansdam: 4 mei 1851; tekst Openb. 21: 5. Een bejaarde tante (reeds jaren voor Tris zorgende) en een broer Andries W. Tris gaan mee naar Amerika. Deze broer overlijdt in april 1855 te Keokuk, Ia, aan de cholera.
Tris voegt dan een hoofdstuk in, getiteld Pre-Millenarian Doctrine. In 1848 prekende over Handelingen 1 vers 11 krijgt Tris de sterke overtuiging, dat de chiliastische leer, de leer dat de wereld nog staat vóór de aanvang van het duizendjarige rijk, de enig juiste is. Hij gelooft tot aan het einde van zijn leven ‘...that Jesus personnally will return unto the earth, and that we are waiting for the glorious appearance of our great God and Savior, as the King of Israel upon the throne of David in Jerusalem.’ Circa 1905 voorspelt Tris: ‘That in this century that subject will be universally preached acknowledged: ‘Christ, the Lamb and the Lion of Judah, Christ's Cross and Crown - the Coming One.’
Op 14 mei 1851 gaan Tris en z'n beide familieleden met ‘de Eensgezindheid’ naar Amerika; 20 juni d.a.v. landen zij in New York. Omstreeks 1853 komen de ouders van Tris met hun kinderen en kleinkinderen naar Amerika en vestigen zich in Albany, NY. Tris had 8 broers en zusters. De zondag na zijn aankomst preekt Tris tweemaal in New York City in een kerk van de Dutch Reformed gemeente. ‘After visiting... in the interior part of the State of New York, I was called as pastor of the Holland Seceder congregation in Albany...’ Het is een kleine gemeente, die juist in deze jaren wordt geconfronteerd met de vereniging van tal van emigrantengemeenten (van Afgescheidenen) met de (Dutch) Reformed Church. Tris is tegen deze vereniging en gaat met zijn gemeente over naar het kerkverband van The Associate Church of North America. Blijkbaar ontstaat er tweespalt in de gemeente over de vraag: aansluiten bij Reformed Church of bij Associate Church. Tris schrijft: ‘Rather than give up the truth, I concluded to resign my charge for peace's sake, and to leave the city of Albany.’Ga naar voetnoot2 Een bijkomende overweging was de belofte gedaan aan de gemeenten van Zuid-Beijerland en Heerjansdam inzake emigratie. Daarom begeert Tris te worden ‘a missionary to the far West.’Ga naar voetnoot3 In augustus 1854 gaat Tris, benoemd(!) door de synode van de Associate Presbyterian ChurchGa naar voetnoot4 naar Iowa. De vrijgezel is dan 2 jaar rondreizend predikant in Iowa, Indiana en Illinois. | |
[pagina 404]
| |
Hij koopt nu een ‘sufficient amount of land’ in Warren County, Iowa. Daar wordt de stad Lacona gesticht. Maar in 1856 geeft de synode van de Ass. Presb. Church aan Tris een ‘benoeming’ voor 3 maanden in La Porte, Indiana. Daar vindt Tris zijn vrouw: Miss Agnes Jan Isaac Anderson. Het echtpaar gaat wonen in Lacona. Er worden twee zoons en een dochter geboren. Later, in New York City, wordt er opnieuw een meisje geboren. Beide dochters sterven op jeugdige leeftijd in New York. In 1857 - Tris woont dan in Lacona - wordt America getroffen door een financiële catastrofe. De reeds genoemde emigratie-plannen worden daardoor geblokkeerd, aldus Tris.Ga naar voetnoot1
In 1864 gaat het gezin naar New York City. Tris gaat zending drijven onder de Joden. Hij spreekt nu van de United Presbyterian Church, als de kerk waaraan hij verbonden is. Arbeidt 12 jaar in New York. Gedurende al deze jaren blijft hij lid van de U.P. Church. Tris wilde echter zijn werk als zendeling ‘entirely free and independent’ maken ‘from all ecclesiastical organizations, to have indeed an Apostolic Mission...’ De ‘General Assembly’ van U.P. Church, gehouden in 1867 aanvaardde de volgende resolutie: ‘That the Jewish Mission in the City of New York be for the present abandoned, and the Rev. A.C. Tris be referred to the Executive Committee, with a view to employ him as a missionary in a community of Hollanders.’ Tris blijft lid van de U.P. Church, maar gaat het zendingswerk voortzetten op eigen gezag. In 1870 vormt hij ‘The American Christian Society for Promoting Christianity Among the Jews in the City of New York and Elsewhere.’ Hij zelf is zendeling en secretaris. Maandblad ‘The Star of Bethlehem’. Het gezin leeft van een klein inkomen. In 1867, na 12-jarige arbeid, moet hij om gezondheidsredenen zijn werk neerleggen. Er is geen opvolger. De ‘Board’ van de Society geeft hem een zeer loffelijk getuigschrift.
De familie Tris gaat wonen in Lincoln, Nebraska. Tris leeft nog 31 jaar, min of meer in de status van emeritus-predikant van de United Presbyterian Church. Wij krijgen de indruk, dat het gezin leeft van de opbrengst (of de verkoop) van enig onroerend goed. Tris geniet gedurende z'n verdere leven een goede gezondheid. Hij schrijft de laatste 25 jaar van zijn leven vele tractaten in het Engels, Nederlands, Duits en Hebreeuws en hij voert een omvangrijke correspondentie. In 1895 publiceert hij een tractaat: The Holy Spirit - Declension of Religion, and the Fallacies of the XIX Century.
Teneinde een beter klimaat voor Mrs. Tris te vinden, verhuist het echtpaar omstreeks 1895 nog van Lincoln naar Des Moines, la (of naar de omgeving van deze plaats). Mrs. Tris overlijdt op 3 aug. 1895, oud 68 jaar, na een echtverbintenis van 39 jaar. Ze wordt begraven te Keokuk. Als Tris 89 jaar is - in april 1906 - reist hij naar Chicago, om de begrafenis van een broer Peter J.Tris te kunnen bijwonen. Ds. Henry Harmeling van de Reformed Church verzoekt hem de eerstvolgende zondag te preken. Tekst: Hooglied 5:9, 10 en 16. Het is de laatste maal, dat hij preekt.
In een epiloog schrijft een ander, dat A.C. Tris op 9 april 1907 overleed te St. Charles, nabij Des Moines, la, na een ziekte van 2 dagen. Zijn beide zoons W.A. Tris en John. A. Tris begraven hem in het familiegraf, Oakdale Cemetery, Keokuk, la. ‘His earthy works are o' er, but his works do follow him. Death is swallowed up in victory.’ |
|