Werken. Deel 3. Vanden XII dogheden. Een spieghel der ewigher salicheit. Vanden kerstenen ghelove
(1860)–Jan van Ruusbroec–
Regelnummers proza verbergen
| |
[pagina 237]
| |
Vanden kerstenen ghelove. | |
[pagina 239]
| |
Vanden kerstenen ghelove.Prologhe.1Soe wie behouden wil sijn ende comen int ewighe leven, 2hem is van noede nootGa naar voetnoot(1), dat hi hebbe en̄ behoude tote in 3sinen eynde, kersten ghelove; want overmits ghelove, soe 4wert die siele met Gode gheenicht en̄ getrouwet als een 5bruut haren brudegom. Ghelove leydet die siele in een 6betrouwenGa naar voetnoot(2) Gode, ende ghevet haer een salich bekennen 7Gods en̄ ewigher dinghe. En̄ dit bekennen beghint hier, en̄ 8int ewighe leven eest volmaect; want daer bescouwet men 9Gode inder ewigher claerheit van aenschijn tot aenschijnGa naar voetnoot(3), 10alsoe als hi is. Kersten ghelove leert ons hoe wi leven selen, 11en̄ wat ons God van minnen ghedaen hevet, en̄ noch doen 12wil inder ewicheit. En̄ hier omme sonder ghewarich ghelove | |
[pagina 240]
| |
1en mach niemen wel leven, noch Gode behaghen, noch oec 2salich werden, wat hi anders goeder werken wrochte.
3Inden beghinne soe leert ons kersten ghelove dat een 4yeghelic ghelovich mensche, sonder twivel ende anxtGa naar voetnoot(1), met 5ongheveinsder vrier herten menen sal en̄ uutspreken metten 6monde aldus: Ic ghelove in enen God den almachtighen Vader, 7sceppere en̄ maker hemels en̄ aerdenGa naar voetnoot(2), en̄ alre sienliker dinghen 8ende onsienliker dinghe; dat sijn materilike, lijſlike dinghe, 9ende gheestelike dinghe alse enghelen ende sielen: die 10hevet God al sonder materie van niete ghescapen en̄ ghemaect. 11En̄ hier na volghet onse ghelove aldus. Ic ghelove in onsen 12Here Jhesum Christum, die een gheborenGa naar voetnoot(3) Sone Godes, 13die uut den Vader gheboren is voer al die wereltGa naar voetnoot(4), dat is 14sonder beghin, in ewicheitGa naar voetnoot(5). God van Gode, licht van lichte, 15waer God vanden waren GodeGa naar voetnoot(6), gheboren en̄ niet ghemaect, 16een substancie metten Vader, dat is ene nature metten Vader 17sonder ondersceytGa naar voetnoot(7). Overmits desen selven Sone sijn alle 18dinc ghemaect; want hi is die wijsheit des Vaders, daer alle 19dincGa naar voetnoot(8) in leven. En̄ al isterGa naar voetnoot(9) anderheit en̄ onderscheyt 20inden personen, hi is nochtan een enighe nature metten 21Vader. En̄ wy gheloven dat dese selve enigheGa naar voetnoot(10) Sone Godes 22omme ons menschen, en̄ omme onse salicheit, is neder ghecomen 23vanden hemel, en̄ hevet onse menschelike nature aenghenomen 24en̄ is ontfanghenGa naar voetnoot(11) vanden heylighen Gheest, dat is | |
[pagina 241]
| |
1overmits werc en̄ cracht des heylighen GheestesGa naar voetnoot(1). En̄ is 2gheboren vander maghet Marien en̄ is ghewarich mensce worden. 3Want gelikerwijs dat siele ende lichaem te gader maken 4enen mensche, alsoe is die Gods Sone, ende Marien sone, 5een Christus. Die omme onse salicheit is ghepassijt ende ghepijnt, 6ghecruust, doot ende begraven, onder den rechter die 7doe was tote Jherusalem, die hiet Poncius Pilatus. Ende alte 8hant voerGa naar voetnoot(2) sijn siele neder ter hellen, met groter macht 9ende met groter vrouden, ende brae met sijnre godliker 10macht de poerten van motale, en̄ die ysereGa naar voetnoot(3) greindelen, en̄ 11verloste die Patriarken ende Propheten die in hem ghelovet 12hadden, ende met groten verlanghene sijns verbeydet hadden. 13En̄ hi verloste al die ghene die hem met trouwen ghedient 14hadden, ende sonder dootsonde ghestorven waren van 15beghinne der werelt, ende niemeneGa naar voetnoot(4) anders meer. Want 16die Gode niet en minden, en̄ quaet en̄ onghetrouwe gheweest 17hadden, ghelijc den duvelen, die moeten ewelic daer bliven: 18ghelikerwijs dat Abraham sprac toten riken vrecken man, 19die in die helle diepe was begraven, verreGa naar voetnoot(5) beneden onder 20alle die ghene die Gode toe behoirden. Inden derden daghe 21stont Christus op vanden doden, met eyghenre cracht, dat 22anders niemen doen en mach. Want sine gloriose levende 23siele was met Gode een int voirborch der hellen, en̄ sijn dode 24lichaem was met Gode een inden grave. En̄ doen siele en̄ 25lichaemGa naar voetnoot(6) te gadere quam, doen stont hi op glorioselicGa naar voetnoot(7), en̄ 26met hem vele ander lichame, in die ere sijns Vader, en̄ in 27glorien, en̄ in vrouden alre enghelen, alre heylighen en̄ alre 28goeder menschen. En̄ sijnre menscheit is macht en̄ eer ghe- | |
[pagina 242]
| |
1gheven in hemel, en̄ in erde, en̄ in de helle. En̄ overmits hem, 2en̄ in hem, soe is allc die macht der heyligher Kerken. En̄ 3alsoe als hy die doden op verweckede voir sijnre doot ende 4na sijnre doot met eyghenre cracht, alsoe hebben heylighe 5menschen dicwijl, in sijnre cracht, lijflyc en̄ gheestelic doden 6op verwect inden Ouden Testamente, en̄ oec inden Nieuwen. 7Daer na opten viertichsten dach, clam hi op ten hemelenGa naar voetnoot(1), 8ja boven alle hemelen van materien, als die Apostel sprect, 9toten geesteliken hemelen, dat die enghele sijnGa naar voetnoot(2): ja en̄ oec 10boven alle enghelen, inden verborghen hemele, dat is in ene 11verborghene weerdicheit, daer hi boven alle gheesten ghehoghet 12isGa naar voetnoot(3). Want, nader menscheit, soe sit hi toter rechterhant 13des almachtighen Godes sijns Vaders. Niet en seldi 14wanen dat God die hemelsche Vader sitte of sta, of dat hi 15hande hebbe, want hi is een gheest. Mer die edele menschelike 16nature in Christo die is verheven, en̄ gheseten boven alle 17ghescapene nature, in die hoechste macht, ende in dat edelste 18goet dat God gheleestenGa naar voetnoot(4) mach. En̄ hier na, inden lesten 19daghe, is hi toecomende met glorien, ende met godlikerGa naar voetnoot(5) 20moghentheit, met groter scarenGa naar voetnoot(6) alle der enghelen en̄ der 21heylighen, en̄ hi sal doemen ende ordelen die levende en̄ die 22doden, dat sijn die goeden en̄ die quaden. En̄ sijns rijcs en 23wert nemmermeer eindeGa naar voetnoot(7). 24Voert selen wi gheloven dat die Vader metten Sone sen- | |
[pagina 243]
| |
1denGa naar voetnoot(1) den heylighen Gheest, dat is hare beider minne, opten 2vijftichsten dach nader opverrisingheGa naar voetnoot(2) ons Heren. En̄ 3dien ontfinghen die Apostelen met soe groter macht ende 4wijsheden, dat si daer na niemene en ontsaghenGa naar voetnoot(3); mer si 5leerden ende bekeerden, in alle die werelt, alle menschen 6die hebbelic waren ten rike Godes. En̄ hier omme sal een 7yeghelic kersten mensche volghen der heyligher Kerken, en̄ 8spreken mit milder hertenGa naar voetnoot(4), ende met vrien monde: Ic 9ghelove inden heylighen Gheeste, die Heer is, ende maect 10levendeGa naar voetnoot(5); want hi is die ewighe minne des Vaders en̄ des 11Soens; en̄ hi is uutgaende ute den Vader en̄ ute den Sone, 12ende hy wert te gader aneghebedet en̄ gheëert metten Vader 13en̄ metten Sone. Want die drie persone sijn een God, dat is 14ene substancie in enicheit der naturen. Ende alsoe als dat 15woert Godes is die Sone Godes, alsoe is die minne Godes 16die heylighe Gheest. Ende hier om een yeghelic goet mensce 17die Gode mint, hi hevet den heylighen Gheest in hem; en̄ 18hi weret alle sine goede werke overmits den heyligen Geest. 19En̄ hier omme sprect onse ghelove dat die heylighe Gheest 20sprac doer den propheten, dat was inden ouden Testamente, 21voir die toecomste ons Heren. 22Voert selen wi gheloven dat die heylighe Gheest is een 23uutvloyende minne, die vervollet hevet hemel en̄ erde met 24allen goede. En̄ overmits dese minne, soe is die heylighe 25Kerke een ende ghemeyne al ertrijc doer. En̄ si is gheheten 26apostelic; want die hoghe prince sinte Peter en̄ die ander 27Apostelen hebbense gheſundeert ende ghesticht op enen | |
[pagina 244]
| |
1vasten steen, dat is Jhesus Christus. Hi is onse ſondament, 2en̄ wi sijn alle levende stene inden tempel Gods, sprect 3sinte PeterGa naar voetnoot(1), dat is alsoe langhe als wi minne en̄ kersten 4ghelove behouden. Ende alle ghelovighe menschen te gadere, 5dat is dieGa naar voetnoot(2) heylighe Kerke. Want overmits den heylighen 6Gheest, die een bant is der minnen, soe sijn alle vergadert 7in enen ghelove, in een doepsel, in ene wet der gheboden en̄ 8der Sacramenten. En̄ hier omme en sal niemen bliven in 9twivel of in wane van enighen punte, dat die heylighe Kerke 10ghemeenlic hout en̄ oeſent: want hi waer onghelovich. 11Ghewarich ghelove, mit minne gheciert, dat is die 12ynnichste ende die hoechste vroude die ic nu weetGa naar voetnoot(3). Die 13eenvoldighe vergaderinghe alre ghelovigher menschen, die 14is heylich; want si sijn alle ghewasschen metten bloede ons 15Heren Jhesu Christi; en̄ si sijn ghesalvet metter gracien des 16heylighen Gheests, en̄ gheheylicht overmits der inwoninghe 17der heyligher Drievoldicheit. En̄ hier omme is die enicheyt 18der heyligher Kerken als die Arke Noé: alle die buten der 19Arken bleven, die moesten bederven. En̄ dat sijn alle die 20ghene die hem selven afdeylen, en̄ in enighen punten contrarie 21sijn der heyligher Kerken of kersten ghelove: dat is met 22valscher leerenGa naar voetnoot(4), met valscher hopen, met valschen twivel 23of waneGa naar voetnoot(5). En̄ soe wie die hope en̄ troest setten in truſfen, 24in boetenGa naar voetnoot(6), in dromen, in waerseggherenGa naar voetnoot(7), in toverien, 25inden duvel te vermanenGa naar voetnoot(8); en alle die meer eren en̄ ont- | |
[pagina 245]
| |
1sien, ofte minnen enighe creaturen dan Gode, en̄ die meer 2ghetrouwen of hopen in enighe creatuer dan in Gode: dit 3sijn alle aſghedeilde menschen en̄ verdorvene lede, die niet 4en leven in enicheit der heyligher Kerken. Want ghelikerwijs 5dat een siele en̄ een lichaem hebben vele lede, alsoe 6hevet Christus en̄ die heylighe Kerke vele lede, die alle leven 7overmits den heylighen Gheest. Ende alsoe als een mensche 8met enen monde spijst en̄ voedet alle sijn lede, ende elc lit 9levet en̄ dient den anderen: alsoe ghelikerwijs spijst en̄ 10voedet Christus, en̄ een yeghelic goet menscheGa naar voetnoot(1), met sinen 11goeden werken, al die lede der heyligher Kerken. 12Ende hier omme, al sijn enen yegheliken heylighen ende 13yegheliken goeden mensche sine werke proper ende eyghen, 14in eren en̄ in loneGa naar voetnoot(2), si sijn oec doergaende al die lede der 15heyligher KerkenGa naar voetnoot(3); want alle heylighen ende alle ghelovighe 16menschen sijn een in onsen Here Jhesum Christum, 17ende elc des anders lit. En̄ Christus is dat principaelste lit 18der heyligher Kerken; want hi is onser alre hovet ende wi 19sijn sine lede: en̄ dat hoeſt gheeft leven al sinen leden. En̄ 20die Christus gheest en̄ Christus leven in hem niet en hebben, 21die en sijn sine lede niet, mer sy sijn aſghedeelde dode 22lede. 23En̄ hier omme leren ons die Apostelen voirt dat wy gheloven 24selen ghemeenscap der heylighen. Want, alsic te hantGa naar voetnoot(4) 25seyde, soe spiset en̄ voedet onse Here Jhesus Christus, met 26sinen geeste en̄ met sinen levene, die heylighen inden hemele, 27die sielen inden vagheviere, en̄ die goede menschen in ertrijc, | |
[pagina 246]
| |
1en̄ enen yegheliken na sinen state. Want dit is alGa naar voetnoot(1) ene heylighe 2Kerke, ende ene ghemeninghe der heylighen, en̄ oec ene 3ghemeninghe alles goedes. Ende op dat niemen buten deser 4heyligher ghemeenheit en blive, soe sprect die heylige Gheest 5doer die Apostelen dat wi gheloven sullen verlatenis van al 6onsen sonden. Dat is, inden iersten, overmits die Dope, daer 7wi ghedopet en̄ ghereynicht werden inden bloede ons Heren, 8ende weder levende overmits sinen heylighenGa naar voetnoot(2) doot. Hier 9wert scultGa naar voetnoot(3) en̄ pine vergheven van al den sonden die die 10mensche voir ghedaen hevetGa naar voetnoot(4). 11Mer men mach dat doepsel niet meer dan eens onfanghen. 12Nochtan en wil ons die heylighe Gheest niet verliesenGa naar voetnoot(5), eest 13dat wy die ierste dope besmet hebben met onsen sonden. 14Dat ander doepsel is allen sonderen bereit, dien haer sonden 15berouwenGa naar voetnoot(6), en̄ ghenade soeken, en̄ ghemeninghe der heylighen 16en̄ der heyliger kerstenheit begherenGa naar voetnoot(7): si werden 17alle ghedoept inden heylighen Gheest, dat is in die overvloyende 18goetheit Gods, daer ghene sonden te groot en 19moghen sijn noch te veel, eest datmen ghenade soect na 20rechter ordinancien der heyligher Kerken. 21Hier na leert ons die heylighe Gheest, doer der Apostele 22mont, dat wi gheloven sullen en̄ ontbeiden mit allen heylighen 23dat ghemeyne opverstandenisseGa naar voetnoot(8) alre lichame vanden 24iersten mensche tot den lesten: dat is dat een yeghelic siele 25sal weder ontfaen horen properen eyghenen lichaem, dien si | |
[pagina 247]
| |
1droech en̄ daer si in levede op ertrijc. Want God diet alGa naar voetnoot(1) 2vermach, en̄ alle dinc van niete scoepGa naar voetnoot(2) inder ierster materien, 3ende Adams lichaem maecte vanden lime der erden, hi 4is oec wel machtich onse lichamen weder te makene vanden 5selven pulver der erden, dat van onsen lichame comen is, 6hoe wijt dattet oec in aertrijc ghedeilt en̄ gestroyt is. En̄ dit 7hevet God ewelic aen ghesienGa naar voetnoot(3), dat het behoirlic en̄ recht is 8dat die goede menschen in siele en̄ in lichame gheloent werden, 9die met ziele en̄ mit lichame Gode ghemint en̄ ghedient 10hebben. En̄ dat is oec wel recht dat die quade menschen in 11siele en̄ in live ghepijnt en̄ ghequellet werden, alsoe si den 12duvele en̄ den sonden ghedient hebben, en̄ in al horen levene 13hem niet beteren noch bekeren en wouden. En̄ hier omme, 14opten lesten dach, dat is inden daghe des ordels, alse die 15basune ludet, dan selen alle doden op verstaen, sprect sinte 16PauwelsGa naar voetnoot(4): dat is alse Christus, die Sone Gods, uten hemele 17neder comen sal in die lucht, met alle den enghelen ende 18heylighen, met glorien en̄ met groter macht. En̄ dit sal wesen 19bi Jherusalem, daer hi den iersten mensche maecteGa naar voetnoot(5), en̄ 20daer hi den mensche weder vermaecte overmits sijnre heyligher 21doot, alsoe verre alst in hem was. Daer sal hi neder 22comen, ende sijn stemme en̄ sijn ghebod uutgheven, als een 23heer en̄ een moghende richtere alle der werelt, en̄ overmits 24sine macht en̄ sijn ghebodt, soe selen alle die lichame der 25menschen weder ghemaect sijn en̄ opverstaen in enen oghenblic: 26niet ghelijc van oerdene, noch van lone; mer alle ghelijc 27van enen tide der jare, dat is van dien selven tide dat 28onse Here Jhesus Christus was, doen hi starf omme onsen | |
[pagina 248]
| |
1willeGa naar voetnoot(1). Want een mensche van hondert jaren en̄ een kint 2van eenre nacht, die sullen ghelijc groet sijn van lichame. 3Ende al sijn die goede menschen al hier crepel, blint en̄ lam, 4si selen opstaen volcomen, met al horen leden, sonder vlecke 5en̄ sonder smette, glorioes als die lichaem ons Heren Jhesu 6Christi: mer den quaden verdoemden sal in allen dinghen 7contrarie ghescien. Siet aldus sal ene yeghelike siele haren 8eyghenen lichaem aen doen, en̄ sal comen ten ordele Gods, 9met siele ende met live. En̄ als Job sprect die heylighe man, 10soe sulwi met onsen vleyscheliken oghen Gode sienGa naar voetnoot(2), dats 11te verstane onsen Here Jhesum Christum na sijnre menscheitGa naar voetnoot(3); 12want hi sal hem vertonen allen menschen inder 13selver formen ende ghedaenten, daer hi om onsen wil in 14levede en̄ starf. Die goede menschen selen sijn ansichte sien 15blide en̄ glorioes; mer hi sal hem den quaden vertonen gruwelic, 16met groterGa naar voetnoot(4) on weerdenGa naar voetnoot(5) en̄ seer vertoernt: en̄ overmits 17die gherechticheit en̄ wijsheit Gods, die alle dinc claerlic 18bekent, soe sal een yeghelic mensche gherecht ordel ontfaen 19van woerden en̄ van werken, en̄ van al dat hy ye ghedede. 20Ende dat ordel en wert nemmermeer verwandelt, want de 21quade selen ewelic verdoemt en̄ verloren bliven, en̄ die goede 22ewelic behouden. 23Hier na leent ons die heylighe Gheest doer der Apostele 24mont, dat wi gheloven selen ewelic leven. Ende dat sulwi 25begheren, en̄ daer om spreken die Apostelen en̄ die heylighe 26Kerke int eynde van onsen ghelove Amen, tot enen teykene | |
[pagina 249]
| |
1dat wi alle ontbeiden ende begheren selen die toecomende 2salicheit, die ons van Gode ghelovet is; want dat is een einde 3ende ene volmaectheit alle dies wi nu gheloven. En̄ volmaecte 4salicheit lichtGa naar voetnoot(1) daer an, dat wi na dese ellendeGa naar voetnoot(2) verhaven 5werden, met siele en̄ met live, in die glorie Gods, en̄ Gode 6claerlic bekennen, minnen en̄ besitten in een ewich ghebrukenGa naar voetnoot(3). 7Want boven alle dinc soe is God onse weselike loen, 8dien wi boven alle dinc gheloven en̄ betrouwen, ende daer 9wi al onse doghede omme werken. 10En̄ als wi dat loenGa naar voetnoot(4) vercrighen en̄ besitten, dan sijn alle 11dinc int hoechste en̄ int edelste volbrachtGa naar voetnoot(5). Want dan sulwi 12Gode ewelic bekennen, ende mede in vuerighen lusteGa naar voetnoot(6) 13minnen, ende sonder vernoyenGa naar voetnoot(7) danken en̄ loven. En̄ een 14yeghelic heylighe sal hebben sijn sonderlinghe loen, na siner 15weerde ende sijnreGa naar voetnoot(8) heylicheit; mer sijn toevallende loenGa naar voetnoot(9) 16sal soe menichfout sijn als daer menighe heylighe sal sijn. 17Want elc sal hem verbliden van des anders salicheit, als van 18sijns selves; mer die menichſoudicheit der lone ende der 19bliscap, die een yeghelic hebben sal in hem selven en̄ in al 20die andere, dat bekent God alleneGa naar voetnoot(10), en̄ hi macht vertoenen 21wien hi wil. 22Daer sal sijn wijsheyt; want wi selen connen en̄ weten 23allent datGa naar voetnoot(11) wi begheren. En̄ daer sal sijn alle macht; want 24wi selen sijn coninghe, en̄ Gods kyndere, en̄ doen al dat wi | |
[pagina 250]
| |
1willen. En̄ daer sal sijn alle rijcheit, en̄ die sal ons overvloyen 2boven al dat wi begripen moghen. Ewighe scoenheit die 3niet vergaen en mach, ende ewich vrede die niemen storen 4en mach. Daer sal sijn een overvloyen alre rijcheit, en̄ een 5invloyen alre weelden, en̄ een toevloyen alles goedes, en̄ ene 6jonghe joghet sonder sterflicheit. Daer en sal niet sijn dat 7yemene verdrieten mach, mer al dat verbliden mach. Ende 8die vroude en̄ overvloyende salicheit die sal soe groet sijn, 9soe menichſoudich en̄ soe aſgrondich, dat mense ghetellen, 10noeh ghemeten, noch ghedenken, noch ghescriven, noch 11ghespreken, noch in gheenre wijs ghetonen en mach. Want 12si is meerre, dan wi met hopen, of met begeerten, of met al 13onsen crachten gewenschen of ghevaten moghen. Want God 14selve, die onbegripelic is en̄ sonder mate, hi wil onse loen, 15onse bliscap en̄ onse vroude sijn. Ende hi sprect: ‘Goede 16knecht en̄ ghetrouwe, gane in die blischap dijns HerenGa naar voetnoot(1).’ 17Ende hier omme, als al onse vateGa naar voetnoot(2) vol sijn, en̄ overvloyen 18vander glorien Godes, dan selen wi ingaen in die vroude 19onses Heren, die sonder mate en̄ sonder gront is. En̄ daer 20in sullen wi ons verliesen, en̄ weselic bliven in ewich ghebrukenGa naar voetnoot(3). 21En̄ wi sullen in ons selven staen, een yeghelic in 22sinen state en̄ in sine ordeneGa naar voetnoot(4). En̄ in Christo Jhesu selen 23wi op gherecht sijn tot onsen hemelschen Vader met ewiger 24eren en̄ met ewighen love. Onder ons selen wi hebben die 25scoenheit des hemels, en̄ der erden en̄ alle derGa naar voetnoot(5) elementen 26die ghechiert selen sijn naden lesten dagheGa naar voetnoot(6). En̄ wi selen 27hebben neven ons gloriose enghelen en̄ heylighen, die mit | |
[pagina 251]
| |
1ons Gode minnen en̄ loven selen ewelic. En̄ wi selen hebben 2in onsen gloriosen lichame ene levende siele, gheciert met 3allen doechden. En̄ onse lichame selen sijn sevenfout claerre 4dan die sonne, en̄ doerschinich als een cristalle oft een glas, 5ende alsoe ondoechlicGa naar voetnoot(1), dat al dat helsche vier, ende al die 6zweerde die ye ghewordenGa naar voetnoot(2), en mochten ons niet quetsen 7noch deren te mael niet. En̄ onse lichame selen sijn alsoe 8snel, ende alsoe licht, waer die siele wil sijn, daer sal si den 9lichame mede voeren in enen oghenblic; en̄ oec alsoe subtijl, 10ware ene mure van mottale hondert mylen dicke, daer voer 11dat lichaemGa naar voetnoot(3) doer, als die scijn der sonnen doer een glas. 12Wi selen, met onsen lijfliken oghen, aensien onsen Here 13Jhesum Christum, ende sine gloriose Moeder, met allen 14heylighen, en̄ alle die lijflike scoenheit die ie u voir ghenoemt 15heb. 16Wi selen mit onsen inwendighen oghen aensien den 17spieghel der wijsheit Gods, daer alle die dinghen in blicken 18ende in lichten selen, die ye gheworden, die ons verbliden 19moghen. En̄ wi selen horen met onsen uutwendighen oren 20die melodye ende den soeten sanc alre heylighen, en̄ der 21enghele, die Gode selen loven ewelic. En̄ met onsen inwendighen 22oren selen wi horen dat ingheborene woertGa naar voetnoot(4) des 23Vaders; en̄ in dien woerde selen wi ontfaen alle const en̄ alle 24waerhede. En̄ die edele rueke des heylighen Geestes sal voir 25ons lidenGa naar voetnoot(5), die soeter is dan alle die balsame en̄ dierbare 26crude die ye gheworden. En̄ die goere sal ons trecken uut 27ons selven, in die ewighe minne Gods. En̄ wi selen ghesma- | |
[pagina 252]
| |
1ken die ewighe goetheit Gods, die soete is boven alle honich; 2en̄ die sal ons voeden, en̄ doergaen siele en̄ lijf, en̄ daer na 3sal ons altoes hongheren en̄ dorsten. En̄ overmits hongher en̄ 4dorst, soe sal smaken en̄ voeden altoes bliven ende vernuwenGa naar voetnoot(1), 5en̄ dat is ewich levenGa naar voetnoot(2). 6Wy selen met minnen minne begripen en̄ met minnen 7begrepen worden. En̄ God sal ons besitten, en̄ wi hem weder, 8in enicheidenGa naar voetnoot(3). Wiselen Godes ghebruken, ende enich met 9hem rustenGa naar voetnoot(4) in salicheiden. In dat wiseloese ghebruken, 10ende in overwesene rustenGa naar voetnoot(5), dat is die hoechste gront der 11salicheit: want daer is men verzwolghen boven hongher in 12satheit; daer in en mach gheen hongher comen, want daer en 13is niet dan eenheitGa naar voetnoot(6). Daer selen alle minnende gheeste ontslapen 14in die overweselike deemsterheitGa naar voetnoot(7). Nochtan selen si 15altoes leven en̄ waken in lichte der glorien, en̄ een yegh elic 16sonderlinghe, in sinen state en̄ in sine oerdene, met alle der 17chierheit en̄ metter glorioser oefeninghe, daer ic u nu te 18hants af gheseit hebbe. 19En̄ hier omme, en laet u niemene bedrieghen met valscher 20ledicheit, want dat ic u nu segghe, dat tughet onse ghelove en̄ | |
[pagina 253]
| |
1die heylighe Scrifture, want het is een ewighe waerheit. Wi 2selen minnen en̄ ghebruken, werken en̄ rasten, oefenen en̄ 3besitten, en̄ al te gader in enen NU, sonder VOIR en̄ NAGa naar voetnoot(1). 4En̄ nyemene en ghelovet, die u contrarie seit. Ic mochte u 5noch segghen van sonderlinghen lone, ende van voernemender 6weerdicheitGa naar voetnoot(2) der martelaren, der magheden ende der 7leraren; mer dat late ic bliven: der woerdeGa naar voetnoot(3) is nu genoech. 8Dat is dat ewighe leven, dat den ghenen toe behoirt, die 9staen selen ten oerdele Gods ter rechter siden, daer Christus 10toe spreken sal: ‘Comt, ghebenediden mijns Vaders, en̄ 11besit dat rijc dat u bereet is van beghinne der wereltGa naar voetnoot(4).’ 12Ende altehant daer na sal hi hem keren ter luchter siden,Ga naar voetnoot(5) 13tot den onghelovighen, ende tot al dien die, van beghin der 14werelt tot ander lesten dach, ghestorven sijn in dootsonden, 15en̄ tot hem sal hi spreken: ‘Gaet van my, vermalediden, 16in dat ewighe vier, dat bereit is den duvelen en̄ sinen 17bodenGa naar voetnoot(6)’: dats Lucifer en̄ allen sonderen, met alle den 18duvelen; want die sondaer is des duvels bode en̄ sine eyghene 19knecht, niet allene des duvels knecht, mer oec der sonden 20knecht, alse onse Here selve sprectGa naar voetnoot(7). 21Al tehant sal Christus opvaren, met sinen enghelen ende 22metten gherechten menschen, in dat ewighe leven. En̄ die 23duvel, metten sinen, sal neder vallen inden helscen put, in 24dat ewighe tormente der hellen. Ende om dat de verdoemde 25ghesondicht hebben in hare eweGa naar voetnoot(8) tegen enen ewighen | |
[pagina 254]
| |
1ongheëinden God, ende haer verkeerde wille, metter vlecke 2der sonden, ewich blijft: daer omme is die pine, die der 3sonden antwerd, ewichGa naar voetnoot(1). Ende sy hebben willens en̄ wetens 4die ghenade Gods van hem verdreven, en̄ hebben ghecoren 5tijtlike dinghe voir ewighe dinghe. En̄ want si Gode versmaet 6hebben en̄ sine ghenaden, daer omme moeten si sijns ewelic 7derven; want dat een man willens en̄ wetens vercopet en̄ dies 8vertyet, dat is recht dat hi dies derve. 9Godes derven ewelic ende alre salicheit, dat is ene pinc die 10comt van scadenGa naar voetnoot(2). Die pijn is gheestelic, ende is mereGa naar voetnoot(3) 11dan enighe pine van lijfliken ghevoelene. Mer die jonghereGa naar voetnoot(4), 12die sonder doepsel sterven eer si tot besceydenheden comen, 13die derven Godes allene, om die erfsonden, ende si en hebben 14anders ghene pine. Mer die hem, met haers selfs eyghenen 15wille, afkeren, en̄ laten Gode, en̄ versmaneGa naar voetnoot(5): dat si Godes 16derven ewelic, dat is haer ierste pine en̄ die zwaerste. Ende 17want si hem ghekeert hebben tot creaturen, met ongheordender 18minnen, jeghens die ere Godes, dier ongheoerdender 19minnen antwert een cwich vier. Mer weder dat vier si geestelic 20of mateerlic, of beide, daer ict bet voir houdeGa naar voetnoot(6), dat 21beveelwiGa naar voetnoot(7) Gode; want God es wael machtich, dat hi materilic 22vier bernen doe in siele en̄ in lichaem. 23Ende hier na volcht die derde pine, die noch ynnigher is, 24dats ene ewighe helsce coldeGa naar voetnoot(8). Want die Gode niet en | |
[pagina 255]
| |
1mint, hi brinet grote coudeGa naar voetnoot(1), en̄ in kolden moet hi ewelic 2bederven. En̄ die creaturen onoirdelic mint, hi moet bernen, 3want hi brinct selve dat vier, dats die verkeerde minne. Die 4sonder godlike minne ten ordele Gods comt, die inwendicheit 5sijns gheestes sal beven van helscher couden. Ende die daer 6verkeerde vremde minne bringhet, die sal in siele en̄ lijf 7bernen met helschen viere. Si selen hebben inwendighe 8donkerheit van haren sonden, en̄ si selen derven alles lichtes 9van buten, dan alsoe vele dat si moghen sien eyselikeGa naar voetnoot(2) 10vertoninghe der duvelen, ende der verdoemder lichame, en̄ 11der onreinre statGa naar voetnoot(3). Ende die worm der consciencien en sal 12niet sterven, mer hi sal altoes knaghen ende berespen, en̄ 13tughen datsi mochten verdient hebben ewighe leven, ende 14overmits hare sonden ende hare scult, ghecomen sijn in die 15ewighe pine. En̄ van groten anxte selen si clagen en̄ suchten; 16niet van rouwen noch van hate der sonden, mer van groten 17gruwele der ewigher pinen. Si selen altoes sterven, ende 18nemmermeer verstervenGa naar voetnoot(4). En̄ daer om is die helsche pine 19gheheeten ene ewigheGa naar voetnoot(5) doot; en̄ die doot sal se ontvoeden, 20sprect die PropheteGa naar voetnoot(6). Want ghelikerwijs dat die glorie 21Gods die heylighen voedet met vroudenGa naar voetnoot(7), alsoe ontvoedet 22die helsche pine die verdoemde met ewigher droefheitGa naar voetnoot(8). | |
[pagina 256]
| |
1En̄ daer sal sijn een ewich onthopenGa naar voetnoot(1); want si selen seker 2weten dat die pine nemmermeer eynde en nemt. Ende alsoe 3als nu die sonden menichfout sijn, ende in menigherhande 4wijs, alsoe sal ene yeghelike pine antwoerden eenre yegheliker 5sonden. Want die hier opdraghende en̄ hoverdich sijnGa naar voetnoot(2), 6die selen daer die nederste sijn en̄ alse een voetghetretGa naar voetnoot(3) der 7duvelen en̄ der verdoemder menschen. Want die helle dat is 8een kerker der gherechticheit Godes, daer alle dinc na rechten 9ordele gewroken sal werden. Die ghierighe vrecke herten 10selen doergoten werden ende vervollet met bernenden vlammen, 11als gloyendeGa naar voetnoot(4) silver ende gout, ende als ghesmolten 12mottael; en̄ dan selen si der doot begheren, mer si en mach 13hem niet werden. Onderlinghe hatGa naar voetnoot(5) ende nijt ene yeghelijc 14toten anderenGa naar voetnoot(6) sal daer mere sijn dan ye ghewart in deser 15werelt: nochtant moeten sy alsoe ewelic bi een bliven, als 16een dinc datmen te gader siedet in enen pot. 17OvermoedicheitGa naar voetnoot(7), toern en̄ abolgheGa naar voetnoot(8) sal daer sijn alsoe 18groet, oftet alle waren verwoede honde en̄ een yeghelijc den 19anderen verscoeren ende verslinden woude. Die traecheit sal 20daer so groot sijn in siele en̄ lichame, dat si nemmermeer en 21selen enighe doechde connen werken of begheren; en̄ hoer 22lichame selen sijn zwareGa naar voetnoot(9) ende onbewegheliker dan molen 23stene, en̄ als of si met yseren ketenen ghebonden en̄ ghehecht 24waren. | |
[pagina 257]
| |
1Die gulsighe ende die leckere, die Gods nu vergheten 2hebben, en̄ al haren troest en̄ al haer welvaert setten in die 3lust hareGa naar voetnoot(1) kelen, eest dat si daer in bliven en̄ sterven, soe 4sal haer spise en̄ dranc sijn zwavelGa naar voetnoot(2) en̄ wellende pecGa naar voetnoot(3), en̄ 5van dier heter spisen sal hem dat helsche zweet uut vloyen. 6Waert moghelic dat een man ware van mottale, en̄ viele op 7hem een dropelGa naar voetnoot(4) vanden helschen zweete, hi soude versmeltenGa naar voetnoot(5). 8En̄ hier af heb ic een exempel ghehoertGa naar voetnoot(6). 9Het waren drie gulsighe monike op ghenen RijnGa naar voetnoot(7), die 10diewijl besiden vanden convente aten, om dat si sonderlinghe 11spise eten wouden. Die twee storven haestelic ende onversiensGa naar voetnoot(8), 12want die ene verworghede, en̄ die ander verdrane 13daer hi baden soudeGa naar voetnoot(9). Doen quam die ene weder, en̄ openbaerde 14hem den derden gheselle die noch leefde, en̄ seide hi 15werGa naar voetnoot(10) verdoemt. Doen vraechde hem die levende monic of 16sine pine oec groet waerGa naar voetnoot(11). Doen nam hi sine hant, en̄ liet 17vallen enen dropelGa naar voetnoot(12) zweets op enen candelaer van mottaleGa naar voetnoot(13) 18die daer stont, en̄ hi versmelteGa naar voetnoot(14) in enen oghenblie, 19als onghelGa naar voetnoot(15) ende was in enen heten ovene. Ende die stanc 20wart soe groot, dat die moniken moesten rumen dat cloester 21drie daghe lanc. En̄ die monine diet sach, die liet den cloes- | |
[pagina 258]
| |
1terGa naar voetnoot(1), en̄ hi wert Mynre-broederGa naar voetnoot(2). En̄ diet my seechde, die 2had daer monic gheweest en̄ was worden een PredikerGa naar voetnoot(3). 3Ic mochte u noch segghen een exempel dat ic ghelesen heb 4vanden ghenen die leven en̄ sterven in oncuyscheden, sonder 5rou en̄ biechte, mer dat wil ic laten; want ten is niet tamélie 6te horen. Mer ghi selt seker weten dat groetheit der pinen 7sal antwoerden groetheit der ghenoechten, diemen ghesocht 8en̄ gheoefent hevet teghen tghebodt Gods, ende teghen die 9ordinancic der heyligher Kerken. Ende inden selven leden, 10daermen den duvele ende den vleysche meest in dient, daer 11salmen sonderlinghe in ghepijnt en̄ in ghequellet werden. 12Want die moghende hant der gherechticheit Godes werket 13en̄ wreket inden helschen viereGa naar voetnoot(4): ende hieromme bernt dat 14vier in elken sonderGa naar voetnoot(5), min ende meerGa naar voetnoot(6), na der wijs dat 15hijs verdient hevet, ende oec na maniere en̄ na wise der sonden. 16Ende dat vuer blijft ewich sonder lesschenGa naar voetnoot(7) en̄ sonder 17minren; want si en sullen nemmermeer goet werken, noch 18goet begheren. 19Ende hier omme gheboet onse Here in sinte Mattheeus 20Ewangelie, datmen den mensche, die gheen brulochs 21cleetGa naar voetnoot(8) an en hevet, dat is die ten ordele Gods comt sonder | |
[pagina 259]
| |
1minnen, datmen hem hande en̄ voete binde, en̄ worpeneGa naar voetnoot(1) 2in die uterste duysternisse, dat is in die ewige verghetenisse 3alles troestes ende alre ghenadenGa naar voetnoot(2). Daer sal sijn, sprect ons 4Heer, weninghe en̄ knersingheGa naar voetnoot(3) van tandenGa naar voetnoot(4), dat is die 5helsche sane die ewich duren moet. BurlenGa naar voetnoot(5) en̄ hulen der 6duvelen ende der verdoemder menschen, en̄ al dat eyselic 7is, dat salmen daer sien, horen en̄ ghevoelenGa naar voetnoot(6). 8Inden helschen putte sal sijn ewich vuer, suchten ende 9beven, en̄ knersinghe der tande, donkerheit en̄ rooc, ende 10inwendighe traneGa naar voetnoot(7), ellendighe roepen, bescouwinghe der 11duvelen en̄ der bernenderGa naar voetnoot(8) aensichte der verdoemder menschen, 12lasterGa naar voetnoot(9) en̄ seande, van hitten verdroghen, verderven 13van dorste, en̄ ontberen alles goedesGa naar voetnoot(10); inden kerker der 14hellen met ketenen ghebonden te sine, sulfer en̄ stanc, ellendigheGa naar voetnoot(11) 15vrese, scaemte en̄ bitter sericheit; die worm der 16consciencien altoes knaghende, hat ende nijt, ewich toren, 17en̄ rouwe datmen ontberen moet Gods aensichte te scou- 18wenGa naar voetnoot(12). 19Siet, dit sijn die punte die behoren ter helscher pinen. En̄ | |
[pagina 260]
| |
1inden daghe des ordels, soe sal die helle ontfaen al die verdoemde, 2waer si sijn, en̄ daer toe al den stane en̄ onreinicheit 3der wereltGa naar voetnoot(1). En̄ si sal boven toe ghesloten werden, en̄ nemmermere 4daer na en sal daer mensche noch duvel uut comen; 5mer si selen boven verstoptGa naar voetnoot(2) sijn en̄ bedect, alse een pot 6daermen in stoeft. Ende, overmits die gherechtheit Gods en̄ 7hare quaetheit, soe selen si alsoe sieden ende braden ewich, 8sonder eynde. En̄ hier omme seg ic u allen die noch inder 9tijt van gracien sijt, dat ghi kieset en̄ deylet met watGa naar voetnoot(3) gheselscap 10dat ghi leven en̄ sterven wilt. Ist dat uGa naar voetnoot(4) die glorie 11Godes niet en can ghetrecken, soe laet u doch die helsce 12pine vervaren, op dat ghi die sonden laet en̄ duechde 13angrijpt. Want dat ic u gheseghet heb, dat is kersten 14ghelove, en̄ der heylighen woerde en̄ haer sentencie, en̄ 15ewighe waerheitGa naar voetnoot(5). 16Bidt God dat wi kersten ghelove behouden, ende alsoe 17gheciert sijn met doechden, dat wi, ten ordele Gods, 18Christus woert horen moetenGa naar voetnoot(6): ‘Comt, ghebenedide 19mijns Vaders, besit dat rike dat u bereit is van beghinne 20der wereltGa naar voetnoot(7).’ Dat verlene ons die Vader, die Sone, 21ende die heylighe Gheest. Amen.Ga naar voetnoot(8) |
|