Natuursteen in monumenten
(1982)–G. Berends, Herman Janse, A. Slinger–G. Berends, Herman Janse en A. Slinger, Natuursteen in monumenten. Bosch & Keuning, Baarn / Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist 1982 (2de druk)
DBNL-TEI 1
Wijze van coderen: standaard
-
gebruikt exemplaar
eigen exemplaar dbnl
algemene opmerkingen
Dit bestand biedt, behoudens een aantal hierna te noemen ingrepen, een diplomatische weergave van de 2de druk van Natuursteen in monumenten van G. Berends, Herman Janse en A. Slinger uit 1982. De eerste druk dateert uit 1980.
redactionele ingrepen
p. 15, 59: accolades verspreid over meerdere regels kunnen in deze digitale versie niet weergegeven worden. Daarom wordt de accolade hier, met bijbehorende tekst, op iedere regel herhaald.
p. 97: in het origineel is een gedeelte van de tekst onleesbaar. In deze digitale editie is ‘[...]’ geplaatst.
Bij de omzetting van de gebruikte bron naar deze publicatie in de dbnl is een aantal delen van de tekst niet overgenomen. Hieronder volgen de tekstgedeelten die wel in het origineel voorkomen maar hier uit de lopende tekst zijn weggelaten. Ook de blanco pagina's (p. 10, 92) zijn niet opgenomen in de lopende tekst.
[pagina 1]
Natuursteen in Monumenten
[pagina 3]
A. Slinger/H. Janse/G. Berends
Natuursteen in Monumenten
Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist
Bosch & Keuning n.v., Baarn
[pagina 4]
Omslag:
Detail van de zuidmuur van het schip van de Hervormde kerk te Andelst (Betuwe).
Tweede druk 1982
ISBN 90 246 4337 6
© 1980 by Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist
Verspreiding voor België:
Uitgeverij Westland, Schoten
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, mikrofilm of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de Rijksdienst.
No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the Rijksdienst.
De uitgave werd mede mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage van het Ministerie van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk.
[pagina 5]
Inhoud
Voorwoord door ir. R. Meischke | 7 | ||||
Inleiding | 9 | ||||
1. | Geografische en geologische aspecten | ||||
1.1. | Herkomst en aanvoer | 11 | |||
1.2. | Indeling naar ontstaanswijze | ||||
1.2.0. | Inleiding | 11 | |||
1.2.1. | De stollingsgesteenten | 11 | |||
1.2.2. | De afzettingsgesteenten | 12 | |||
1.2.3. | De metamorfe gesteenten | 12 | |||
1.3. | Chemische samenstelling | 12 | |||
1.4. | Geologische tijdschaal | 14 | |||
2. | Stollingsgesteenten | ||||
2.1. | In Nederland gevonden stenen | ||||
2.1.1. | Veld- en rivierkeien | 15 | |||
2.1.2. | Vuursteen | 16 | |||
2.2. | Duitse stollingsgesteenten | ||||
2.2.0. | Inleiding | 18 | |||
2.2.1. | Trachiet | ||||
2.2.1.0. | Inleiding | 18 | |||
2.2.1.1. | Drachenfels-trachiet | 18 | |||
2.2.1.2. | De Westerwald-trachieten | 20 | |||
2.2.1.3. | Reimerath-trachiet | 20 | |||
2.2.2. | Basaltlava | ||||
2.2.2.0. | Inleiding | 20 | |||
2.2.2.1. | Niedermendiger basaltlava | 21 | |||
2.2.2.2. | Londorfer basaltlava | 22 | |||
2.2.2.3. | Andere basaltlavasoorten | 22 | |||
3. | Afzettingsgesteenten | ||||
3.0. | Inleiding | 24 | |||
3.1. | IJzeroer | 24 | |||
3.2. | Tufsteen | ||||
3.2.0. | Inleiding | 27 | |||
3.2.1. | Tufsteen, uit de Eifel | ||||
3.2.1.0. | Inleiding | 27 | |||
3.2.1.1. | Römer tufsteen | 27 | |||
3.2.1.2. | Ettringer tufsteen | 33 | |||
3.2.1.3. | Hasenstoppler tufsteen | 34 | |||
3.2.1.4. | Weiberner tufsteen | 35 | |||
3.2.1.5. | Hohenleie tufsteen | 35 | |||
3.2.2. | Italiaanse tufsteen | ||||
3.2.2.1. | Peperino | 35 | |||
3.3. | Kalksteen | ||||
3.3.0. | Inleiding | 38 | |||
3.3.1. | Witte Belgische steen | ||||
3.3.1.0. | Historisch overzicht | 38 | |||
3.3.1.1. | Gobertange | 40 | |||
3.3.1.2. | Ledesteen | 43 | |||
3.3.2. | Donkere Belgische steen | ||||
3.3.2.0. | Inleiding | 47 | |||
3.3.2.1. | Doornikse steen | 47 | |||
3.3.2.2. | Hardsteen | 48 | |||
3.3.2.3. | Namense steen | 51 | |||
3.3.2.4. | Zwart marmer | 53 | |||
3.3.3. | Limburgse kalksteensoorten | ||||
3.3.3.0. | Inleiding | 53 | |||
3.3.3.1. | Mergel | 55 | |||
3.3.3.2. | Kunrader steen | 57 | |||
3.3.4. | Duitse kalksteensoorten | ||||
3.3.4.1. | Baumberger steen | 57 | |||
3.3.4.2. | Muschelkalksteen | 58 | |||
3.3.4.3. | Wasserstein | 58 | |||
3.3.5. | Franse kalksteensoorten | ||||
3.3.5.0. | Inleiding | 59 | |||
3.3.5.1. | Anstrude | 59 | |||
3.3.5.2. | Anthéor | 60 | |||
3.3.5.3. | Caensteen | 60 | |||
3.3.5.4. | Coutarnoux | 60 | |||
3.3.5.5. | Domroy | 60 | |||
3.3.5.6. | Euville | 60 | |||
3.3.5.7. | Faverolles | 62 | |||
3.3.5.8. | Montanier - Saint-Leu-d'Esserent - Saint-Maximin | 62 | |||
3.3.5.9. | Morley | 62 | |||
3.3.5.10. | Pouillenay | 62 |
[pagina 6]
3.3.5.11. | Reffroy - Saint-Joire | 62 | |||
3.3.5.12. | Saint-Pierre-Aigle | 62 | |||
3.3.5.13. | Savonnières | 62 | |||
3.3.5.14. | Vaurion - Massangis - Val d'Arion | 63 | |||
3.3.6. | Engelse kalksteen | 64 | |||
3.4. | Zandsteen | ||||
3.4.0. | Inleiding | 65 | |||
3.4.1. | Rode zandsteen | 65 | |||
3.4.2. | Kolenzandsteen | 66 | |||
3.4.3. | Nivelsteiner zandsteen | 66 | |||
3.4.4. | Bentheimer zandsteen | 68 | |||
3.4.5. | Obernkirchener zandsteen | 73 | |||
3.4.6. | Udelfanger zandsteen | 74 | |||
3.4.7. | Andere zandsteensoorten | 75 | |||
4. | Metamorfe gesteenten | ||||
4.0. | Inleiding | 76 | |||
4.1. | Wit marmer | 76 | |||
4.2. | Arabescato | 77 | |||
4.3. | Calacatta | 77 | |||
4.4. | Albast | 77 | |||
4.5. | Serpentino | 78 | |||
4.6. | Vert Tinos | 78 | |||
4.7. | Geaderd en gevlekt
Belgisch zwart marmer |
78 | |||
4.8. | Belgisch rood marmer | 78 | |||
4.9. | Öland-steen | 78 | |||
5. | Natuursteengebruik en -behandeling | ||||
5.1. | Toepassing | 79 | |||
5.2. | Bewerking | 80 | |||
5.3. | Aantasting | 80 | |||
5.4. | Reiniging | 81 | |||
5.5. | Conservering | 82 | |||
5.6. | Reparatie en restauratie | 83 | |||
Bijlage 1: Natuursteen, door E.E. Viollet-le-Duc | 84 | ||||
Bijlage 2: Peperino
(uitgave Kamer van Koophandel te Viterbo) |
90 | ||||
Literatuur | 109 | ||||
Register van steensoorten | 111 | ||||
Register van vindplaatsen van natuursteen | 115 | ||||
Register van gebouwen in Nederland | 117 | ||||
Kaarten: | |||||
Vindplaatsen van natuursteen in de Eifel, het Zevengebergte en het Westerwald | 17 | ||||
Plaatsen in Nederland waar ijzeroer is toegepast | 26 | ||||
Vindplaatsen van natuursteen in België en aangrenzende gebieden | 39 | ||||
Plaatsen in Nederland waar witte Belgische steen is toegepast | 41 | ||||
De verspreiding van Bentheimer zandsteen in Nederland | 70 |