Werken. Deel 2. Vanden gheesteliken tabernakel
(1858)–Jan van Ruusbroec–
Regelnummers proza verbergen
| |
[pagina 167]
| |
Vanden reinen enden onreinen spisen. C. CXXIII.1Ende dit leert ons de figure, want alle de beesten die 2edereckenGa naar voetnoot(1), dat es die hare spise anderwerf hereuwenGa naar voetnoot(2) 3ende daer toe ghesplette voete hebben, die mochten de Joden 4eten, ende die waren hen reine, ende van Gode gheorloeft, 5ende en gheene andere meerGa naar voetnoot(3). 6Hier inne werde wi gheleert, eest dat ons de gracie Gods 7van binnen beweecht tote uutwendeghen goeden werken, 8ende wi dan die ghedaet der goeder werke in ons treckenGa naar voetnoot(4), 9ende wise verederecken ende vercuwenGa naar voetnoot(5) met begherten 10ende met devocien tote der eeren Gods: so werde wi ghees- 11teleec ghespijst; ende so wi de waeromme onser goeder 12werke meer menechfuldeghenGa naar voetnoot(6), so wi onse spise meer 13vercuwen, ende so wi bat ghevoedt werden. Ende hier 14omme sele wi gherne uutwendeghe goede werke ane gri- 15penGa naar voetnoot(7), wantse God selve ghewracht heeft ende sine heile- | |
[pagina 168]
| |
1ghenGa naar voetnoot(1): ende hi hefse oec gheleert ende gheboden, van 2beghinne der werelt, in de wet der naturen, ende in de wet 3der ghebode, ende in de wet der EwangelienGa naar voetnoot(2). 4Si openen ons dat rike der hemele, ende vereneghen ons 5met Gode; si gheven ons de inghele in onser gheselscap, 6ende si maken ons deelachtich alles goets ende alre heilecheit 7in hemel ende in eerde; ende si verdriven van ons de viande 8der hellen, ende si gheven meneghen mensche ghesondeGa naar voetnoot(3) 9ende lanc leven; ende si sijn orboerleec ende noetdorftich 10der sielen, ende goet ende eersam in den oeghen der men- 11schenGa naar voetnoot(4). Ende si sijn een voergaende exempel goeder 12menschenGa naar voetnoot(5), ende een wroeghende ordeel den sondeeren; 13ende si verbliden de enghele ende de heileghen; ende si 14maken ghesaedtheit in der naturenGa naar voetnoot(6), puerheit in den gheeste 15ende vrede in der consciencien. Ende met goeden werken 16sijn wi ghehoersam der heilegher kerken, ende nemen toe in 17doechden ende in eweghen loeneGa naar voetnoot(7). 18Maer onse goede werke moeten ghesplette voete hebben, 19dat es dat wi met allen goeden werken te Gode ghevoecht 20selen sijn, ende van Gode tote onsen evenkerstenGa naar voetnoot(8), alsoe | |
[pagina 169]
| |
1dat wi in gaen met allen menschen te Gode, ende weder 2ute gaen met Gode tote allen menschenGa naar voetnoot(1). Dan sijn de 3voete onser begherten ghesplet met tween clauwen, alse wi 4ons selven ende alle menschen minnen te Gode ende te allen 5doechdenGa naar voetnoot(2), ghelijc die werke sijn reine, daer wi Gods eere 6inne soeken ende der menschen orbore ende salicheit. Ende 7hier omme, dunct ons dat wi in onsen werken de eere Gods 8meinen, ende en wille wi niet achten ons evenkerstens, dat 9werc es onreine.Ga naar voetnoot(3) Al hevet den ederecGa naar voetnoot(4), en heeft de 10voete niet ghesplet. Dunct ons oec dat wi in eneghen werke 11ons evenkerstens orbore seere begheren, ende en achte wi 12Gods eere niet: dat werc es echter onreine. Al hevet de 13voete ghesplet, en ederectGa naar voetnoot(5) niet. Maer het moet beide te 14gadere comenGa naar voetnoot(6) saelt Gode behaghen, ende onse gheesteleke 15spise sijn. 16Ende dit leert ons de figure, ende oec vendewijt in der 17naturen; want al dat God ghemaect heeft, dat houdt sine 18ordene, sonder de sondeghe menscheGa naar voetnoot(7). God heeft ghemaect | |
[pagina 170]
| |
1sonne ende mane, hemel ende eerde, ende inghelsche na- 2ture in onsen diensteGa naar voetnoot(1), omme dat wi heme dienen souden. 3Ende heme dienen, dat es sine eere meinen met wel gheor- 4denden werken, alse wi des ons daer in niet en soekenGa naar voetnoot(2). 5Want hi heeft alle dinc ghemaect ute sijnre vrier uut- 6vloiender goetheitGa naar voetnoot(3), ende alsoe soude wi ons selven ende 7alle dinc weder in hem draghen met vrier uutvloiender 8minnenGa naar voetnoot(4): so vonde wi salecheit in heme ende de rechte 9waeromme ons levens ende alre creaturenGa naar voetnoot(5). Want de 10rechte waeromme ons levens, dat souden sijn underlinghe 11minne ende trouwe ieghewelc toe den anderenGa naar voetnoot(6), ende dat 12wi Gods eere meinen ende begheren souden in al onsen wer- 13ken. Ende dit heeft ons Christus selve gheleert met woerden 14ende met werken, want hi leert ons allen in den Pater-noster 15dat wi spreken met heme: ‘Vader onse, du best, in den 16hemelen; gheheilecht si dijn name; toecome dijn rike; 17dijn wille ghescie alsoe in der eerden alse in den hemel. 18Gheeft ons heden onse dagheleecs broet, ende verlaet ons 19onse scout alse wi verlaten onsen sculderen. Ende en 20leidtGa naar voetnoot(7) ons niet in becoringhen, maer maect ons vri van 21quade.’ 22Dit ghebet heeft Christus selve gheordent toe der eeren 23Gods, ende tote alder menschen orbore. Ende hier omme 24eest ghemeine allen goeden kerstenen menschen, gheliker | |
[pagina 171]
| |
1wijs dat de Messe es, ende alle de dienst der heilegher 2Kerken, ende oec alle de goede werke die men doet in al de 3werelt. Want de priester sprect sine Messe, ende de acker- 4man sait sijn coren, ende de scepman vaert ter see: ende 5hier dient ieghewelc den anderen. Al sijn de werke ghedeilt 6ende onghelijc, de vrocht der werke es ghemeine. Ende so 7wie dan aldermeest begheert de eere Gods ende ghemeinen 8orbore der menschen, hi sal van Gode meest gheloent sijn. 9Ghi siet wel, des menschen lichame heeft vele lede, ende 10ieghewelc let, dat ghesont es, dient alle den anderen leden in 11lijfleker noetdorft, ende behoudt de stat ende de ordene, 12daert God inne ghevoecht heeft. Ende de stature van des 13menschen lichame es op gherecht te hemele weert, te enen 14teekene dat hi soude leven ter eeren Gods. Maer alle andere 15diere hanghen met den hoefde ter eerden weert, want si sijn 16alle onderworpen den mensche; ende eer de mensche sijn 17hoeft verlore, dat es sijn principael let daer sijn leven in 18gheleecht, hi soude eer alle sine lede daer vore setten. Nu 19es Christus de Gods Sone onser alre hoeft, daer onse eweghe 20leven inne gheleecht, ende wi sijn alle sine lede: ende hier 21ommee soude met rechte ieghewelc den anderen dienen ende 22ghetrouwe sijn in alre noet, lijfleec ende gheesteleecGa naar voetnoot(1); 23ende also soude wi opgherecht staen, met Christumme onsen 24hoefde, in de eweghe eere Gods. So hadden onse werke 25ghesplette voete ende oec den ederec. Ende alsoe souden si 26reine sijn, ende souden ons spisen ende voeden in een 27heilich leven. 28Maer desen wech venden lettel menschen. Nochtan es al 29de werelt te gadere ghevoecht met underlinghen dienste; | |
[pagina 172]
| |
1want alles, dies den lichame noet es, des vent men gnoech 2ghereet; maer dit es al omme den pennincGa naar voetnoot(1). Het es wel 3gheorloeft allen menschen, ende het es oec doechtsam dat 4ieghewelc wenne sine noetdorft ane den anderen, na bescee- 5denheit ende gherechticheit, alsoe dat men behoude under- 6linghe trouwe in de eere ons HerenGa naar voetnoot(2). Nu es ghierecheit, 7valscheit ende loesheit so menechfuldich worden, dat ieghe- 8welc bedriecht den anderen waer hi mach. Want alse de 9ghiereghe mensche alleene aensiet titeleec ghewinGa naar voetnoot(3), so 10verghet hi Gods, ende sijns evenkerstens, ende der doecht, 11ende alles goets dat heme werden mochte na deser tijt. Ende 12hier ave comt alle onghewarecheitGa naar voetnoot(4), dat es ontweghenGa naar voetnoot(5), 13ontmetenGa naar voetnoot(6), ontellenGa naar voetnoot(7), ontreekenenGa naar voetnoot(8), persemenGa naar voetnoot(9), voercoe- 14penGa naar voetnoot(10), uutsettenGa naar voetnoot(11), borghenGa naar voetnoot(12), leenenGa naar voetnoot(13), wisselenGa naar voetnoot(14) 15om ghewin, ende meneghe andere valscheit dier men nu 16pleecht in coemescapeGa naar voetnoot(15), ende in alle den dinghen daer de | |
[pagina 173]
| |
1menschen undelinghe mede omme gaen. Ende al sijn si met 2den werken van buten te gadere ghevoechtGa naar voetnoot(1), de werke en 3comen niet ute broederleker minnen: ende hier omme sijn 4si onreine, want si en meinen de eere Gods niet. Ende el 5hebben si die voete ghesplet, het sijn soghen voeteGa naar voetnoot(2), ende 6al dat van der soch comt, dat es onreine, dat en mochten de 7Joden niet eten, omme dadt niet en ederect. Ende daer omme 8en hevet oec gheen rueteGa naar voetnoot(3), dat men plach te verberne op 9den outaer Gods. Ruete dat es gheesteleke blisscap, die van 10doechden comt: die sal men verberren int vier der minnen 11vore den oeghen Gods; maer verkens smere dat es eertsche 12blisscap, die van sonden comt: die stinct vore Gode ende 13behoert ten helschen viere.
14Voert weer, al dat onder de eerde woent, alse muse ende 15molle, die waren onreine den Joden ende verboden ter spisen. 16Hier mede versteet men die rike vrecke, want si woenen te 17male onder eertsche dinghe, ende si hoeren harde wel, alse 18de molle; maer si sijn blent, want si gaen te Messen, ende 19ten sermoene, ende horen dat waert Gods, maer si en willen 20niet verstaen dat men titeleke dinghe versmaden soudeGa naar voetnoot(4) 21omme eweghe dinghe: ende hier omme es hare ghesichte 22eene blentheit. Si sien wale dat den eertschen goede alle | |
[pagina 174]
| |
1de werelt onderdeenech esGa naar voetnoot(1): paeus ende bisscop, princen 2ende prelate, gheesteleke ende weereleke, al nighet den 3weereleeken goede. Den riken man es men bereet van allen 4gheesteleken dinghenGa naar voetnoot(2): men singt, men leest hemGa naar voetnoot(3), 5ende al dat de heileghe Kerke van buten ghedoen mach, dats 6hem bereetGa naar voetnoot(4). Hi vercrijcht oec wel brieve dat hi es 7gheabsolveert van vagheviere ende van sonden; ende hier 8op es hi stout, ende wruedt seereGa naar voetnoot(5), ende maect groete 9hoepe van eertschen goede alse de molle pleghen; ende alse 10hijs menst waentGa naar voetnoot(6), so comt de duvel, ende sceptene uut 11der eerden, dat es sine siele ute sinen live ende ute al den 12eertschen goede. Dan singt men seere, ende luudt alle de 13clocken; men greefteneGa naar voetnoot(7) vore den outaer, ende hi es gheab- 14solveert van den vagheviere; maer es hi ghestorven in 15ongherechticheiden, alle die leven en mochtene niet ab- 16solveren van der ewegher hellen: ende al gave men alle 17sijn goet den aermen, en holpeGa naar voetnoot(8) hem niet. Ende hier omme 18ieghewelc merke sijn leven, ende hulpe hem selven die wile 19dat hijs machtich esGa naar voetnoot(9). | |
[pagina 175]
| |
1Voert meer, al dat op der eerden cruupt, ende van den 2lime der eerden wastGa naar voetnoot(1), dat es den Joden onreine ter spisen. 3Siet, hier mede versteet men alle vleescheleke sonden. Want 4alse de mensche al sine ghenoechte sedt in sinen lichame, so 5es hi alse een wromGa naar voetnoot(2) die op der eerden cruupt ende leeft 6van den lime der eerden. Ende hier ute comen ·iij· hoeft- 7sonden, dat es traecheit, gulsicheit ende oncuuscheit. In 8traecheiden cruupt de worm, in gulsicheiden wert hi ghe- 9voedt, in onsuverheiden es sijn leven ende sine woeninghe. 10Ende ute desen sonden comen andere quade costumen ende 11nuwe vondeGa naar voetnoot(3), die bi wilen scadeleeker sijn dan de princi- 12pale sonden. 13Ghi siet wel, sal een man een cleet maken, hi doedtGa naar voetnoot(4) 14fronsen met langhen beckenGa naar voetnoot(5), met langhen totenGa naar voetnoot(6), ende so 15inghe ende so cortGa naar voetnoot(7), dat hi cume sine scamelheit bedecken 16can. Hier op sied de vrouwenGa naar voetnoot(8), ende maken oec so inghe 17cleedere, dadt henGa naar voetnoot(9) scande es; ende si voederent buten ende | |
[pagina 176]
| |
1binnen, ende viserenGa naar voetnoot(1) meneghe visevaseGa naar voetnoot(2) omme beha- 2ghelheitGa naar voetnoot(3). Si maken ane hare hoefde bulte van hareGa naar voetnoot(4), dat 3sijs des duvels neste, daer si in sculenGa naar voetnoot(5). Maer dunct hen 4dat si edel sijn van gheboerte, so moetense hebben ane hare 5anschine cromme hoerne alse gheiten, daer si den duvel 6mede ghelikenGa naar voetnoot(6). Ende dan gaense hen spieghelen ochte si 7scoen gnoech sijn den duvel ende der weerelt te behaghene; 8ende alse de buc al ghepalleert es, so eest een sac vol on- 9reins mesGa naar voetnoot(7). Nochtan makense groote wide hoetslopeGa naar voetnoot(8), op 10dat men den vulen sac wel besien moghe. Mael saghense 11selve dat anschijn haerre consciencien, hoe eisseleecGa naar voetnoot(9) dadt 12es, hen soude gruelen van hen selven meer dan van eneghen 13duvel; want si sijn des duvels nette, daer hi mede veet de sine. 14Ende alsoe sijn oec de manne, die hen uut stellen in sonder- 15lingher behaghelheitGa naar voetnoot(10); want daer mede ontfunct men dat | |
[pagina 177]
| |
1vier der oncuuscheit, ende ufent ende stoectGa naar voetnoot(1) in lanc so 2meerGa naar voetnoot(2). Ende al sijn dese liede traghe Gode te dienene ende 3onbereetGa naar voetnoot(3), si sijn haestich ende snel den duvel ende haren 4vleessche ghevolchsam te sineGa naar voetnoot(4). Want in der nacht, alse 5andere goede liede slapen ende rasten, dan gaense dansen, 6reienGa naar voetnoot(5), eten ende drinken, ende hare onvoereGa naar voetnoot(6) driven. 7Ende alse goede menschen op staen, Gode te dienne, dan 8gaense slapen die den duvel ghedient hebben; want si ver- 9keeren den dach in den nacht. Ende selkeGa naar voetnoot(7) gaen ter kerken, 10ende horen eene messe, op dat si hare behaghelheit vertoenen 11moghen den volkeGa naar voetnoot(8). 12Siet, dit es de weerelt, daer Christus niet vore bidden en 13woude sinen hemelschen VaderGa naar voetnoot(9), ende si en begherens 14oec niet; want si leven sonder gheesteleec ghevoelen ende 15sonder lost tote enegher doecht. Ende aldus sijn si die 16jonghe sonen die hare substancie van Gode ghedeilt heb- 17benGa naar voetnoot(10), ende sijn ghevaren in een vremt lant, ende daer 18levense in onsuverheidenGa naar voetnoot(11). Maer die oude sonen, die met 19den vader in den huse sijn bleven, ende sijn erve besitten, | |
[pagina 178]
| |
1dat sijn de princen der heilegher Kerken, ende alle die dat 2patrimonium ons Heren Jhesu Christi verteerenGa naar voetnoot(1): het 3schijnt dat si ontslapen sijn in groter traecheit; want si en 4leven, noch en leeren, noch met waerden noch met werken, 5dies hare volc ghebetert mach sijn. Nochtan heeft hen 6Christus sine scape bevolen, daer hi omme starf; maer si 7en versennens nietGa naar voetnoot(2), want die scape dwasen ende dolenGa naar voetnoot(3), 8ende si en soekense niet. Ende al ghebrect hen spise ende 9dranc, si en achtens niet. Ende al sijn de scape siec ende 10seerGa naar voetnoot(4), si en salvense niet; ende ghequetst ende te broken, si 11en verbendense niet. Ende al verleitse de duvel ende de 12werelt in den gront der hellen, si en wisen hen den wech 13der waerheit niet. Want de goede herdeGa naar voetnoot(5) gheet vore sijn 14cudde; hi roept, hi trect, hi troest sine scape met der 15ghenadicheit Gods, ende volcht hen na, ende berespt, ende 16sceldtGa naar voetnoot(6), ende dreicht met der gherechticheit Gods. Ende 17die des niet en doenGa naar voetnoot(7) gheliken bat den wolf dan den herde; 18want de goede herde brinct gherne alle sine scape in de 19coieGa naar voetnoot(8); maer de ghiereghe wolf verbitseGa naar voetnoot(9) doet op den velde. | |
[pagina 179]
| |
1Nu siet ane die princen der heilegher Kerken, ochte si 2goede herden sijn. Hare salen ende hare paleisen die sijn vol 3van meiseniedenGa naar voetnoot(1), die hen dienen. Daer es macht, ende 4rijcheit, ende groete eersamheit na wise der werelt, over- 5vloedeghe spise ende dranc, menechfuldeghe cledere, coste- 6leke jueeleGa naar voetnoot(2), ende alle de cierheit die de weerelt gheleisten 7mach. Nochtan ghebrect hen altoesGa naar voetnoot(3). So si meer vercrighen, 8so si ghieregher bliven. Hier mede gheliken si der elendegher 9werelt, die altoes steet na eertsch goet, omme dat si Gods 10niet en ghesmaect. Maer Christus de goede herde, die leert 11ons eenen anderen wech; want hi en hadde huus noch hof, 12ende met hem selven ende met alle sinen goedeGa naar voetnoot(4) cochte hi 13den mensche, dat es sijn sceepkenGa naar voetnoot(5). Ende in der meester 14eeren die heme de weerelt ie ghedede, so reet hi op eene 15eselinne; ende sine familie, dat waren sine discipule, die 16ghinghen neven hem te voet. Hi hadde wel een orsGa naar voetnoot(6) ochte 17enen witten muleGa naar voetnoot(7) ghehadt, hadde hi ghewilt; maer hi 18woude ons den wech der oetmoedicheit leeren. Ende hier 19omme, in den beghinne der heilegher Kerken, die apostele 20ende die heileghe bisscoppe, die doe waren, die ghinghen te 21voet met groten eerensteGa naar voetnoot(8) al de werelt dore, ende bekeerden 22dat volc uut den ongheloeve. | |
[pagina 180]
| |
1Maer nu eest al contrarie. Sal een bisscop ofte een groet 2abt sijn volt visiteren, hi rijdt met ·xl· peerden, met groter 3familien ende niet groter cost; want hi en gheldes selve 4nietGa naar voetnoot(1). Die correctie es in de borse, maer si en ruert de 5sielen nietGa naar voetnoot(2). Grote singerieGa naar voetnoot(3), grote feeste, ende grote 6cost van spisen ende van dranke, ochte groete cnoepe van 7goudeGa naar voetnoot(4), die moet men gheven: ende alse si dat hebben, so 8es de correctie ende de capittele ledenGa naar voetnoot(5), want anders en 9soeken si niet. Sijn si canoneke, nonnen, ochte moneke, die 10hen toe behoeren, si moetent gheldenGa naar voetnoot(6), want het es de cos- 11tume: anders en weetic niet wat bediedtGa naar voetnoot(7), want men ghe- 12vet noede, ende de bisscop nemet gheerne. Ende aldus 13meerrent de sonde, maer si en mendert nietGa naar voetnoot(8). 14Die landeekene houden oec capittele van haren papenGa naar voetnoot(9); 15maer hoe sere de papen haer leven beteren, dat mach men | |
[pagina 181]
| |
1dagheleecs sienGa naar voetnoot(1). Ende si hebben noch ene andere costume, 2dat si een werf des jaers, een werf in elke prochie, seen- 3denGa naar voetnoot(2) van oppenbaren groven doetsondenGa naar voetnoot(3); ende die daer 4inne vonden werden, die moeten ghelt gheven. Dat es de 5penitencie ende de boete vore de sonden; ende dan moghense 6met ghemake sittenGa naar voetnoot(4), ende den duvel dienen al dat jaer 7over, tote dat de tseinsGa naar voetnoot(5) weder valtGa naar voetnoot(6). Ende al soudense 8omme haer broet gaen, si moetent ghelden. Sijn si oec rike, 9ende sijn de feite groet, so moetense vele gheven, ende so 10men alder meest van hen ghetrecken mach. Ende hier mede 11sijn si quite van jare te jare, tote diesmaels dat de duvel 12comt, ende voerseGa naar voetnoot(7) in de helsche penitencie, dier nem- 13mermeer inde en wert. Ende aldus heeft ieghewelc dat hi 14begheert: de duvel de siele, de bisscop dat ghelt, de 15doreGa naar voetnoot(8) mensche sine corte ghenoechte. 16Siet, dit sijn de renten daer de bisscoppe op leven met 17haren ghesindeGa naar voetnoot(9). Ende al sijn de bisscoppe some heilech 18ende goetwillech, de ghene die bi hen sijn, ende hare offi- 19cien draghenGa naar voetnoot(10), die sijn scale ende onghenadich, ende alsoe | |
[pagina 182]
| |
1ghierech, dat hen niemen ghenaken en mach, ochte eneghen 2orbore doenGa naar voetnoot(1), hi en coept met ghelde. Ende die meest 3bringhet, hi es best te hove; want absolucie, brieve, seghele 4ende ban: die vele ghels heeft, hi vercrighet alGa naar voetnoot(2). 5Ende dit leede onghemacGa naar voetnoot(3) es contagioes, ende es voert ghe- 6ghaen, ende heeft besmedt alle de religie ende al dat paepscap 7der werelt. Ende aldus heeft de coude wenter den heeten so- 8mer verdreven; ende hier omme es lettel gheesteleker vrocht 9in de heileghe Kerke bleven. Ghi siet wale, al hadde een man 10·iiij· provendenGa naar voetnoot(4) ocht ·v· noch begheert hi meer; ende so 11hi meer heeft, so hijs men verdient. Want die groete heren 12en doen maer messe te hoechtiden; op ander tide doense 13hare capellane; want si achten hen selven so groet, alse 14ochte hen niet en betaemde, en ware op hoeghe daghe. Ende 15al sijn si mate van gheboertenGa naar voetnoot(5), comen si te goede, hen 16wast haer moet. Ende al waren si oec wel ghelettert ende 17wijs ter wereltGa naar voetnoot(6): begheren si eertsch goet ende eereGa naar voetnoot(7), so 18werden si verblent van gheeste ende onbekint in doechden. 19Ende al gheeft de paeus orlof meer provenden te houdene 20dan eene, hi en mach niet orlof gheven ghierech ochte vrec 21te sineGa naar voetnoot(8). Maer ghierecheit ende vrecheit dat sijn ·ij· pro- | |
[pagina 183]
| |
1venden, die de duvel someghen riken papen ende canone- 2ken gheeft, ende selkeGa naar voetnoot(1) behoudense eweleec. Ende hier 3omme sijn si Gode ende hen selven onghetrouwe, want si 4begheren groete provenden met cleinen dienste; maer wa- 5ren de provenden al te male vri, sonder dienst te Gode, dat 6haddense noch liever: ende dan souden si harde noede eenen 7maten clerc sine noetdorft gheven, die vore hen songhe, ende 8lase, ende Gode diende. Maer si maken haren scat van der 9armer goede dat hen overblijftGa naar voetnoot(2); ochte si coepen nuwe ren- 10ten, ochte si legghent ane comenscap, ende selke ane beha- 11ghelheit ende costeleecheit van cleederenGa naar voetnoot(3), van spisen ende 12van dranke; ende selke verdobbelent ende vertuuschent, 13ochte si bestadent in anderen oneersamen dinghen. Ende 14selke andere laten hare messe ende haren dienst, daer si van 15rechte toe verbonden sijn, ende werden meieren ende rent- 16meestere der poerteren van haren tseinse ende van haren 17renten, ende bedriven dat hen niet toe en behoertGa naar voetnoot(4). Ende 18alsoe sparen si dat si selve hebben in vrecheiden, ende wen- 19nen hare noetdorft iet gierecheiden. Ende bi wilen gaense 20vore de vrouwen ter kerkenGa naar voetnoot(5), ende dienen hen in nederen 21dienste dat hen niet en betaemt noch den vrouwenGa naar voetnoot(6). Selke 22andere papen vent men, die in der kerken staen ende wach- 23ten na den penninc alsoe oneerleec, alse ochte si cropel | |
[pagina 184]
| |
1ende blent waren; ende het es te vreesene dat men meneghe 2messe doet, daer men meer aensiet uutwendich ghewen dan 3de eere Gods; want lettel yemen laet hem ghenoeghenGa naar voetnoot(1). Al 4heeft een man eene provende die sine es, hi verdient noch 5eene daer toe, maecht hem werdenGa naar voetnoot(2). Ghi siet wel, alse men 6luut ten dienste ons Heren, te mettenen ochte ten anderen 7ghetiden: es daer ghelt te wennene, so ontweckense alleGa naar voetnoot(3), 8ende comen ter kerken met groten hoepenGa naar voetnoot(4); maer en es dies 9nietGa naar voetnoot(5), al luuddemen de cloeken ontweeGa naar voetnoot(6), si slapen so vaste 10si en comen niet, sonderGa naar voetnoot(7) de ghene diet doen moeten: dat 11sijn vicarise ende mercenarise, die daer toe gheimedt sijnGa naar voetnoot(8). 12Selden comt yemen puerleec omme de eere Gods; ende al 13comen de groete heeren, si doen daer lettel orboersGa naar voetnoot(9), maer 14si clappen underlinghe, ochte si swighen te maleGa naar voetnoot(10), ochte 15si gaen haesteleec uute met cleinen ocsune, want de dienst 16ons Heren en smaect hen nietGa naar voetnoot(11). 17Men venter oec vele die curen hebben van den volkeGa naar voetnoot(12), | |
[pagina 185]
| |
1ende dien tfolc bevolen es van Gods weeghenGa naar voetnoot(1): noch haren 2levene, noch haren werken en machmen volghenGa naar voetnoot(2), ende 3selden haren waerdenGa naar voetnoot(3); want dicwile gheliken de waerde 4den werken, ende aldus eest al bederftGa naar voetnoot(4). Want sonde ende 5scande es eere worden in der werelt oeghen, maer niet alsoe 6vore de gherechtecheit Gods. De ghene die van der heile- 7gher Kerken goede leven, ende reine souden sijn van sielen 8ende van liveGa naar voetnoot(5), si houden someGa naar voetnoot(6) hare kindere binnen ha- 9ren huuse, oppenbaerleec ende sonder scaemde, in groeter 10behaghelheit, alse ochte sise van haren ghetrouden wiven 11hadden. Ende hier omme, ware priesterscap alsoe onstich- 12teleec gheweest in den beghinne der heilegher Kerken alst 13nu es, kersten gheloeve en ware so verre niet comen; maer 14nu sijn alle state ghedaelt van haren beghinne. 15Ende dit moechdi merken in alle de religioese, die in de 16werelt sijn: men vent noch in cloestere moneke ende non- 17nen, die harde ufenachtich sijnGa naar voetnoot(7), ende devoet, ende innech 18scinenGa naar voetnoot(8), ende wel gheseet in alre wijsGa naar voetnoot(9). Selke van de- 19senGa naar voetnoot(10) sijn goetwillech, eenvoldich, ende heilech, ende deser 20en acht men nietGa naar voetnoot(11); maer selke van desen sijn scalc ende | |
[pagina 186]
| |
1tweevoldichGa naar voetnoot(1), ende toenen dat si niet en sijnGa naar voetnoot(2); ende dese 2werden dicwile verhaven ende prelate ghemaect: ende dan 3machmense bekinnenGa naar voetnoot(3), want si verheffen hen selven boven 4de andere, alse ochte si in der werelt waren ende hen dat goet 5ende die eere verstorven waren van haren vorderenGa naar voetnoot(4). Ende 6dan hebben si der heilicheit vergheten, ende regeren dat eert- 7sche goet, ende pleghen haerre heerheitGa naar voetnoot(5), ende bevelen 8de sielen ende de religie den prioer; want si sijn onledech, 9ende soe menechfuldichGa naar voetnoot(6), cume connen si eene si eene messe ghe- 10hoerenGa naar voetnoot(7). Ende al dat hen gheneectGa naar voetnoot(8), dat moet bugh en 11ende nighenGa naar voetnoot(9), want si sijn de vorste in der eeren. Ende 12hier omme souden si sijn de leste in oetmoedicheiden van 13herten, ende in ghetrouwen dienste haers volcs; want si 14draghen den staf die den herde toe behoert. Met den scar- 15penGa naar voetnoot(10) souden si steken ende driven de tragheGa naar voetnoot(11); ende met 16den rechten stave in midden, so soude hare heileghe leven 17ende hare exempel de ongheleefdeGa naar voetnoot(12) cranke vorweert in 18doechden draghenGa naar voetnoot(13); ende met den cromme van den | |
[pagina 187]
| |
1staveGa naar voetnoot(1), souden si die ghene die uutweert wouden ter 2wereltGa naar voetnoot(2), wederboegben ende weder halen toe der enicheitGa naar voetnoot(3). 3Ende aldus waest in den beghinne van deser religienGa naar voetnoot(4); 4want de outvadere, abdeGa naar voetnoot(5) ende moneke, die lieten vader 5ende moeder, maghe ende vriende, eere ende goet der werelt, 6ende ghinghen in de wustine, ende sochten Gode ende hei- 7lich leven in aveghescedenheit des volcs, ende in enicheit 8haers hertenGa naar voetnoot(6). Maer nu eest rechte contrarie; want abde 9ende moneke die nu sijn, die keeren Gode den rugghe 10ende dat anschijn ter werelt, ende begheven enicheit, ende 11riden, ende loepen uutwaert ten maghen ende ten vrien- 12den, ende soeken eten ende drinken, ende ghenoechte 13haers lichamen: ende hier ave comt bi wilen sonde, ende 14scande, ende confusie der wereltGa naar voetnoot(7). Maer mochte men de 15quaetheit den volke bedecken, Gods ende der goeder con- 16sciencien achte men lettelGa naar voetnoot(8). Ghi siet wale, alse eene jonc- 17frouwe eene nonneGa naar voetnoot(9) ute haren cloestere gheet, si maect hare 18so behaghel, alse ochte si hare den duvel ende der werelt 19vercoepen woude, alst dicwile ghevalt; want si es ocsuun 20van menegher sonden, dies si selve niet en weet, ende daer 21si redene ave gheven sal ten ordeele Gods. Siet, desen 22lieden es hare cloester een kerker, ende de werelt een 23paradijs; want God, noch eweghe salicheit, en smaect hen | |
[pagina 188]
| |
1niet. Ende dit moechdi eigheleec merkenGa naar voetnoot(1): daer ·xl· mo- 2neke sijn in enen cloester, si doen lettel meer messen dan 3si doen moeten van noede, die den convente int ghemeine 4toe behoerenGa naar voetnoot(2). Ende in der nacht, alse men te mettenen 5luudt, so comter daer ·iiij· ochte ·v· diet doen moeten met 6behoertenGa naar voetnoot(3), ende meer van noede dan van vrien willeGa naar voetnoot(4): 7alle de andere slapen, ende houden hare raste ende hare 8ghemac. Men capittelt vele, ende dat es orboerleec ende 9goed; nochtan mendert de religie van daghe te daghe, want 10alse ieghewelc den anderen ordeelt meer dan hem selven, 11soe es die correctie onghenadich, ende so ghebrect daer 12oermoet ende eendrachticheit in bruedeleker minnen. Want 13die hen selven niet en meshaghenGa naar voetnoot(5), ende hare ghebreke 14niet en claghenGa naar voetnoot(6) alse mense berespt, si connent qualeec 15effene ghedragheGa naar voetnoot(7). Voert meer, alse de prioer te reeftere 16luudt, ochte iemen anders dien hijs verbidden machGa naar voetnoot(8), so 17comen daer drie ochte viere van den joncsten, dadt doch 18ene ordene scineGa naar voetnoot(9). Mijn here de abt blijft in huus met 19sinen ghesinde, ende alle dat ander convent es siec ende 20cranc, ende pleecht sijns selfs met vleesche ende met goeder 21spisen, diet vercrighen machGa naar voetnoot(10). Die vele renten heeft, hi | |
[pagina 189]
| |
1gadert vele ghelts, ochte hi verteeret riveleecGa naar voetnoot(1): die lettel 2heeft, hi moet men verteeren, want ieghewelc behoudt dat 3hi selve heeft, ende en ghevesGa naar voetnoot(2) den anderen niet. Al es de 4abdie rikeGa naar voetnoot(3), si en gheeft den conventeGa naar voetnoot(4) niet meer dan 5si gheven moet. Es oecGa naar voetnoot(5) dat convent rike, si eten ende 6drinken te bat; maer der abdien en gheven si oec niet: 7ende ieghewelc ontfeet sine renten, ende besorcht hem 8selven, alse ocht hi in de werelt ware: ende dit es met 9orlove des prelaets. Maer woude de prelaet die rentenGa naar voetnoot(6) op 10heffen ende in der ghemeinten deilenGa naar voetnoot(7), men soudt heme 11cume ghedoeghen ochte nietGa naar voetnoot(8): ende aldus levense sonder. 12proper in den waerden, ende menech in der herten nietGa naar voetnoot(9). 13Nu merct, es dese vite sente Benedictus reghele ende sente 14Augustijns? Dat moeste men seere gheloesenGa naar voetnoot(10), want in der 15varwen noch in den werken en scines nietGa naar voetnoot(11): want die 16reghelen leeren ons een inghekeert leven met enen vertiene 17der werelt, ende also Gode venden ende besitten in enicheit 18van gheeste. Maer die de biddende ordenenGa naar voetnoot(12) stichten, si | |
[pagina 190]
| |
1besaten Gode in enicheit haers gheests; ende overmids een 2inwendich driven Gods ende bruederleke minne, so keerden 3si hen ute toe den volke, ende vervolden al de werelt met 4heileghen levene, ende met ganser leeringhenGa naar voetnoot(1). Si ver- 5smaedden goet ende eere, ghenoechte haers lichamen ende 6allen troest der werelt, ende si volchden Christumme na in 7willegher armoeden van buten ende van binnen. Si waren 8sober in hen selven, ende gherecht vore den oeghen GodsGa naar voetnoot(2), 9ende goedertieren allen menschen: ende si en sochten niet 10dan de eere Gods ende ghemeinen orbore alle der werelt. 11Nu sijn de biddende ordenen seere wijt wordenGa naar voetnoot(3), ende der 12bruedere die bidden es veleGa naar voetnoot(4); maer die dese reghele 13houden diere es lettel. Want al dat de bruedere hier voer- 14maels lieten ende versmaedden, dat soeken de ghene die nu 15sijn, ende begheerent. Ende dit moechdi merken in alre wijs; 16want si begheeren sonderlinghe seere eerts goet, ende eere 17der werelt, ende gheesteleke eere van doechden diere si some 18lettel pleghenGa naar voetnoot(5). Si willen wale eten ende drinken, ende son- 19derlinghe abijt draghenGa naar voetnoot(6); ende engheen dinc en mach hen 20te costeleec sijn van spisen, noch van dranke, noch van clee- 21deren dat si vercrighen moghen. Si maken hoghe kerken ende 22grote ghestichten, ende si trecken dat rike volc ane hen, 23meer dan sijt te Gode ochte ten doechden wisenGa naar voetnoot(7). Si willen 24arm heeten, ende altoes claghenGa naar voetnoot(8), ende overvloedich sijn | |
[pagina 191]
| |
1van allen goede. Ende al heeft de lampteGa naar voetnoot(1) vele renten, 2ochte de portenerseGa naar voetnoot(2), ochte iemen anders dien sijs gheloe- 3venGa naar voetnoot(3), des en draghen si hen niet ane: nochtan verteeren 4sijt al te male. Al dat si hebben dat es des Paeus, ochte der 5gheenre die hen gheven, tote dies maels dat sijt verteert 6hebbenGa naar voetnoot(4); maer woudt iemen weder halen, hi soudt cume 7gheeret venden. Men vent daer rike bruedere ende arme, 8alse ocht ware in de werelt: selc heeft ·iiij· rocke ochte ·v·, 9ende de andere cume enen. Si smeeken den sondare die vele 10mach gheven, ende si drucken den armen die lettel heeft 11ende gheerne soude nemenGa naar voetnoot(5). Si lopen termineGa naar voetnoot(6) in steden 12ende in dorpen; si predeken met den waerden ende lettel 13met den werken: ende daeromme bringhen hare waerde 14lettel vrochte. Si soeken de wolle meer dan tscaep, dat es, 15hare ghewin meer dan salicheit der menschen. Si sijn ghie- 16rech ende idel, ende gheen dinc en machse vervollenGa naar voetnoot(7), eest | |
[pagina 192]
| |
1coren, eest saet, eiere, case ende ghelt: ende alles dies de 2liede hebben, des behoeven si wale. Al en ware maer een 3cloester op ·vij· milen, al dat men daer binnen bejaghen 4mochte, dat souden si wel verteeren. Ende menech gheeft 5hen oec van sceemden ochte van eersamheidenGa naar voetnoot(1), meer dan 6van caritaten; ende des en achten si niet in dien dat sijt 7hebben: ende aldus te gheetGa naar voetnoot(2) de doecht in hen ende in 8tfolc. Die wel questeren can ende vele bejaecht, hi es wel 9ontfaenGa naar voetnoot(3). Si doen vele messen, ende singhen luude nacht 10ende dach, want si woenen bi den volke ende behoeven wel 11dat si hen iewerincsGa naar voetnoot(4) mede behaghenGa naar voetnoot(5); maer alse men ten 12reeftere comt, so es de prioer, de custode, de gardiaen ende 13de leesmeester, ende andere rike broedere die renten hebben, 14ochte dochtere diet hen ghevenGa naar voetnoot(6): dese sijn alle in cameren 15besiden, ende pleghen heerre verweentheitGa naar voetnoot(7); ende de arme 16broedere gaen te reeftere, ende hebben pottageGa naar voetnoot(8), twee ha- 17ringhe ende dunne bier. Den riken dunct dat de arme gnoech 18hebben ende meer dan si weerdich sijn; ende de arme en 19onnensGa naar voetnoot(9) den riken niet wel dat si so vele hebben van dien, 20dat hen dunct dadt ghemeine soude sijnGa naar voetnoot(10): ende aldus 21wast haet ende nijt, overmids onghelijcheit van levene. | |
[pagina 193]
| |
1Na den etene so lopen de broedere ute, alse bien ute haren 2vate, ieghewelc omme sijn bejachGa naar voetnoot(1). Es enich rijc man 3siec in de stat, daer sent men ·ij· brudere, ochte hi sine 4sepulture kiesen mochte in haren cloester. De andere brue- 5dere gaen spacierenGa naar voetnoot(2) ende visiteren hare dochtereGa naar voetnoot(3), 6daer lettel orboers ane gheleecht ende dicwile grote con- 7fusieGa naar voetnoot(4). Nochtan en machse niemen corrigeren, want si 8hoeverdich sijn ende en willens niet ghedoeghen. Wiltmense 9oec versinden omme hare ghebreke, si soeken mechteghe 10liede van buten, die hen hulpen; maer hebbensi ghelt, si 11vercrighen wel ane haren oversten dat si bliven moeten wien 12lief wien leetGa naar voetnoot(5). Hebben si enen goeden mensche onder hen, 13die eenvoldich ende vreesachtich es, ende gherne de oude 14reghele hielde: dien selen si drucken ende versmaden; hi 15sal meer lidens hebben dan enich ander. Siet aldus moechdi 16merken dat alle ordenen ende alle religien ghedaelt sijn van 17haren beghinne, ende sijn ghelijc der werelt worden, sonder 18de ghene die niet ute en gaen, alse de SarteroiseGa naar voetnoot(6) ende alle 19de joncfrouwen die in beslotene cloestere sijn: die bliven 20haren beghinne alre ghelijcst. Want de duvel heeft sijn nette 21ghespreidt over al de werelt; ende alle die met den wormen 22ghespijst werden die op der eerden crupen, hare leven es 23onreine. Ende dat sijn alle de ghene die den vleessche leven | |
[pagina 194]
| |
1in traecheiden, in gulsicheiden, in oncuuscher wandelinghen, 2ochte in anderen groven sonden: die bliven alle in des duvels 3nette. Nochtan sal God sine uutvercoerne behouden, in wat 4state ochte in wat ordene dat si sijn; want des duvels nette 5heeft wide maesschenGa naar voetnoot(1): ende hier omme, al dat oetmoedich 6ende reine es van sonden, dat ontfalt hem; hi en caens niet 7ghevaten, ende dat behoert Gode toe. Dat rapen sine inghele 8ende voerent in Abrahams scoet. Maer dese moeten meer 9leven ende hare spise nemen in inwendegher ufeninghen, dan 10in uutwendeghen werken. |
|