Episodes uit Maerlant's Historie van Troyen
(1873)–Jacob van Maerlant–Naar het te Wissen gevonden handschrift
Jason en Medea. (Blommaert, Ovl. Ged., II, bl. 75).
| |
[pagina 51]
| |
A merveille les esgardèrent,
Quant il en la cité entrèrent,
Cil des rues et des soliers,
Des fenestres et des planchiers.
1165[regelnummer]
Molt estoient engrant d'enquère
Dont il vienent et de quel tere.
Mes cil ne pristrent fin ne ces,
De si qu'il vindrent al palès
Où Oetes li reis esteit,
1170[regelnummer]
Qui un grant plet lo jor teneit.
Met vs. 1161 begint het verhaal bij Maerlant. Die gheen die stonden opter straten
Ende voer die dore saten,
Wysten gherne al te samen,
245[regelnummer]
Van wat lande dat sy quamen.
Niet eer en maecten sy hem ayse,
Eer sy quamen ten pallayse
Daer sy den coninc Cerces vonden,
Die groet ghedinghe hadde tien stonden.
250[regelnummer]
Voer die zale binnen den mure,
Tellet ons die aventure,
Was ene plaetse groet ende breet,
Wel ghemuurt alst daertoe steet.
Daer waren der baroenen vele,
255[regelnummer]
In grotre feesten, in groten spele.
Dies dages waren daer orsse ende perde,
Menech ende van groter weerde;
Meneghe man ghecleet wel
Mocht men daer sien aent spel.
260[regelnummer]
Ter porten in ginghen die heren;
Cerces ontfinck se met eren;
Syne baroenen, die daer staen,
Hebbense met eren oec ontfaen.
Tyerst dat die coninc vernam
265[regelnummer]
Wat tfolc woud ende want quam,
Deden hy hem te dien stonde
| |
[pagina 52]
| |
Alle die eer die hi conde,
Ende herberghedse alle te samen;
Synt dat sy uut Griecken quamen
270[regelnummer]
En hadden sy niet alsulc ghevouch;
Eten ende drincken hadden sy ghenouch.
Die coninc deedse in een camer gaen,
Om Medeam sendden hy saen,
Dat was syn dochter, als ic las,
275[regelnummer]
Die utermaten scoen was,
Ende meer toverien conde
Dan yemant cost in dier stonde.
Ga naar margenoot+Nigromancye hadsy gheleert,
Ende van kinde daer aen ghekeert.
280[regelnummer]
Daer af wist sy sulcke cracht,
Van den dach maecte sy wel nacht;
Sy deden wederkeren ryvieren
Te bergh waert teghen manieren;
Sy deedt wayen, sy maket stille.
285[regelnummer]
Als sy horde al haers herten wille,
Deedsy aen een parament,
Dat haer was van Indien ghesent,
Dat was ghevodert met ermeline,
Ende den mantel met sabeline.
290[regelnummer]
Dat laken was sevenvoude
Syn ghewichte wert van goude.
Doe sy gereet was, es soe saen
Uut haerre camere ghegaen
Ende met haer XX joncvrouwen,
295[regelnummer]
Die scoenste, die men mochte scouwen,
En had Medea ghedaen.
Mer als gout moet by silver staen
Of die rose by ander bloemen,
So en machere geen ghelyc coemen.
300[regelnummer]
Als tscoen by den scone leghet
So is den enen den prys ontseghet,
| |
[pagina 53]
| |
Medea quam al dor den saele
Thoeft een deele ghesclaghen te dale,
Alse die rose recht ghedaen,
305[regelnummer]
Die den douwe heft ontfaen.
Sy is hoefsch ende wel gheleert.
Haer vader is die se altoes eert.
Sy had bevraghet al te voren,
Wan die heren waren gheboren,
310[regelnummer]
Ende doe sy wist welck Jason was,
Was sy herde blyde das.
Sy had hem daer te voren in 't hof
Horen gheven groten lof;
Dies minden sy hem herde sciere.
315[regelnummer]
Sy en mocht in gheenre manieren
Haer oghen yet van hem sclaen,
So wel dochte hy haer ghedaen.
Oghen mercten sy ende mont;
Den hals lanc, dat hem wel stont.
320[regelnummer]
Volmaect was hy in allen manieren,
Ende daertoe simpel ende goedertieren,
Sterck ende groot ende wel ghemaect.
Dits die sake die se maect
Van minnen also seer ontsteken,
325[regelnummer]
Dat haer hertte dochte breken;
So wel becoempt haer syn leven.
Haerre minne had sy hem schier gegeven,
Had sy hem ghesien in enigher steden,
Daer hy haer had ghebeden.
330[regelnummer]
Noyt en wist men daer te voren
Dat sy man had vercoren;
Nu es sy alsoe ghevaen,
Dat sy niet en mach ontgaen,
Sy en moest hem tonen goede gonste.
335[regelnummer]
Luttel docht haer alle die conste.
| |
[pagina 54]
| |
Die se wist ende can.
Al haer sin leid sy daer an,
Hoe sy hem tenen man creghe
Ende sy meed mocht varen en weghe.
340[regelnummer]
Dus so doecht sy sekerlicke
Groten arbeit alle die weke.
Sy en mach rust noch sclaep ontfaen,
So heft se die minne ghevaen,
Daer sy voer had cleen hoede.
345[regelnummer]
Dicke peinsden sy in haren moede
Hoe dat emmermeer mach wesen,
Ga naar margenoot+Dat sy daer af mach syn ghenesen.
Seer ontsach sy dat beghyn.
Eens daghes was sy daer in,
350[regelnummer]
Die coninc had se doen halen
Na den eten in den saele.
Hi nam se in den arm sijn
Ende custese aen haer mondekijn.
Daerna vermaenden hy haer des:
355[regelnummer]
‘Gaet tot Jason ende Hercules,
Ende maket jeghen den heren conde.’
Die joncvrouwe, die seer wonde
In 't hertte bynnen drouch,
Sprac: ‘Here, gherne!’ Ende sy louch.
360[regelnummer]
Mettien es sy ten Griecken ghekeert.
Die scone, die vroede, die wel geleert
Was, hads een deel haren wille.
Mettien sprac sy te maten stille:
‘Here Jason, ghy moecht verstaen,
365[regelnummer]
Dat ic dorperheit had ghedaen,
Dat ic my jegen u beconde.
Hy waer sot, dies hem bewonde;
Ten dincket my mesdaen oec niet,
Die enen vremden mensce siet,
| |
[pagina 55]
| |
370[regelnummer]
Dat hy en gruet ende ghevet raet,
Nadien dat in den lande staet.’ -
‘Joncfrouwe,’ sprac Jason eer yet lanck,
‘Ik segs u herde groten danck,
Dat ghi enen vremden man
375[regelnummer]
Aldus goetelic spreket an.
Ghi hebt ghedaen ghelijc den goeden,
Dat ghys hiertoe wout oetmoeden;
Ic wils u al myn leven lanc
Gherne weten groten danck.
380[regelnummer]
Met rechte es u dat hertte vroe,
Dat ghi syt gheleert alsoe;
Ghi syt scoen ende wel ghemaect
Ende van talen wel gheraect.’
‘Jason’ sprac sy, ‘ic mercke dies
385[regelnummer]
Dat ghi comen syt omt vlies.
Ende om ander dinck negheenGa naar voetnoot1).
Dits ene dinc, dat niet en is cleen.
Want al waren al die man te samen,
Die noyt in die werelt quamen,
390[regelnummer]
Sone hadden sy niet die macht,
Dat si gewonnen dien vacht.
Dat ghys proeft is om niet;
Het is oec dicwil ghesciet,
Dat daer liede om mosten sterven,
395[regelnummer]
Nochtant en mochten sys niet verwerven.
Ic waen daer noyt man en ontghinc,
Die hem pynden om die dinc.
Die Gode hebben daertoe gheset
Sulcke hoede ende sulcken belet
400[regelnummer]
Als men daer behoeft; ic segghe u hoe:
Mars setter twe ossen toe,
Die vier werpen tallen stonden
| |
[pagina 56]
| |
Uytten nese ende uytten monde,
Die duncken coperyn oec wesen.
405[regelnummer]
Van dien en mach niemand ghenesen;
Bi starker nigromancye
Hoeden sy die een partye.
Die wynnen wilde oec den ram,
Hi moeste die ossen maken tam,
410[regelnummer]
Waer met crachten, waer met rade
So dat hyse erselen dadeGa naar voetnoot1).
Mer ic waen, dat niet en ghedoghe
Mars die God van dien orloghe.
Ga naar margenoot+Noch so syn daer ander saken,
415[regelnummer]
Die der niemant en laten ghenaken.
Een serpent vint men daer oec,
Die noit en sliep noch oghe loec.
Het hoet den ram op deen syde.
So wat daer coemt, in cortten tiden
420[regelnummer]
Ist doot van ghenen feilen dier,
Van sinen fenyne, van synen vuer.
Het is vreselyc ende groet;
Noit en sach man des ghenoot:
Men en cans so niet beghaen,
425[regelnummer]
Dat ment ghehonen mach ofte slaen.
Jason, nu proeft ende merckt dies,
U es wel onghereet dat vlies:
Die saken syn aldus ghescepen;
Grote sotheit hebdy begrepen,
430[regelnummer]
Bestaet ghys, u wortter of wee,
Ghy en geneset nemmermee.’
Jason antworden der joncfrouwen:
‘Nu en meerret niet mynen rouwe;
Ic en quam daerom niet uytten lande,
435[regelnummer]
Om te meerre myne scande.
Ic wil eer sterven, of ic bekinne,
By wat saken ict vlies ghewinne;
| |
[pagina 57]
| |
Mach ickes ghewynnen niet met eren,
Ic en vraghe nemmeer na enich keren,
440[regelnummer]
Want ic bleve ommermere
Al ontset van myne eere.
Daerom moet ic die dinc bestaen.
So veel hebbic er toe gedaen,
Wedert my goet sy ofte quaet,
445[regelnummer]
In laets niet dor niemants raet.’
‘Jason’ seidsy, ‘het es di quaet.
Hort, ic sal di gheven raetGa naar voetnoot1).
Gaestu, du sterfter omme sniemen,
Daer of en mach dy hulpen niemen,
450[regelnummer]
Dat is scade groot te waren.
Mi dunct, ghi wilt ommer varen.
Maer waer ic seker van uwen lyve,
Dat ghy my nemen wout te wyve,
Ende ghy my te houdene swoers,
455[regelnummer]
Waert dat ghy te lande voers,
Ende ghy nemmer en daets die scande,
Dat ghy my liet in desen landeGa naar voetnoot2),
Ende ghy my wout ghetrouwe wesen,
Ic soud u raden wel te desen,
460[regelnummer]
Hoe dat dinc sout syn begaet,
Dat ghys bleeft al onghescaet.
Sonder my en is engheen,
Die u mach helpen groot of cleen;
Ic heb my van kynde ghekeert
465[regelnummer]
Aan nigromancye ende die gheleert.
Of icket wille, ic saelt vulbringen:
Mi en ontfechten ghene dinghe;
Dat anderen is te doen zwaer,
En verweget mi niet een haer.
| |
[pagina 58]
| |
470[regelnummer]
Merct nu wel wattu doen sout,
Ofstu my dit gheloven wout.
Segt my daeraf dynen syn,
Ende die waerheit noch meer noch min.’ -
‘Lieve joffrouwe,’ sprac Jason,
475[regelnummer]
‘Desen eet so willic doen,
Op Jupiter der goden heer,
Dat ic u gherne woud doen eer,
Ende ic u woude te wive trouwen
Ende eren ghelyc mynre vrouwen;
480[regelnummer]
Myn lief bleefdi ende myn amye,
Van my bleef u die herscappye.
Ic soud my pinen vroech ende spade,
Hoe ic uwen wille ghedade.
In myn lant soudic u leyden,
485[regelnummer]
Daer men eren soud ons beyden;
Alle die grote rycke heren
Souden tuwen wille keren;
Ghy sout hebben meerre solyt
Dan ghy noyt hadt in allen tyt.’
490[regelnummer]
Ga naar margenoot+Medea sprac: ‘wel suete minne,
Dits daer ic al om beghynne.
Wy laten staen alle die dinc,
Tot dat sclaept die coninc;
In myn camere coemt alleen;
495[regelnummer]
Met u en brengt ghesellen engheen,
Daer suldyt sweren also mi,
Dat ic uwes seker si.
Dan willic u doen bekent,
Hoe ghy die ossen ende dat serpent
500[regelnummer]
Sult dwingen upten dach van morgen
Sonder eneghe grote sorgen.’
Jason sprac: ‘Joncvrouwe, dat si;
Maer dincket u goet, coemt om mi:
In soude weten wanneer upstaen,
505[regelnummer]
Ende tuwer cameren in gaen.’ -Ga naar voetnoot1)
| |
[pagina 59]
| |
‘Vrient,’ sprac sy, ‘dit wert gedaen.’
Orlof nam sy, ende ghinc wech saen.
In die camere ghinc sy weder;
't Herte spranc hare up ende neder,
510[regelnummer]
Dat dede die mynne diere in lach.
Sere vernoyede hare dat die dach
Also langhe moet gheduren;
Hare dinken ghelenghet al die uren.
So langhe vernoyede hare die dinc,
515[regelnummer]
Dat die zonne onderghinc.
Sere lanct hare om dien nacht,
Te doene dat sy hadde gheacht.
Ende doe 't al was doncker nacht,
Nochtoe en was hare niet ghesacht.
520[regelnummer]
Sy sach dicken omme die maen,
Oft sy yet woud upgaen.
Dien nacht waent sy wel verliesen;
Dat doet se sorghen ende riesen;
Sy was dicken bleec ende root.
525[regelnummer]
Die in die zale feeste groot
Maecten, daden se dicken jameren;
Ter dueren ghinc sy vander cameren,
Omme te hoerne ocht die cnapen
Riepen omme enech sclapen.
530[regelnummer]
Daer bleef sy langhe staende stille,
Van couden doghede sy onwille:
‘Here God!’ seit sy, ‘hoe mach dit wesen,
Welcktyt port er een van desen!
Hebben si gheseit in waren saken,
535[regelnummer]
Dat si hedenmeer sullen waken?
Wie sach nie dus wakende heer?
Hebben si te sclapene ghenen gheer?
Verdwaset volc van dullen zeden!
Die middernacht es welna leden;
540[regelnummer]
Ennes den daghe niet wel verre?
Ic mach my selven wesen erre,
Ic onderwinde my vremder dinge;
Meerre recht waert, dat men mi hinge,
Dan enen onreenen dief!
545[regelnummer]
Nu mochte an my mercken myn lief
| |
[pagina 60]
| |
Grote dulheit, ic bem te ghaGa naar voetnoot1)!
Wat helpt, dat ic hier langhe sta?
Jane ben ic dies niet in vare,
Dat hi hudenmeer niet en comt hare,
550[regelnummer]
Tyersten dat tote hem coemt myn bode?
Ic doe alse ene sottinne, by Gode,
Dat ic hier sta so langhe stonde;
Mi rouwet, dat ics ye begonde.’
Sy laet die duere, ende gaet te bedde,
555[regelnummer]
Maer dies leggic myn wedde,
Dat sy daer onlanghe sal duren,
Sy en mochte nemmee besuren.
Van den bedde spranc sy saen,
Ende hevet ene veinstre ontdaen;
560[regelnummer]
Ga naar margenoot+Sy wart der manen saen bekinne,
Met dien vernuwede haer de minne;
Sy sprac: ‘Nu hevets mi ghedacht,
Het es leden middernacht.’
Die veinstre sloet sy ende ghinc daen,
565[regelnummer]
Sere gram, na mynen waen,
In die camere stont sy stille;
Sy horde een deel haren wille,
Want die heren hem allen scieden,
Ende hem te sclapene berieden.
570[regelnummer]
Ter dore ginc sy bleec ende vale,
Sy sach achter ghene zale
Die bedden maken harentare;
Daer bi wart sy wel geware,
Dat si sciere souden sclapen.
575[regelnummer]
Hierna ghinc sy weder gapen.
Ter camere ghinc sy in mettien,
Ende ginc doer die lokeren sien
Of si alle waren gheleghen;
Sy mercte harde wel, waer jeghen
580[regelnummer]
Jason lach, dat was hare lesse.
Doe ghinc si soeken troestenesse
Aen haer meestersse; altemale
| |
[pagina 61]
| |
Seyd sy haer doen, al sonder hale:
‘Te ghenen bedde, hebdyt verstaen,’
585[regelnummer]
Sprac Medea, ‘so suldy gaen:
Hy diere up leget, brinct mi ghereetGa naar voetnoot1)
Heimelike, dat niemant weet.’ -
‘Minne, gaet voren sclapen saen,
Dat wert harde wel gedaen.
590[regelnummer]
Die nacht es een deel tegaen;
Men mocht in dorpernien verstaen,
En waerdy noch te bedde niet.’
Medea dede, dat men hare riet,
Sy dede af hare diere ghewaden,
595[regelnummer]
Ende ghinc te bedde waert met staden,
Up een bedde, dat diere was.
Ic wane van betre noyt man en las:
Die sponden van selvere, die staple guldyn,
Daer in menech diere robyn,
600[regelnummer]
Mirauden, topase ende saphiere,
Ende mengherande steene diere,
Die ryke syn altemale.
So goet en quam nie in Tessale,
Die slaeplakene wit van zyden,
605[regelnummer]
Menne vint so goet nu by tyden.
Die orcussinen diere ende fyn
Noyt en had beter moghen syn.
Dat covertor was seer goet,
Daer eene penne binnen stoet
610[regelnummer]
Van enen diere, licht alse clare
Bij nachte alse oft vieryn wareGa naar voetnoot2).
| |
[pagina 62]
| |
Dat laken, daer af scryven die clercke,
Was van sarracynschen ghewercke.
Die maghet is te bedde ghegaen,
615[regelnummer]
Die scone was ende wel ghedaen.
Sy was wel wert dat syre up lach,
Want noyt man haer ghelike en sach.
Die quene gaet al dat sy mach
Ten bedde daer Jason lach,
620[regelnummer]
Ende sy nam en by der hant,
So dat niemant ondervant.
Jason die stont op ghereet,
Ryckelicke heeft hy hem ghecleet;
Heimelike ende wel sachte
625[regelnummer]
Sy en in die camere brachte,
Daer 't licht was ende sere claer,
Want twee tortytse bornen daer.
Die dore scloot vaste die quene,
Ende leedden ter joncvrouwen hene;
630[regelnummer]
Ende alsen Medea versiet,
Luyct sy die oghen ende porret niet.
Hy, die 't herte niet hadde suer,
Nam in die hant dat covertuer,
Ga naar margenoot+Maer Medea die vernaemt,
635[regelnummer]
Ende ghebaerde als die haer scaemt:
‘Vassael,’ seit sy, ‘wie hevet u hier bracht?
Ghy hebt ghewaect ghenouch te nacht.
Ic horde daer al sulc gherochte
Dat ic cume ghesclapen mochte.’ -
640[regelnummer]
‘Joncvrouwe, in soeke ander geleede
Dan u, dat merct wel gherede;
Ic ben comen in u prisoen,
Ic hope, ghy my geen quaet selt doen.’
Die meesterigge heft se ghelaten,
645[regelnummer]
Ende ghinc scaven haerre straten.
Jason sprac alreyerst te voren:
‘Ic ben u riddere, maghet vercoren,
Ende sal syn, so waer ic kere,
| |
[pagina 63]
| |
Ende sal bliven emmermere.
650[regelnummer]
Ic biddu, nadien dat my staet
Dat ghy manscap van my ontfaet,
Ende ic niet meer en doe,
Anders dan ghy my raet daertoe.’
Medea sprac: ‘Nu hort, Jason
655[regelnummer]
Ghy hebt geloeft, dat suldy doen
Sonder enighen valschen keer.’ -
‘Ghy en moghet my gheloven meer,
Joncvrouwe,’ antworde Jason,
Ga naar margenoot+‘Dies willic u so seker doen,
660[regelnummer]
Alse ghy selve wilt ende begaert,
Dies weest altoes onvervaert.’
Een zidyn hemde deedsy ane
Daerover enen graeuwen pelse, ic wane.
Sy ginc wech ende brachte I beelde
665[regelnummer]
Van Jupiterre, den stouten heelde,
Dien sy hilt over haren Got:
‘Jason, nu merckt dit ghebot;
Dits Jupiter myn rechte here
Ic en spottu min no mere;
670[regelnummer]
Ghy sult my nu hier seker maken
Van my ende van u die saken.
Ghy sult zweren ende segghen,
Ende u hant hier up nu legghen,
Dat ghy trouwe al u leven
675[regelnummer]
Houden sult ende niet begeven,
Ende dat ghy my altoes sult syn
Goet, ende doen den wille myn.’
Jason swoer haren wille daer,
Maer meenhedich bleef hy daer naer,
680[regelnummer]
Dat scryft Ovidius, sonder sparen.
Ende wes die meeste sculde waren,
En magic u niet maken cont.
Ic heb ghenoech te doene ter stont;
Waerom soudic u nu langer leiden.
685[regelnummer]
Sy versamenden onder hem beiden
| |
[pagina 64]
| |
Dien nacht met harde groter vrouden,
Want sy hem onderlinghe trouden,
Elc dede gherne dat dandere woude.
Die dach quam hem te houde,
690[regelnummer]
Ende Jason sprac te hare:
‘Vrouwe, ic werde des daghes gheware,
Ic en mach niet langher sijn by u,
Ic moet te mynen bedde nu.
Nu peinst, vrouwe, om myne bederve,
695[regelnummer]
Dat ics u dancke, eer ic sterve.’ -
‘Vrient, laet al u sorghen staen,’
Sprac Medea, ‘dit is ghedaen.’
Beede syn sy up ghestaen,
Ende in ene camenade ghegaen.
700[regelnummer]
Medea nam een ghuldyn forsier,
Daer an ghemaelt was menich dier,
Ende toech daer uyt eene figuere
Gemaect by consten ende bi congureGa naar voetnoot1).
‘Vrient,’ sprac tot hem die joncvrouwe,
705[regelnummer]
‘Dit neempt met u, dit is getrouwe,
Alse langhe alse ghy dit over u draghet,
Blyft ghi altoes onversaget.’
Ene salve gaf sy hem daernaer;
Hoe men se noemt, in weet vorwaer:
710[regelnummer]
‘Hier mede ghesalvet uwe lede,
U ist des wel te doen mede,
So en dorft ghy oec van dien
Noch serpent noch vlamme ontsien.
Ende neemt hier oec dit vingherlyn,
715[regelnummer]
Sijns ghelike mach nergent syn,
Wet oec wel dat die steen
Dat alredierste dinc es een;
So wie dat an die vingre hadde
Hine dorft ontsien worem no padde,
| |
[pagina 65]
| |
720[regelnummer]
Noch ghene wapene die men vint,
Noch toverye, noch serpint,
Noch hy en mach in gere maniere
In watre verdrinken, noch in riviere.Ga naar voetnoot1)
Nochtan heeft die steen ander virtuyt.
725[regelnummer]
Wildy gaen sonder gheluyt,
Ende sonder scade ende sonder verdriet,
Alsoe dat men u niet siet,
Nemt den steen in u hant:
Dies ben ic borghe ende pant,
730[regelnummer]
Dat u niemant en sal sien;
Ende als ghi des niet en wilt plien,
So laet den steen sijn onbedect,
Ten es man no wyf, diere up mect,
Ende ghy wert al onghesien,
735[regelnummer]
Dus en mach u niet messcien.
Nu hout wel myn vingerlyn,
Ic mint vor alle dinc die syn.’
Daerna gaf sy hem enen brief.
Sy sprac: ‘Jason, soete lief,
740[regelnummer]
Ist dat ghy den Ram ghewint,
So en gaet vorder niet een twint,
Eer ghy uwe sacrificie doet;
Dus sachti der Gode moet.
Wert dat ghyt niet doen en wout,
745[regelnummer]
Ic waen ghyt daer ontghelden sout.
Haren moet suldy dus sachten.
Daer nae suldi u dus wachten,
Dat ghy sult lesen mitter vaert
Drie waerf dit ghescrifte ten oestewaert.
750[regelnummer]
Vergeet ghy des, ghy syt gescent.
Siet hiertoe een duer ciment,
Werpt dit al in cortter stont,
Den Ossen in haren mont,
Ende in haren nesegaten schier;
| |
[pagina 66]
| |
755[regelnummer]
Dus wert pays van haren vuer.
Ver voren doet se ende el nietGa naar voetnoot1)
Mer wacht u wel, dat ghy se niet en siet.
Gaet dan henen in cortten tyden
Teghen dat groet serpent stryden;
760[regelnummer]
Het sal grote weer doen,
Mer en vervaert u niet, Jasoen!
Ten sal niet, sonder waen
Jeghen u moghen ontstaen.
Die tande sclach uyt mit dynen swerde,
765[regelnummer]
Saeyse op dy gherdy der eerdeGa naar voetnoot2)
Want aldus moettet ghescien.
Daer saltu scier wassen sien
Ridderen, die syn ghewapent wel,
Ten orloghe herde snel.
770[regelnummer]
Werpt up hem mitter eerden,
Ellic sal den ander mitten swerde,
Ga naar margenoot+Daer ghyt siet, te stucken slaen.
Als du dit heves ghedaen,
So hefstu dyne dinc al volbrocht,
775[regelnummer]
Die du so verre heves ghesocht.
Den Goden danckt des alle weghe,
Daer du by heves ghehad den seghe.
Dan daer na so staet die ram,
Die es wel te maten tam.
780[regelnummer]
Neemt den vacht ende maect u dane;
Ghy en hebt daer langher niet te stane.
Mer coemt schier ten scepe waert,
So ghy yerst moghet metter vaert.
Ic en weet u wat ghewysen meer,
785[regelnummer]
Maer ic bid u herde seer,
Dat ghy die sake aldus doet.
Nu gaet wech, alst u dunckt goet.
| |
[pagina 67]
| |
Niet langer en moghen wy hier staen,
Die zon sal saen rysen gaen.’
790[regelnummer]
Jason helsedse ende custe,
Also dicke als hem luste.
Orlof nam hy aen haer saen,
Ende es up syn bedde ghegaen.
Nu es hy vro ende blide
795[regelnummer]
Ende scliep al totter priemtyde,
Hi was van waken worden moede;
Syns lyfs was hy sonder hoede.
Ontwaeckt wert hi ende sach,
Dat by nae was middach.
800[regelnummer]
Hi stont up ende maeckte hem ghereet,
Ende wilde, daer hy dwonder weet.
Sine ghesellen worden vervaert,
Als 't hem so recht ernste wart.
Cerces sach wel, dat Jason
805[regelnummer]
Ghene sake wilde doen
‘Jason,’ sprac hi, ‘noch clene noch groot
En wil ic scout hebben diere doot.
Doet ghy minen wille te waren,
Ten vlyes en soudi niet varen,
810[regelnummer]
Want nyemant en keerden daen,
Die die wille had te bestaen.
Die Gode hebbent wel bedacht:
Sy en willen niet, dat den vacht
Enich man doe in syn hantGa naar voetnoot1),
815[regelnummer]
Dat is ons allen wel becant.
Hets misdaen, wildy daer varen;
Mer ic seg dy sonder sparen,
Daed icker toe cracht of gewelt,
Het worde te laster van mi getelt,
820[regelnummer]
Daertoe dyns selves raet
Bi tiden dunct mi wesen quaet.’
Jason is, die achterleghet
Dat Cerces die coninc seghet,
| |
[pagina 68]
| |
Ende wat so hem iemant bat,
825[regelnummer]
Hy maeckten hem henen uytter stat.
Hem volgden haer princen ende baroene,
Sine ghesellen, met Telamoene,
Totdat si ten oever waren
Daer Jason soud overvaren.
830[regelnummer]
Daer moste blyven al dat heer
Ende hy moste over dat veer,
Mer ten was niet herde breet:
Anderhalf myle na dat ic 't weet.
An dander syde lach teylant,
835[regelnummer]
Niet wyt, mer 't scoenste dat men vant.
Daer sal hy vinden dat hy sochte
Ende daventuer dier hy rochte.
Opten oever deed hy an
Syn halsberch, die stoute man.
840[regelnummer]
Syn knielinghe dedi erst ane,
Men vint gheen so grote, ic wane;
Cousen van stale, daerup de sporen
Van fynen goude, alse wyt horen.
Daer na trac hy syn alsberch an,
845[regelnummer]
Den besten, dien noyt man ghewan;
Na hem was hy ghescapsn wale;
Maelgien goet van finen stale.
Opt hoeft heft hy den helm geset;
Noyt en was gheen ghemaket bet.
850[regelnummer]
Van goude een rinc daer omme gebonden
Daer der Goden naem in stonden;
Achter in stonder, ic weet wel,
Ende voren een duer berikel.
Ic waen hy grote sotheit dochte,
855[regelnummer]
Die enen betren wilde ofte sochte.
Daer na gorden hy een duer swert,
Dat beste een dat ie ghewaert.
Den hilt had hy van yvore,
Daerop, als ic bescreven hore,
860[regelnummer]
Enen bokel van finen goude;
Ic waen, dat hy ander bokel en woude.
| |
[pagina 69]
| |
Enen spiet, den scerpsten, die men vant,
Nam hy mede in syn hant.
Tyerst dat hy had die wapen ane,
865[regelnummer]
Wilde Jason varen van dane.
Thelamon, Nestor ende Hercules,
Theseus, Serus ende Caloës,
Ga naar margenoot+Melagar ende Pirothemus,
Achilles vader Peleus,
870[regelnummer]
Castor ende Pollux, die by hem stont,
Custen Jazoene an sinen mont,
Ende alle die ghesellen mede,
Si scieden met grotre serechede.
Jason selve, die rumde tlant
875[regelnummer]
Met enen boetkine al te hant,
Dat was wel te maten cleen.
Sonder scipman voer hi alleen.
Hy royede henen metter vaert,
Met beyden handen ten eylande waert.
880[regelnummer]
Boven den toerne stont Medea,
Daer hy voer ende sach hem na.
Sy weende, (wat mocht sy doen mee?)
Doe sy en sach in die diepe zee.
Stille sprac sy ende heimelicke:
885[regelnummer]
‘Jason, ic waen, my 't herte breke,
Cume blivic in mynen zinne,
Want ic u met trouwen minne.
In weet hoe ic meer sal ghenesen,
Maer en mach niet anders wesen.
890[regelnummer]
Ic wane mi nemmer goet gescie,
Eer ic u metten oghen sie;
Vaer hebbics ende onghedout
Dattu yet vergeten sout,
Dat ic dy leerde heden betide;
895[regelnummer]
Nemmermeer en werdic blide,
Eer ic di hebbe in mynen aerm.
Ic bidde den Goden, dats hem ontfaerm,
Ende sy hem up u niet erren.
Du sult my te lange merren,
900[regelnummer]
Maer dat soete smaect te bet,
Alse men 't naer dat sure et.’
Jason heeft hem also gemoyet,
| |
[pagina 70]
| |
Dat hy te lande quam geroyet,
Hy en wilde langher merren niet:
905[regelnummer]
Syn swert nam hy ende sinen spiet,
Den boot ruumde hy te hant;
Ghewapent ghinc hy op dat lant.
Hy sach tserpent entie stiere,
Enten Ram metten vliese diere.
910[regelnummer]
Het sceen so claer jeghen de zonne,
Hens man, die 't u ghesegghen conne.
Uten nesen enten monden
Vanden Ossen, die daer stonden,
So ghinc die vlamme also claer,
915[regelnummer]
Alse of die werlt verbernet waer.
Jason nam die salve diere
Ende bestreec hem daer mede sciere;
Die figure nam hy daer na,
Die hem gaf Medea.
920[regelnummer]
Op synen helm hy se leghet,
Also hem Medea hadde gheseghet.
Sacrificie maecty den Goden,
Also hem Medea hadde gheboden;
Die worde, die sy hem beval,
925[regelnummer]
Las hy drie waerven ten oesten al.
Toten Ossen ghinc hy sciere;
Dor die hitte van den viere,
So was hem na verbernt de scilt,
Altemale daer hy en hilt.
930[regelnummer]
Dat cyment warp hy in corter stont
In haren nese, in haren mont.
Doe was dat vier schiere vergaen;
Vier vueren deed hy se eriën gaen,
Mer hy en sagher altoes niet,
935[regelnummer]
Also alse hem Medea riet.
So wat sy hiet, dat dedy al,
Dat was hem een groot gheval.
Doe dese sake al was ghehent,
Ghinc hy soeken dat serpent,
940[regelnummer]
Ende tyerst datty en comen sach,
WispeletGa naar voetnoot1) lude al dat mach:
Het huylde ende creet na sine maniere,
| |
[pagina 71]
| |
Ende warp venyn gemenckt met viere.
Het bries so, die erde scheen brekenGa naar voetnoot1).
945[regelnummer]
Dat lant wart alomme ontsteken,
Hennes man na mynen waen,
Die voer hem conde ghestaen;
Ware Jason niet so wel behoet,
Hy laghe sciere onder voet,
950[regelnummer]
Want dat venyn entie brant
Haddene doot al te hant,
Mer dat ghescrifte entie conjure,
Ende daertoe mede die fighure,
Ende dat vingerlyn, dat hy droech,
955[regelnummer]
Was hem daer hulpich ghenoech.
Hy staker op ontwee den spiet,
Nochtan mocht hyt ghewonden niet.
Ga naar margenoot+Hy scloecht dicken harde onsochte
Eer dat hyt ghewonden mochte.
960[regelnummer]
Hy scloucht so sere metten swerde,
Dat die sclaghe voeren in die erde;
Mer so starc was hem die huut,
Dat die sclaghe al sprongen uut.
Het stakene dicken oec ter neder,
965[regelnummer]
Dat hy met pynen opstont weder;
Sere vernoyet den stoutten man,
Dat hyt ghedoden niet en can.
Het warp sulc vier uytten monde,
Dat hy cume gheduren conde,
970[regelnummer]
Ende hem tsweet uytten leden ran;
Mer doch dat hy tgeluc ghewan,
Dat hy tswert also verdroech,
Dat hy hem thoeft afscloech.
Waert yet vele langher bleven,
975[regelnummer]
Jason hadde ghelaten tleven.
Mettien trac hy uyt die tande,
Ende sayde se optien geheryden lande.
Ridderen quamere af te hant,
Ghewapent syn si op dat zant.
980[regelnummer]
Jason warp op hem die erde,
| |
[pagina 72]
| |
Elc doodde den anderen metten swerde.
Nu was altemale ghehent
Syn arbeit ende syn parlement.
Des seit men hem groet eer.
985[regelnummer]
Hy dancte synen Goden seer.
Mettien ginc hy toten Ram,
Sciere hy hem dien vacht afnam,
Niet langher en wildi daer staen,
Om dat hem te scaden mochte vergaen.
990[regelnummer]
Ten scepe keerdy sonder sparen,
Ende wille weder overvaren
Metten vachte, dien hy brochte;
Hi royede, so hy best mochte.
Medea was, diene yerst sach,
995[regelnummer]
Aldaer sy opten tynnen lach.
Hare herte ondede hare wel wide,
Noint en was wyf so blide,
Dbloet liep weder onder die oghen.
Nu eerst mach sy wel bliscap toghen.
1000[regelnummer]
Hercules ende d'andere heren
Saghen Jason wederkeren,
Blide waersys dat hy quam,
Maer Cerces die waes gram.
Jason die quam an dat lant,
1005[regelnummer]
Uytten bote ghinc hy te hant.
In can die bliscap niet ghetellen,
Die maecten alle syne ghesellen,
Want sy haddene harde waert,
Ontwapent so hebsy en ter vaert.
1010[regelnummer]
Alle die liede, die 't ghent vernamen,
Quamen ghinder al te samen
Te siene den vacht, die sere was rycke;
Nu en sach man diesgelycke.
Het seide menech jonghelinc,
1015[regelnummer]
Dat nie man sach so diere dinc.
Oec swoeren sy lude ende stille,
Hadt niet ghesyn der Gode wille,
Ende hadden sys oec niet willen jonnen,
Nemmermeer en waert gewonnen.
1020[regelnummer]
Hoe mochte iemant so stout wesen,
Dat hi sulx dincs mochte ghenesen?
Jason hevets eere groot,
| |
[pagina 73]
| |
Dat hi bestont te sulcker noot.
Die coninc leedden bynnen der stede
1025[regelnummer]
Daer hy hem grote eere dede.
Alse Jason in die zale quam,
Ende Medea dat vernam,
Custe sy en ende dreef groet spel,
Sy hadden gherne, wetic wel,
1030[regelnummer]
In haren aerm ghenomen:
‘Te nacht,’ sprac sy, ‘so suldi comen
Heimelycke, alset tyt sy,
In die camere spreken my.’ -
‘Vrouwe,’ sprac hy, ‘ic doet gherne
1035[regelnummer]
Wat ghy wilt, my en staets tontberne
Een twint niet.’ Een scoen bat
Was hem ghereet; doe hy in dat
Ghedweghen was, is hy ghegaen
Uyt ende hevet aenghedaen
1040[regelnummer]
Rycke cleder, ghy sult weten
Dat si se gaf, die syns vergheten
Niet en can. Wat helpt ghelesen
Veel hier af? Men ghinc na desen
Eten, waerom maeck icket lanc?
1045[regelnummer]
Sy hadden spyse ende dranc
Wat sys wouden, hoer ic saghen
Alle die maent, die sy daer laghen.
Die twee ghelieve hadden tyt genoech
Te doene al haer ghevoech.
1050[regelnummer]
Si hadden wel al haer doen,
Medea ende haer lief Jasoen.
| |
[pagina 74]
| |
Ga naar margenoot+Ende alse Jason voer uytter stede,
Voer met hem Medea mede.
Die grote minne heeft sy gedraghen,
1055[regelnummer]
Dat sy sciet van haren maghen,
Ende voer met enen vremden man.
Ic waen syre synt niet an en wan;
Waest alse ict becande,
Hem quamere synt af grote scande.
1060[regelnummer]
Sy was die hem syn leven gaf,
Al wast, dat hy der sinder sciet af.
Hy honedse, dies hebbe ic rouwe,
Ende loende hare qualicke hare trouwe.
Die Gode wraken 't op hem seer,
1065[regelnummer]
Dat hy hare dede sulcke onneer.
Ic moet dat laten, want ander saken
Syn, die my onledich maken.
Tyerst dat sy in Griecken quamen,
Entie maghe dat vernamen,
1070[regelnummer]
Ontfinghen sy se blidelicke,
Beyde aerme ende rycke.
Hem dinct dat hem wel es comen,
Dat hem die vaert verghinc te vromen.
Wie so sach dat diere vlies,
1075[regelnummer]
Hem hadde groot wonder dies:
Jason ontfinx groten lof
Overal in der heren hof.
Syn oem dede hem groet eere,
Noch hyne togedem myn no mere,
1080[regelnummer]
Dat hy hem iet arges jonste;
Hy was een, diet wel decken conste.
Waer dese nyt voer ende es bleven,
Ne wert u meer van my bescreven;
Benoot en hevets nemmeer ghedicht
1085[regelnummer]
Dan hy vant in Daris scricht,
Noch Jacob en dicht niet daer naer
Anders dan hy hout over waer,
Synt dats Daris en scrivet niet.
Die wille, hore hier nu een liet
1090[regelnummer]
Van den hoghesten orloge, dat je was,
Alse Jacob in den walschen las,
Van stride ende van menghen tornoye,
Daer menech in was te vernoye;
| |
[pagina 75]
| |
Hoe dat ridderscap van Grieken
1095[regelnummer]
Vor Troyen maecten menghen zieken,
Ende hoe dat sy braken die stat,
Alse ons die bouc vertellet dat,
Want het ghedicht sal syn van mie,
Also als ict bescreven zie,
1100[regelnummer]
Ende in dichts anders mee no min
Als ic ghevroede in minen zin.
Die heren clagheden haren maghen,
Hoe dat sy vor Troyen laghen,
Ende hoe se die coninc dreyghet te slane
1105[regelnummer]
En ware of sy voeren dane,
Men en wildse niet verdraghen,
Dat sy in die havene laghen.
Menech wranc daer sine hande,
Alsi vertelden die grote scande,
1110[regelnummer]
Die hem boot Laomedoen;
Dies wart erre menech baroen;
Over ries hild sy Laomedoene,
Dat hy soude syn so coene,
Dat hy hem daer verboot dat merren.
1115[regelnummer]
Het dede menghen Griec vererren,
Ende hebben over een ghesworen,
Dat si dat rike al souden storen;
Des stryts mach hy wel seker wesen;
Cume saels Troyen ghenesen,
1120[regelnummer]
Ende selve blyft hire omme doot
Dat hy hem dat lant verboot.
Hercules, die wrede gast
Nam op hem den meesten last;
Tsinen vrienden ende tsinen maghen
1125[regelnummer]
Ga naar margenoot+Voer hy jammerlicke claghen.
Ende maecten al die Griecken erre
Optie van Troyen, al waest verre.
By synre beden, by synen worden,
Also alse wyt bescreven horden,
1130[regelnummer]
Ghesciede eerst dat grote verlies;
Dares maect ons seker dies.
Te Percen voer hy al te hant,
Daer hy Castore ende Polluxe vant.
Ghebroedere waren't ende coninghe beide,
| |
[pagina 76]
| |
1135[regelnummer]
Sy hadden lande, borghe ende chyteide.
Met grotre eeren hebben sy en ontfaen;
Syne boetscap dedy hem verstaen.
Sy seiden: ‘Wy sullen te waren
Onse scande wreken varen,
1140[regelnummer]
Die ons die felle coninc boot,
Om ons te letten clene ende groot.
Dies wese seker wel te vorenGa naar voetnoot1),
Hy en hevet muur no toren,
Wy en sullent te sticken breken,
1145[regelnummer]
Ende onse scande op hem wreken.’
Sere verblyde des Hercules;
Den heren beede dancty des.
Hy voer daerna, al waest hem pine,
Tot eere stat, heet Salamine,
1150[regelnummer]
Aldaer vant hy Telamoen;
In Griecken en was geen so coen,
Noch so ghehulpich synen vrient,
Noch dien so menech prince dient.
Syne boetscap die seidy hem
1155[regelnummer]
Telamoen die sprac: ‘Ic bem
Ghereet te wrekene onsen lachter,
Dat men niet en moghe hier achter
Onsen kinderen dat verwyten.
Hy voer oft hy ons soude verbyten,
1160[regelnummer]
Doe wy in synen lande laghen;
Ondanc hebben van onsen maghen,
Dies hem sullen achtertien!’
Hy sekeret hem doe mettien
Dat hy hem al synen wille dade.
1165[regelnummer]
Hercules seids hem grote genade.
Danen voer hy, als 't ginc aldus,
Ende bat, dat Peleus
Te samen dade syne liede;
Hy sprac: ‘Ic segge u, west blyde,
1170[regelnummer]
Dat lant es rycke sonder hoede,
Ende vul van groten goede,
| |
[pagina 77]
| |
Wy mogent winnen ende breken,
Ende met cleenre pyne ons wreken.’
Peleus sprac: ‘Ic salre moghen
1175[regelnummer]
Grave leden ende hertoghen,
So menghen ridder ende serjant.
Wy sullen varen daer int lant,
Ende een jaer daer in verdaghen,
Sonder orlof te vraghen.’
1180[regelnummer]
Hercules sprac: ‘Ghy segghet wel,
Ghy en moghet niewet el
Ghesegghen noch gene ander mare,
Dies ic alsoe blide ware.
Te Nestore voer hi daer naer,
1185[regelnummer]
Die oudere was dan hondert jaer.
Syne boetscap en vergat hy niet,
Ende wie dat hem hulpe behiet;
Dien verteldyt altemale.
Nestor sprac: ‘Nu weel dat wale,
1190[regelnummer]
Ic wille die alre yerste syn,
Om te wrekene den lachter myn.
Als ghy ghereet syt, sent my bode.
Ic come, dat zweric u bi Gode,
Ende brenghe met my alsulcke ghesellen,
1195[regelnummer]
Die die van Troyen sullen quellen.
In horde mare, syt seker das,
Bynnen langhen, die my so lief was.’
Nu es Hercules verblyt,
Ic waen, hy langher niet ontbyt,
1200[regelnummer]
Hy en sent uyt syn ghebot,
Dat men die scepe doe in 't vlot.
Selve ghereedde hire XV
Met ridderen stout, wel C ende X
Ende tyersten dat die winter ginc uyt,
1205[regelnummer]
Ende bome groyeden ende cruyt,
Dat van couden was bedwongen,
Entie vogelen scone songhen,
Merlen, lystren, wedewalen
Callanderen, quackelen, nachtegalen,
1210[regelnummer]
Entie dornen begonden bloyen,
Ende die beemden scone groyen
| |
[pagina 78]
| |
Entie daghe waren claer,
Ghinghen sy te scepe daer.
Die heren, die Hercules ontboot,
1215[regelnummer]
Quamen alle cleene ende groot.
Niet eer en wildsy danen varen,
Eer sy alle versament waren.
Die zeile toghen sy up die maste,
Ga naar margenoot+Ende voeren ter zeewaert vaste,
1220[regelnummer]
Sine rusten dach no nacht,
Eer sy met al haerre cracht
Toten lande quamen ghevaren,
Daer sy omme gheporret waren.
Met vullen zeile gingen sy jaghen,
1225[regelnummer]
Tes sy tlant van Troyen saghen.
Den dach lieten sy vergaen;
Doe 't avont was, voeren sy saen
Toter chiteit al te samen,
Daer al die scepe haven namen,
1230[regelnummer]
In een hoop hebben sy se ghedeelt,
Entie scepe ghecasteeltGa naar voetnoot1),
Ghewapent met menghen dinghen,
Up aventuer oft hem mesginghe,
Dat men die scepe houden mochte,
1235[regelnummer]
Ende daer ontflien, wie soes rochte.
Tyerst dat onder was die mane,
Begant sere donckeren ane;
Die heren ginghen al te hant
Uytten scepen up dat zant;
1240[regelnummer]
Sy hilden daer een parlement.
Peleus sprac voer al 't covent,
Hy seide: ‘Nu hort, ghy baroene,
Die rycke, vroet syt ende coene,
Men vint gheen riddere nu by tyde
1245[regelnummer]
Die u gheliken iet van stryde.
Ghy hebt verwonnen menech lant,
Ende menghen stouten vyant;
Wyghe ghewonnen ende menghe stat;
| |
[pagina 79]
| |
Dies hebdy prys dicken ghehat.
1250[regelnummer]
Altyt haddys dat beste gheval,
Want ghy hebt verwonnen al;
Noch saelt ons ten besten vergaen,
So vele hebben wy alnu ghedaen,
Dat wy syn comen in dit lant,
1255[regelnummer]
Dats allen mannen onbekant.
Nu doen wy alle, na dien dat staet,
Ende nemen alse sulcken raet,
Daer wy by van onsen saken
Eerlyc ende moghen maken.
1260[regelnummer]
Ende wy hem 't lant wynnen of,
Dus blyft ons d'eere entie lof.
Drie saken willic u vertrecken,
Daer wy met rechte up moghen mecken:
Deen es, dat wy wreken die scande,
1265[regelnummer]
Die sy daden onsen lande,
Doe sy onse volc henen jagheden
Ende met quaden worden versagheden.
D'ander es, dat wy niet en sparen
Onse vianden, die ons vervaren;
1270[regelnummer]
Daeran sullen wy prys verwerven,
Want alsi ons 't lant sien verderven,
Sy sullen ons syn harde swaer.
Maer dies bem ic al sonder vaer,
Ghy en sulse alsoe nauwe bedriven,
1275[regelnummer]
Dat si in 't aerchste sullen bliven.
Dat derde doe ic u bekinnen,
Eist dat wy Troyen verwinnen,
Beede selver ende gout root
Es daer, entie scat so groot,
1280[regelnummer]
Ende andere rycheit menghertiere,
Die wy wynnen sullen sciere,
Ende met ons voeren met eren,
Alse wy te lande wederkeren.
Wy maken 't lant al rycke ghinder,
1285[regelnummer]
Beede onse wyf ende onse kinder;
Al Griecken saels te rycker wesen,
Meer dan dusent jaer na desen.
Nu merct, het sal daghen gaen,
Wy en mogen hier niet langher staen.
1290[regelnummer]
Die dach en sal niet langher sparen,
| |
[pagina 80]
| |
Laet ons besetten onse scaren;
Wapenen wy ons twaren,
Also als ons best compt te waren,
Ter dinc, die ons te doene staet;
1295[regelnummer]
Die beter weet, hy geve raet.’
Hercules die gaf antworde:
‘Dit syn getrouwelycke worde,
Die ons die coninc doet verstaen,
Wapenen wy ons, hets best gedaen.
1300[regelnummer]
Een deel van ons vare ter port
Ende d'ander blive an des sceeps bort,
Ic entie coninc Telamoen
Sullen varen voer die baroen;
Ghy andere heren, volgt ons saen,
1305[regelnummer]
So mogedy ons in staden staen,
Elkerlyc met synre scare;
Eer die dageraet wert clare,
Sullen wy den mure harde na trecken,
Ende ons in eere steden decken.
1310[regelnummer]
Die ghene, die hier te scepe syn,
Sullen hem deelen in drien;
Eene scare sal leden Castor,
Eetie andere doude Nestor,
Die derde sy in Pollux hant.
1315[regelnummer]
Voer die scepen, up dat zant,
Sullen wy ontbeiden tot sy comen.
Ic hebbe dat harde wel vernomen:
Tyerst dat se die coninc hier weet,
Hy ende al dat hem besteet,
1320[regelnummer]
Sullen ons harde seer ontmoeten;
Hier sal mense met wapenen groeten,
Sy sullen u soecken so uyttermaten,
Die stat wert onbehoet ghelaten.
Dus salre vele meer ten tyde
1325[regelnummer]
Comen ten bitterlycken stryde;
Niemant van al den vroeden
Ne sal die stat willen hoeden.
Alhier suldy up desen zande
Ontmoeten al uwe viande;
1330[regelnummer]
Wy sullen daerby syn ontslopen,
| |
[pagina 81]
| |
Ende als 't volc uyt es gelopen,
Sullen wy slupen uytten haghen,
Dus sullen die van der stat versaghen.
Ga naar margenoot+Wy en vinden niemant, die 't ons verbiede,
1335[regelnummer]
Want daer en vinden wy ghene liede,
Alse wi bericht hebben die port.
Met onsen lieden weder ende vort
Sullen wy hem van achter volghen,
Dus wertter menech man verbolghen;
1340[regelnummer]
Sy sullen wanen syn verloren,
Alse men se slaet achter ende voren,
Aldusdane wys sullen wy daer buten
Alle die van der stat sluten;
Willen sy ter stat dan weder ryden,
1345[regelnummer]
Sy moeten dor onse here lyden,
Sy en quamen noyt in ghere straten,
Daer sy so vele moesten laten.
Doen wyse daer alle onneer,
Dat sweer ic voer u allen hier.
1350[regelnummer]
So wie soet can, hy rade ons bat:
In mynen zinne dinct my dat,
Dat dit dat beste sy ter noot.’
Daer en was no clene no groot,
Hen dochtem die beste raet,
1355[regelnummer]
Hoe soet daer na vergaet.
In hare wapene liepen sy;
Als sy den dach saghen by,
Scaerden sy there upten zande,
Elc nam met hem, die hy best cande.
1360[regelnummer]
Met scaerpen swerden, met sconen scilden
Wapynden si hem also si wilden,
Si scieden hem, si en lietens niet,
Also als hem Hercules behiet.
Selve voer die prince voren,
1365[regelnummer]
Met II dusent ridderen vercoren,
Ende Eatus soen Telamoen,
Die stout was, die coen baroen,
Volgden met II dusent naer,
Wel ghewapent, dat es waer.
1370[regelnummer]
Peleus bet achtre reet,
| |
[pagina 82]
| |
Met vele ridderen stout ende wreet,
Wel III dusent jeghen de stat
Voerde hire met hem in den pat.
Die drie syn begaet ter cure,
1375[regelnummer]
Banieren ende coverture
Hadden si van mengher ghedane.
Eer hem die dach dede te verstane,
Bedecten si hem wel ter cure
In die boengaerden buyten mure.
1380[regelnummer]
Want jeghen den zomer, als 't al groyet,
Waren si gheblaet ende ghebloyet;
Dus decten se die groene haghen
Dat se die lieden niet en saghen.
Niemant en wart hare gheware.
1385[regelnummer]
Die dagheraet was scone ende clare,
Die sciere quam naer haerre wisen,
Entie zonne begonde risen,
Ende die lude al te samen
Saghen die Griecken ende quamen
1390[regelnummer]
Weder in die stat met vresen,
Want si waenden al van desen
Dat si allen te harnass waren,
Dat doet se allen droeven ende misbaren.
Die lantlieden worden versaghet.
1395[regelnummer]
Sy vloen, alse of si waren ghejaghet,
Beede in bossche ende in waranden,
Om vrese van haren vianden.
In Troyen quam saen die mare:
Daer bevede menech man van vare.
1400[regelnummer]
Laomedoen was harde gram,
Als hy die niemare vernam,
Dat die Grieken waren comen,
Te synre scaden, te synre onvromen;
Hy wapende hem metter vaert,
1405[regelnummer]
Ga naar margenoot+Ende reet ten vianden waert;
Nu wertter menich slach gheslegen,
Speren tebroken, dies ridders plegen.
Met al den lieden, die hy brochte
| |
[pagina 83]
| |
Entie hy ghewinnen mochte,
1410[regelnummer]
Reet hy daer dat here lach;
Ende t'alre yersten dat hy se sach,
Stac hyne die hem was beneven:
Hyne was so coene, hyne dedene beven,
Menech ridder wart daer verdorven;
1415[regelnummer]
Deus, hoe vele datter storven!
Alsberghe waren daer dorsteken,
Staercke scilden moester breken,
Menech spere vlogre te sticken,
Men can die scade niet ghemicken.
1420[regelnummer]
Tyerst dat sy ten swerden quamen,
Grote slaghen gaven sy ende namen;
Menech helm was daer dorhouwen,
Groten wych mocht men daer scouwen.
Ic waen met sulcken nyde tsamen
1425[regelnummer]
Noyt te voren ridderen en quamen.
Nestor, die oude, heeft se ontmoet
Talreyersten ende so fellicke gegroet,
Den prys hadde hy al in 't begin,
Dat was den synen groot ghewin.
1430[regelnummer]
Langhe wile hildsi dat velt,
Eer si quamen met ghewelt,
Pollux ende syn broeder Castor;
Dies hadde wel te doene Nestor,
Dat si hem te hulpen quamen.
1435[regelnummer]
Castor ende syn volc te samen
Quamen ghereden in 't ghevecht
Ghetrockens swerts ende spere gerecht.
Daer ghinc men ketsen ende jaghenGa naar voetnoot1);
Die helme cloncken van den slaghen,
1440[regelnummer]
So wel daden 't die van bynnen,
Menne caent vertellen no bekinnen.
| |
[pagina 84]
| |
Vele Griecken daden si der cumenGa naar voetnoot1)
Ende menghen den sadel rumen.
Haer volc vernamen si harde wale,
1445[regelnummer]
Commende in die diepe dale
Wel ghewapent, met bloten swaerden,
Beede met orssen ende met paerden.
Daer wac gherumt menech ghereide,
Sy dreven se achter upter heide.
1450[regelnummer]
Hadde Pollux met synre scare
Eneghe wyle ghemerret dare,
Het ware den Griecken comen wers;
Maer die andere quamen al vers,
Ende lietent uptie van bynnen lopen;
1455[regelnummer]
Dat moeste menech man becopen;
Vreselyc ende harde swaer
Was die grote wych aldaer.
Groot es 't ghecri ende oec tgehu,
Die alrebeste die wycken nu.
1460[regelnummer]
Men diendem van groten slaghen
Van achter, die hem lieten jaghen.
Die plaetse rumden si met bedwanghe,
Maer dat en ghedurde niet langhe,
Maer nochtan die Troyene,
1465[regelnummer]
Hadden 't een stic harde onsiene:
Meer dan hondert hebben sire verloren,
Rudderen stout ende uytvercoren.
Die coninc selve Laomedoen
Sach dit ende syn sone Vulcoen,
1470[regelnummer]
Die grote daet van den Griecken,
Die daer maecten vele sieken,
| |
[pagina 85]
| |
Si saghen dat si van der scaren
Altoes niemant en wilden sparen;
Merct wat dede die coninc echt:
1475[regelnummer]
Hy verscaerde syn here recht
Ga naar margenoot+Ende deelde syn here in tween,
Omme dat te meerre sceen.
Nu wertter menich wreet,
Eer die stryt heden vergheet.
1480[regelnummer]
Die coninc Nestor die was groot,
Die stoutste onder die genoot,
Up een ors was hy gheseten,
Dat beste een, daer wy af weten.
I bont ors waest van Spaenyen,
1485[regelnummer]
Hens gheen so goet in Almaenyen;
Het spranc grote spronge ende verre,
Dat deedt daerom, want het was erre,
Te scaden die van der stat.
Laomedoen riep ende bat,
1490[regelnummer]
Ende troeste weder syn here;
Selve dedy grote were.
Noyt en was gheboren man,
Die betre wapene hadde an.
Selve was hy staerc ende groot;
1495[regelnummer]
Van enen dieren puerpere root
Was 't ponyoen ende 't coverture
Ende wapenroc ghemaect aldure;
Hy was die beste van der scaren.
Nestor quam up hem ghevaren;
1500[regelnummer]
Dat hevet Laomedoen versien,
Ende quam weder up hem mettien,
Allet dat syn ors ghelopen mochte.
Elc stac anderen, dat men sien mochte,
Dat die scilden in sticken braken.
1505[regelnummer]
Wet dat wel in waren saken,
Nestor ware doot in dat ontmoet,
Ne ware syn halsberch niet so goet.
Laomedoens spere voer ontwee,
Ende Nestor, al was hem wee,
1510[regelnummer]
Stakene weder dor den scilt,
Dien hy ieghen den steke hilt.
| |
[pagina 86]
| |
Ende wondene al te hant
In den aerm ende in die hant;
Daertoe stac hine van den orsse,
1515[regelnummer]
Dat hy viel neder in die porsse.
Mer dat hem Vulcoen was beneven,
Die coninc waerre seker bleven;
Niet harde langhe lach hy neder,
Up syn ors so sat hy weder.
1520[regelnummer]
Nestor hevet hy ghesocht,
Dien leent hy, dies hy hevet brocht:
Dat syn sclaghe, groot ende swaer;
Elc sclouch anderen, dat es waer,
Alse die elc was anderen fel.
1525[regelnummer]
Beede daden syt harde wel,
Men weet niet in welker wys
Wien mens gheven mach den prys.
Een Troyen, die Cedar hiet,
Die nochtoe was ghebaert niet,
1530[regelnummer]
Dat iaer en was noch niet vulgaen,
Dat hy riddere was ghedaen.
Erre was hy ende gram,
Als hy sach ende vernam,
Dat syn here lach uptie erde.
1535[regelnummer]
Up Nestor reet hy metten paerde,
Uptie borst heeft hy en ghesteken
Dat syn spere moeste breken.
Dyser waer hem in ghegaen,
Ne hadde syn alsberch ghedaen;
1540[regelnummer]
Mer wattan! hy deed hem vallen
Ter erden neder voer hem allen,
Daer diendy hem van groten sclaghen,
Daer 't vele hogere lieden saghen.
Laomedoen die was die yerst quam
1545[regelnummer]
Daertoe, want hy was harde gram,
Ga naar margenoot+Syn scaerpe swaert heeft hy verdragen,
Ende Nestore dorden helm gheslaghen,
So vreselyc dat hyt verdroech,
Dat hy en ter erden nedersloech,
1550[regelnummer]
Ende hem daertoe dat rode bloet,
Onder sine voete stoet.
| |
[pagina 87]
| |
Hy haddem daer ghewroken wel,
Mer Griecken waren hem te fel,
Ende hebbene also verladen,
1555[regelnummer]
Dat sy en van hem sceden daden.
Mer eer sy scieden, dies gheloeft,
Lietere menech te pande 't hoeft.
Die Troyene hadden die eer,
Scade daden sy den Griecken seer;
1560[regelnummer]
Sy sloughenre hem af XXXVI,
Ridderen stout ende ghehertich.
Castor heeft Cesarre versien
Die Nestorre velde uptie knien;
Hy sach hem menege steke doen,
1565[regelnummer]
Ende scaden meneghen Griffoen;
Onder hem allen van der stede
Ne sach hy niemant, diet bet dede.
Up een ors van Spaenyen snel
Sat Castor ghewapynt wel.
1570[regelnummer]
Hy quam oft hy ware vermerret,
Uptie van Troyen sere vererret.
Een Troyen, diene hadde leet,
Was daer die ieghen hem reet.
Ic waen hy hiet Seguradan,
1575[regelnummer]
Menne vant ghenen scoenre man
Van lyve noch van ghelate;
Rycke was hy uyttermaten.
Hy ende Cesar waren ghemaghe.
Nu naect van desen grote claghe;
1580[regelnummer]
Castor ende hy josteerden
Up 't velt, daer sy hem scone verwerden;
Deen ginc up den anderen jaghen,
Wat dat die orssen conden ghedraghen.
Dat sceen an hare scilde wale,
1585[regelnummer]
Sy waren ghescuert al te male.
Seguradan die brac syn spere,
Daer en was ghene langre were;
Ic waen en hadt niet tebroken,
Castor hadde meer ghesproken.
1590[regelnummer]
Castor die quetstene uyttermaten,
Daer en halp halsberch no platen,
| |
[pagina 88]
| |
Hy en stacken al van der zyden
Dorden lachame in cortten tyden.
Cedar sach synen neve doot;
1595[regelnummer]
Den rouwe had hy harde groet,
Hy wil hem wreken of blyven doot.
Castorre gaf hy enen stoot,
Hy gherochtene over side.
Dat yser maectem een gat wide
1600[regelnummer]
In 't anschyn, dor die ventaelie,
Daer scorde menghe vaste maelie;
Hy ware doot, dat wanic wel,
Mer dat hi van den orsse vel.
Bi den tome nam hyt echt,
1605[regelnummer]
Ende gaeft enen sinen sciltcnecht,
Dat hy gewonnen hadde met crachte.
Castorre was te moede onsachte,
Want hy te voet aldaer nu steet,
Dat men heeft uyttermaten leet;
1610[regelnummer]
Castor was welna ghevaen,
Men saghen te voet vechten staen.
Pollux quam hem te hulpen voren,
Die hem waende hebben verloren.
Eer sal hy hem laten ontlyven,
1615[regelnummer]
Eer hy en langher daer laet blyven.
Van moede verhaesty sinen loep,
Ende ginc houwen onder den hoop.
Hem volgheden neven synre syde
Hondert Griecken in den stryde;
1620[regelnummer]
Dat orloghe wart harde sture,
Ga naar margenoot+Dat ontset wart menegen tsure.
Van coninc Castor merkt na my,
Hoe goet riddere dat hy sy.
Aldaer hy stont in grotre noot,
1625[regelnummer]
Sloech hy menegen doot;
Uptie erde menech lach
Te doot ghesleghen up dien dach.
Castor es hem doch ontreden,
Sere ghewont in VII steden;
1630[regelnummer]
Met crachte hebsine al metten orsse
Doch ghebrocht al uytter porsse.
| |
[pagina 89]
| |
Pollux scaedde hem also;
Des coninx sone van Cartago
Sloech hy doot; nochtan die ghone
1635[regelnummer]
Was Laomedoens zuster sone;
Scone was hy ende wel gheraect,
Jonc van iaren ende wel ghemaect;
Eliachim was hi ghenant.
Men claghedene sere in dat lant.
1640[regelnummer]
Alsene die Troyene doot saghen,
Mogedi wel weten, dat sine claghen.
Si maecten harde groet mesbaer,
Menech man die toech daer syn haer.
Die coninc sach sinen neve doot,
1645[regelnummer]
Hy zwoer vor alle die genoot,
Hy en sage Troyen nemmermeer,
Hy en soude den neve wreken eer.
Sinen sone riep hy Vulcoen,
Ende daertoe meneghen baroen.
1650[regelnummer]
Hy seide: ‘Helpt slaen onse viande
Ende laet ons suveren onse lande!
Dese glottoene willen ons slaen,
Laet se ons verweren saen.
Hier leggen doot u maghe, u kinder,
1655[regelnummer]
Ende u neve die leghet ghinder.
Nu laet sien, wie wille dat wreken.’
Mettien worde liet hy 't spreken.
Hy liet blasen enen horen,
Die men verre mochte horen.
1660[regelnummer]
Die roetsen dochten wederluden;
Men ginc die blode achtercruden;
Sy reden haren vianden an,
Daer vondsy meneghen fellen man;
Laomedoen reet selve voren,
1665[regelnummer]
Met X dusent ridderen vercoren.
Sy lieten hare speren sincken,
Daer sy den Griecken mede scincken
Grote wonden ende diep;
Ic waenre menech lude riep.
1670[regelnummer]
Daer mocht men stryt sien vreselyc;
Noyt man sach dies ghelyc.
Die Griecken en constent niet ghedragen,
Van den velde lietsy hem iaghen,
| |
[pagina 90]
| |
Al toter zee wordsi ghedreven,
1675[regelnummer]
Dat coste menghen man syn leven;
Vercoevert en waren sy nemmermere.
Doe quam een bode ghelopen sere
Toten coninc met grotre pine,
Daris hiet hy van Salamine.
1680[regelnummer]
Hy was maech des coninx wyf,
Ghewont was hy al dor syn lyf:
‘Wat doestu hier,’ sprac die garsoen,
‘Twyne keerstu, LaomedoenGa naar voetnoot1)?
Du best verraden ende doot,
1685[regelnummer]
Dy sal ghescien nu scande groot.
Siet wat my volx volghet aen,
Meer dan VII dusent, ic waen,
Up ons hebsy ghewonnen Troyen,
Wy en commer meer in t'onser joyen.
1690[regelnummer]
Sy hebben gheset up die vesten
Meer dan dusent van haren besten;
Ga naar margenoot+Met verraednessen hebsyse ghewonnen,
Dat wy se meer ghewynnen connen;
Nu vare henen metter vaert,
1695[regelnummer]
Ende trect te haren lieden waert.
Hets beter dat men up hem ryt,
Dan menre terre stat ontbyt.’
Groot vaer ghinc an Laomedoene,
Doe hy horde, dat die Griffoene
1700[regelnummer]
Ghewonnen hadden syne stat,
Wat wondere waest, al rau hem dat?
Van rouwen ende van groten sere,
Ne weetty wat hy doen mach mere.
Sciet hy danen, dats syn verlies.
1705[regelnummer]
Een basuen dat hy blies,
Syn here hiet hy met hem riden;
Nu en mach hy niet henen sonder striden,
Want die Griecken na hem varen,
Die altoes niemant en sparen;
1710[regelnummer]
Sy worden hem te na ghebure,
| |
[pagina 91]
| |
Dat wart den Troyenen te sure.
Die coninc vaert up dandere scare
Diet herte moede es ende sware;
Waest hem lief, waest hem leet,
1715[regelnummer]
Die tranen ontliepen hem ghereet.
Hy siet die scade die men hem doet,
Hets wonder, dat hy niet verwoet.
Hy sietter dusent up hem saen
Comen, die ne willen verslaen.
1720[regelnummer]
Dus scadelyc ende dus onsiene
Haddent ghindert die Troyene,
Nestor, Castor ende Pollux
Daden hem vele onghelux.
Alsi Hercules ende syn here,
1725[regelnummer]
Die daden harde grote were,
Comen saghen up Laomedoene,
Lieten sy sincken die ponyoene,
Ende leerden hem van haren spele.
In cortter wylen doden sire vele;
1730[regelnummer]
Deene waren versch ende dander moede,
Berinct hadden sy se al sonder hoede.
Van voren bestonden sy se ende van achter,
Sy daden hem scade ende lachter.
Daer was dat helpgheroep stranc,
1735[regelnummer]
Ende van swerden groet gheclanc.
| |
Thetis en Achilles.
| |
[pagina 92]
| |
Ende leerde hem laten ende doen.
1745[regelnummer]
In enen berch, heet Pelioen,
Woenden hy in een haghedochte,
En weet hoe ment maken mochte.
Cyeron sat oec ten selven tyden,
Ende maecte vier ende coecten spyse,
1750[regelnummer]
Teghen Achilles na synre wyse.
Mettien dat hy thoeft afscloech,
Sach hy Thetis ende loech,
Ende maecte hem teghen haer.
Al waren hem die lede swaer,
1755[regelnummer]
Die grote blytscap maecten snel.
Nu suldy vernemen wel,
Dat hy voren was een man,
Ende achter een pert daeran.
Oec waren alle die Centauroene
1760[regelnummer]
Also ghescapen ende van dien doene.
In anderen boecken, nadat waer is,
Hiet sulck volck Sagittarys.
Cyron liep daer hy se vant,
Ende nam se by der rechter hant,
1765[regelnummer]
Ende leide se in syn haghedochte.
Thetis merckten, so sy best mochte,
Om haer kint; doe sys niet en vant,
Sprac sy tote Cyron altehant,
‘Wie laetstu myn kynt van dy?
1770[regelnummer]
Ten is gheen wonder dat my
Daer af dromet ducke so swaer:
Verghave Got dat loghen waer!
My dunct by wylen, dat men mit swerden
Teghen mynen lichaem wilt werden;
1775[regelnummer]
By wylen in myn handen tsamen.
Nu dunct my oec dat die dieren quamen,
Die myn borsten wilden schorenGa naar voetnoot1);
| |
[pagina 93]
| |
Mer nu raet my by aventueren
Procheus die vroede waersagher
1780[regelnummer]
Dat ic voer op allegaderGa naar voetnoot1)
Ende ic afdwa mit toverien;
Ga naar margenoot+Dus mach ic my van sorghen vryen;
Ic en cant niet al vertellen nu:
Geeft my myn kynt, des bid ic u.’
1785[regelnummer]
Aldus sprac hem Thetis toe;
Hy en had haer niet ghegeven doe,
Had sy gheliet teghen Cyroen,
Waer syne achtinghe had te doen.
Doe sprac die oude: ‘Neemt, lieve vrouwe,
1790[regelnummer]
U kint, al moet icks hebben rouwe.
Bitter onsen Goden voren,
Ic waen dat sy u gherne horen;
Dies is wel noot sonder waen:
Ic sal der loghen niet toe sclaen,
1795[regelnummer]
Mer ic weet wel, wat mach beduden:
Syn macht west hem meer dan ander luden.
Hy is al te starck van synen jaren.
Wylen soe plach hy twaren,
Dat hy hem een deel dwinghen liet,
1800[regelnummer]
Ende hy henen niet ver en schiet.
Ossa die berch of Pelioen
En moghens u niet moede doenGa naar voetnoot2),
| |
[pagina 94]
| |
Noch die see, die in Tessaliën leechtGa naar voetnoot1):
Het is my menichwerf gheseecht
1805[regelnummer]
Van mynen broeder, die Centauroene,
Dat sy hem niet en moghen vercoenen.
Hy brickt haer huse, hy roeft haer diere
Ende jaechter veel in die ryviere.
Beide willen sy hem belaghen,
1810[regelnummer]
Ende dreighen hem met haren maghen.
Ic sach, gheloeft my dies,
Die heren varen om tgulden vlies,
Hercules ende Jason,
Ende u swagher Thelemon,
1815[regelnummer]
Mer sy waren onghehinde
Synre cracht ende synre gheninde.
Alsoe groet is syn ghewout.’
Thetis wert van hertten cout,
Dat hy hem prys geeft dus groet;
1820[regelnummer]
Mittien quam Achilles ghereet,
Uyttermaten seer besweet.
Doer al dat hy die wapen had anGa naar voetnoot3),
Scheen hy een scoen ionckman,
1825[regelnummer]
Want hem die wange root was als bloet,
Dat op syn witte huyt wel stoet.
Gelu ende kersp was hy ghehaert;
| |
[pagina 95]
| |
Noch doe was hy sonder baert.
Die oghen en waren hem niet fel.
1830[regelnummer]
Synre moeder gheleec hy wel.
Oec quam hy uytten woude vroe:
Veel te scoenre was hy doe.
Onder een roetsche die hiet Feloës,
Die int lant van Thessaliën es,
1835[regelnummer]
Had hy een leewyn ghescleghen,
Ende haer iongen bracht hy ghedreghen;
Daer cortten hy mede synen dach.
Mer doe hy syn moeder sach,
Liet hy se vallen ende liep tot haer:
1840[regelnummer]
Een deel woech hy wel swaer,
Daer hy aen haren hals hinck,
Ende hy se mit armen omvinck;
Also lang was hy doe als syn moeder.
Patroclus dien hy als een broeder
1845[regelnummer]
In syn hert had vercoren,
Volgden hem na als hy quam voren.
Ellic was den andren van hertten hout.
Oec waren sy beide even out.
Mer Achilles was stercker veel;
1850[regelnummer]
Mer doch moeten sy mit enen speel
Ga naar margenoot+Voer Troyen beid blyven doot.
Achilles die wapen uytscoot
Ende liep in een coude ryvier,
Daer hy hem in wies al schier.
1855[regelnummer]
Cyroen is te hem ghegaen,
Ende halp hem syne lede dwaen,
Ende keemde hem syn scoen haer.
Seer wonderden hem, dat is waer,
Dat hem die cracht aenwies also;
1860[regelnummer]
Die moeder sach hem ende was vroe,
Ende doe ghedaen waren die saken,
Hiet Cyron die tafel maken,
Ende broot brenghen ende wyn,
Ende ander saken die goet syn.
1865[regelnummer]
Die vrouwe troest hy van vaer,
Ende hiet te hant brenghen daer
Een harpe, doe men at,
Om die vrouwe te troesten bat.
Doe hy had gheset die snaren,
1870[regelnummer]
Gaf hy se Achilles te waren.
Achilles harpten ende sanck;
| |
[pagina 96]
| |
Wie daen wys, al was hy cranck,
Hercules in synre wieghen,
Die Juno waende bedrieghen,
1875[regelnummer]
Twe serpenten alleen verwan,
Ende daertoe menighen stoutten man;
Dat serpent van Lerna mede;
Van Acheuse die wonder dede;
Hoe hy Cerberus verscloech,
1880[regelnummer]
Ende Cacus niet en verdroech.
Ende hoe hy om Deiniere
Hoe dat hy se synt venynden,
Ende tormenteerden ende pynden.
1885[regelnummer]
Beid werp hy die deghen fier
In een herde groten vier.
Daer nam hy syn ende dus.
Daer na sanc hy, hoe Theseus,
Egeus soen, die stoutste man,
1890[regelnummer]
Minotauroen verwan.
Int einde sanc hy hoe syn vader,
Ende syn moeder beide gader,
Daden in die haghedochte
Mit groter blytscap haer brulochte,
1895[regelnummer]
Ende hoe Discordia den appel werp,
Daer synt orloghe om quam scarp,
Omdat daer inne was ghescreven,
Dat men der scoenster soude gheven.
Hieraen maecten hy deynde dis,
1900[regelnummer]
Om die lieder loech ThetisGa naar voetnoot2).
Die nacht quam, sy ghingen rusten:
Cyron en liet hem gheens bedde lusten,
Mer hy ghinc ligghen op een steen,
Ende Achilles, onder hem tween;
1905[regelnummer]
Al was syn moeder selver daer,
Nochtant lach hy den meister naer.
Thetis en ghinc gheen sclapen an:
| |
[pagina 97]
| |
Sy peinsden om den jonghen man.
Opten oever van der see
1910[regelnummer]
Ghinc sy staen, haer was wel wee.
Sy peinsden, waer sy en vlochten mochte.
In Traciën was haer ghedochte,
Mer tvolc orloghet daer ghereet.
Maghedonie was haer te wreet.
1915[regelnummer]
Athenen was Griecken te naerGa naar voetnoot1).
Van Sestos had sy groten vaer,
Want der scepe syn te veel:
Sy vrucht dat menne haer daer steel;
Mer doch heft sy haer beraden,
1920[regelnummer]
Dat sy wilt seilen doer die Ciclade,
Die men in die see bekande.
Ga naar margenoot+Daer waren die hoechste eylande
By Cericos ende by CicemosGa naar voetnoot2);
Tusschen Delos ende Lemnos
1925[regelnummer]
Wilden sy hem voren in een lant,
Dat Cyros was ghenant.
Sy hadden des vernomen mare,
Dat dat lant in vreden ware.
Ende dat joffrouwen altemael
1930[regelnummer]
Leefden in Licomedes sael.
Oec had sy, des en was niet lanc
Dit docht der bloder moeder best.
Recht als een vogel maeckt syn nest:
1935[regelnummer]
Boven vrucht hy die wynt,
Beneden merckt hy ende vint,
Dat hem die lude mochten roven,
Doch moet hy enighe telghe gheloven,
Dat hem dunct syn alrebest;
1940[regelnummer]
So maect hy daerop syn vest.
| |
[pagina 98]
| |
Dus was der bloder moeder te moede:
Sy nam den soen mit goeder hoede,
Daer hy vaste scliep ende lach;
Scepe droech sy en sonder ghewach.
1945[regelnummer]
Cyron die oude halp haer;
Die maen scheen herde claer.
Sy toghen tseil op terstont;
Cyron hiet se varen ghesont,
Hem vielen die tranen aver die wanghen.
1950[regelnummer]
Also hoghe, als hy mochte ghelanghen,
Stont hy op syn achterste beenGa naar voetnoot1),
Ende sach na tscip al in een.
Noyt en was hem thertte so seer,
Daer hy dede so droeven keer
1955[regelnummer]
Van der see ten hole wert,
Als hem was in dese vaert.
Nu ist alsoe na den daghe,
Dat die vogel songhen in den haghen;
Beid meerlen ende nachtegalen
1960[regelnummer]
Songhen uyttermaten wale.
Ende die dach verdryft die sterre.
Thetis heft gheseilt so verre,
Ende is Cyros soe nae comen,
Dat scip den gront heft ghenomen.
1965[regelnummer]
Die sonne rees herde scoen
Ter selver wylen aen den troen,
Ende scheen in den scepe claer.
Achilles wert des daghes ghewaer:
Hem wonderden waer dat hy was;
1970[regelnummer]
Hy sach die see ende merckten das,
Wat water dat wesen mochte.
Peleon den berch sochte,
Dien en sach hy hier noch daer.
Hy peinst of dat syn moeder waer,
1975[regelnummer]
Mer sy nam hem by den kynne,
Ende sy seide: ‘Soete mynne,
Weert dat ic niet en ontsaghe,
Dattu souts cortten dyn daghen
Om my, te wandelen avontuere,
1980[regelnummer]
Niet en waer also suere.
| |
[pagina 99]
| |
Dat ic dy doch, droeve katyve,
Behouden mocht te mynen lyve,
So en claechdic cleen noch groot;
Mer nu leet my aen der noot.
1985[regelnummer]
Hier naeckt nu een vruchtelicke tyt:
Ic wille, dat ghy myn dochter syt,
Ende laet uwen manlicken moet,
Ende myn cleder aen doet.
Hercules droech vrouwen cleder
1990[regelnummer]
Doer een, dies hem niet en had te leder,
Ende oec Liberbachus mede,
Ga naar margenoot+Wy lesen oec, dat Jupiter dede
Doer een scoen maghet aldus;
Soe deed die grote Ceneus.
1995[regelnummer]
Nu doe alsoe te deser tyt,
Tot dat leden is die stryt;
Ic sal u weder te Cyerone
Voren onder die Centauroene;
Dat sweer ic dy by alden Gaden,
2000[regelnummer]
Neem dat ic dy hebbe ghebaden.
Wat moghen dy scaden dese cleder!
Du en worts nummermeer te leder.
Hoe siestu op so dommelicke?
Ic swert u by den hemelricke,
2005[regelnummer]
Cyron en salt weten twint.
Dus smeickt die moeder haer kynt.
Mer als hy peinst om synen vader
Ende om syn ghesclachte algader,
Soe peinst hy, dat hys niet en dade,
2010[regelnummer]
Om gheen dinc die men hem bade.
Got heer! was ye mensche vroeder,
Dan sy was, Achilles moeder!
Dat sy dat kint alsoe verwan,
Dat synt was so stoutten man.
2015[regelnummer]
Want als icket bescreven sach,
So wast tien tyden heilich dach.
Alle die hoechste ende die meeste
Hielden in Cyros Pallas feeste.
Die joffrouwen, die tallen male
2020[regelnummer]
Waren in Licomedes saele,
Die waren nu ter selver uyeren
| |
[pagina 100]
| |
Comen by orlove buten muerenGa naar voetnoot1),
Dat hem herde selden ghescieden,
Sy vierden den dach als ander luden.
2025[regelnummer]
Daer mach men in die feeste scouwen
Uyttermaten scoen joffrouwen,
Ghepalleert herde wale.
Mer die scoenste van der sale,
Was Diadamia verre te voren.
2030[regelnummer]
Al hadt alle die werlt ghesworen,
Die oec ye in boecken screven,
Sy en conden haer niet den prys ontgeven.
Veel bat was sy ghecleet,
Dan yemant, die mit haer gheet.
2035[regelnummer]
Wel gheleec sy eenre Gadynne,
Wie mochtet laten, hy en soud se mynnen!
Tierst dat Achilles ghesach
Die scoenheit die aen haer lach,
Die nye te voren had ghemynt,
2040[regelnummer]
Thertte wert hem cout als een wynt,
Ende daernae so wert hy heet.
Hy bevede ende hem brac uyt sweet.
Roet worden hem die liere,
Ghedaen was hy in die maniere
2045[regelnummer]
In syn aenschyn min noch mee,
Dan als bloet is op die snee.
En hadde die scaemte ghedaen,
Hy haddie cleder ontfaen;
Des wert die moeder schier ghewaer.
2050[regelnummer]
‘Lief’ sprac sy, ‘woudy niet daer
Gherne in dat gheselscap syn,
Als een ander maegdekyn?
Wat dunct u, ist quaet daer wesen?
Woudy yet ghelycken desen
2055[regelnummer]
Int gheberghe van Tessale?
Neen ghy niet, al sonder hale!
Woudy noch mit desen leven,
Ghy mocht my noch wynnen neven.’
| |
[pagina 101]
| |
Hy sweech ende hy scames hem.
2060[regelnummer]
Sy smeickt ende sy seide hemGa naar voetnoot1).
Tierst dat sy hem in twyfel siet,
Neemt sy die deder ende laets niet,
Sy deedse hem al vechtende an.
Ga naar margenoot+‘Verghet,’ sprac sy, ‘dat ghy syt man,
2065[regelnummer]
Stapt cort ende swyghet stille.’
Doe setten hy hem na haren wille
Arm, scouderen ende lanc haer;
Aen syn hals hinc sy hem daer
Menighen preciosen steen,
2070[regelnummer]
Die claer als die sonne scheen.
Hy leerde veel ende schiere
Veel van joffrouwen maniere,
Ende dat stont hem herde wel,
Want scoenre en was niemant el.
2075[regelnummer]
Hy docht haer een joffrouwe syn.
Doe sprac die moeder: ‘Dit sal syn;
Aen u ghespele saltu verstaen
Ghelaet van vrouwen ende u gaen,
Dat syt niet en werden ghewaer.
2080[regelnummer]
Die coninc is van die schaer,
Hy soud algader dan bederven
Die sake, daer wy om wervenGa naar voetnoot2).’
| |
[pagina 102]
| |
Mittien ghinc sy op dat lant
Totten coninck al te hant.
2085[regelnummer]
Sy boet hem schier goeden dach.
Hy groetese, doe hy se sach,
Ende hiet se willecoem syn.
‘Heer,’ sprac sy, ‘myn dochterkyn,
Achilles suster, beveel ic u.
2090[regelnummer]
Merckty niet aen haer nu,
Hoe manlic haer die oghen staen
Recht na den broeder, sonder waen?
Sy wilde wapenen hebn ghedreghen,
Als die Amasone pleghen,
2095[regelnummer]
Ende ommer ontsegghen man.
Heer! nu leert haer, dat sy can
Pleghen der joffrouwen toghen;
Houtse, dat sy ghenen man en moghe;
Beneemt haer der mynnen speel,
2100[regelnummer]
Ende wandelinghe van bossen veel.
Houtse talre tyt hier bynnen
Met haren anderen ghesellynnen,
Ende oec en laet se nummermee
Wandelen neven die see.
2105[regelnummer]
Veel roeveren varen op den stroem,
Dies neemt, heer, te meerre goem.’
Licomedes ontfinc die maghet.
Achilles quam, dient wel behaghet,
Ende custen syne hant.
2110[regelnummer]
Ic waen men man noch nie en vant,
Die had die behendichede
Ghepeinst, dat die vrouwe dede.
Hy was ontfaen van dien joffrouwen,
Die hem te wonder ane scouwen,
2115[regelnummer]
Want hy is meerre ende langher veel.
Syn haer is scoen, wyt syn keelGa naar voetnoot1).
| |
[pagina 103]
| |
Sy leerden hem dansen ende singhen,
Sulc als behoert te haren dinghen.
Thetis nam syns nauwe waer,
2120[regelnummer]
Sy leerden hem, eer sy oerlof nam daer,
In syn oer een stille sermoen,
Hoe daen wys hy soud doen.
Sy schiet van hem ende ginc ter see,
Daer na en sach sy hem nummermee.
| |
Eerste fragment van WeemaesGa naar voetnoot1).Dit fragment, in 1870 te Antwerpen gevonden, verplaatst ons midden in de beschrijving van eenen kunstigen en kostbaren strijdwagen, door de Trojanen in het veld gebracht (Bénoît 7845 vgg.) 7845[regelnummer]
Cil d'Agresse sont apelé,
Qui molt refurent bien armé
Chevax orent à lor voleirs,
Sorz et baucenz, fauves et neirs,
Hialmes, haubers, escuz d'or fin,
7850[regelnummer]
De vert, d'azur, de fust charmin,
Espiez trenchanz de fin acier,
Et grosses lances de pomier.
De cels fu sires reis Hesdras,
Et reis Fion, li filz Doglas.
7855[regelnummer]
Cil qui conquist maint riche regne,
Mès puis l'enpoisona sa fenne.
Fion icist un curre aveit,
Qui d'estrange richesse esteit,
En bataille esteit armé sus,
7860[regelnummer]
VII. C. mars d'or i ot et plus.
Les roes furent d'ebenus,
D'or fin barrées pardesus,
D'ivoire estoient li limon
Et li aisol et li pesson
7865[regelnummer]
Ovré si tres menuement
Et deboissié si soltilment,
Trop par en ert riche l'entaille
Tex ne fu mené en bataille.
Li estres fu de cuir boliz,
| |
[pagina 104]
| |
7870[regelnummer]
D'olifanz toz peint à verniz.
Tant i ot or et bones pières
Si precioses et si chières,
Molt s'en merveille qui lo veit,
Coment ovrez et fez esteit.
7875[regelnummer]
Dex ne fist home qui'l perçast
Ne arme qui ja le fausast.
Dui Dromadaire lo treieient
Qui isnel et corant esteient.
Het eerste fragment van Weemaes bevat de vertaling van vs. 7874-8055, telkens met gapingen van ongeveer 14 regels, die door mij uit het Hs. zijn aangevuld. 2125[regelnummer]
Hoe dat men 't ghemaken mochte.
Men mochten nerghens dorsteken,
Noch niet lichte met sclaghen breken.
Twe dromedarise toghen hem wel,
Die waren uyttermaten snel.
2130[regelnummer]
Die waghen was in stryde nutte;
Daer was inne vreselic ghescutte,
Swerden goet ende ghisaeren,
Die men daer niet en woude sparen.
Diet saghen hadden wonder groot,
2135[regelnummer]
Want sy nie en saghen dies ghenoot.
Den coninc Syoen ende Esdras
Beval Hector Pittagoras
Sinen broeder, een bastaert,
Dien hi van hertten hadde waert.
2140[regelnummer]
Syn scilt was van zilver wit,
Bescreven so vindic dit;
Een baer van lazuer in belloncGa naar voetnoot1).
| |
[pagina 105]
| |
Up een ors sat hi, was ionc,
Van Arabiën, met bonter huut;
2145[regelnummer]
Sonder ghescal voer hy uyt.
Nu hoert also als ic voert las.
Hector sprac: ‘Zwagher Eneas,
En ist niet tyt, dat ghy uyt vaert?
Weest van der sevender scaren weertGa naar voetnoot1),
2150[regelnummer]
Dats van dien van Lantoene,
Ten is beter volc onder den trone.
Hoet ons Eufeme den ammiroud,
Hy es van daghen cranc ende oud,
Verloren wy hem, dat waer scade.
2155[regelnummer]
Ic en ken so vroeden man van rade.’
Eneas sprac: ‘An Gode staet al;
By my, ten doe groet ongheval,
Wanic datti verloren niet wort.
Nu siet, dat ghy die zake cort.
2160[regelnummer]
My seide een al sonder ghyle,
Dat sy ghereet syn lange wyle.
Wy en varen uyt mit ghewelt,
Sy moghen ons verbieden tfelt,
So dat sy mit haren luden,
2165[regelnummer]
Ons die poerten sullen verbieden
Ende te nauwe maken den pat;
Dan moeten wy blyven in die stat.’
Hector sprac: ‘Ghy segt waer,
Mer eer sullen syn versclaghen daer
2170[regelnummer]
Dertich dusent ridderen fyn,
Die van buten alle syn,
Eer men ons hout in die stat.
| |
[pagina 106]
| |
Nu vaert uyt, ic segghe u dat,
Dat ic saen ghereet ben.
2175[regelnummer]
Ende en versament niet an hem,
Eer ic uyt bin comen mede,
Ghewapent mettien van der stede.
U mochter af comen verdriet.’ -
‘Here,’ sprac hi, ‘nu en merret niet.’
2180[regelnummer]
Mettien voer uyt synen pas
Met eenre scaren Eneas.
Parys quam uyt metten coninck Cerce,
Die heer was van dien van Parce,
Ende qualike van herten voer,
2185[regelnummer]
Om zynen neve Sycamoer,
Ga naar margenoot+Mer dat doetene vroilike spreken,
Dat hy hem schier waent wreken.
Ghewapent waren sy alle wael,
In haren cokere scarpe strael.
2190[regelnummer]
So starc waren hare boghe,
Ic waen se die Grieken ontsien moghen.
Want sy sullen der veel verslaen.
Parys die was sonder waen
Ghewapent uyttermaten wael.
2195[regelnummer]
Een zwert haddy van fynen stael.
Den boghen in hant, den helm opt hovet,
Die coker vol pylen, dies ghelovet.
Hy had een ors van prise goet,
Dies en ontsach hy gheen ontmoet.
2200[regelnummer]
Syn scilt van goude, ic wil ghyt wet,
Daer in Helenen mouwe gheset.
Dit es twaren die achtste scaer,
Die dor die Grieken niet en es in vaer.
So na sullen sy ryden den gasten,
2205[regelnummer]
Dat sy se zware zullen belasten.
Hector nam alle die gheen mede,
Die behorden ter goeder stede.
Daer was menich ridder maer,
Hieraf maecten hy die negende scaer,
2210[regelnummer]
Gheen volc was ghewapent bat
Noch weerachtigher in die stat.
Dese waren van Hectors syde,
| |
[pagina 107]
| |
Dese gheleyden hy ten stryde.
Daer hy meed hulpen sal ter noot
2215[regelnummer]
Sulcke die anders bleven doot.
Mit hem voerden hy der broederen tien
Priamus kynder, ridder sien,
Die aen syn juffrouwen waren ghewonnen,
Scoen ende van hoghen connen.
2220[regelnummer]
Ic noem se u nu voert een deel:
Die yerste hiet Admeel;
Anthonis des anderen naem was;
Die derde Dolas; die vierde Esdras;
Dolas was starc ende groet,
2225[regelnummer]
Ende syn wapene waren al roet.
Die vyfte hiet Cytilloen;
Ende die seste Quintilloen;
Die Quintilloen was best ghemint,
Hy en had lasters niet een twint.
2230[regelnummer]
Romederus hiet die zevende,
Men en wist so moyeliken levendeGa naar voetnoot1).
Hy en sanck noch hy en plach te mynnen.
Goet ridder was hy, wildyt kinnen.
Die achtste hiet Cassibelaus,
2235[regelnummer]
Die negenste van Dare Danaus.
Doraquallis die zone Mahes
Hiet die tienste, gheloeft mi des.
Mahes dat was een jonffrouwe.
Ic waen men nimmer scoenre en scouwe.
2240[regelnummer]
Sy starf, doe sy syns ghenas,
Dat uyttermaten groet scade was.
Dese varen uyt met haren heer
Ende sullen noch huden vechten seer.
Haren heer en laten sy niet deren,
2245[regelnummer]
Also langhe als syt moghen weren.
Ghewapent als coninx kinder
Quamen sy te stride ghinder.
Tien dusent riddere waren hem mede,
Alle ghevaren uytter stede.
2250[regelnummer]
Hector sat op Galanteye,
| |
[pagina 108]
| |
Dat hem seynde Pentesileye,
Die hem had van hertten waert;
Daerom gaf sy hem so goeden paert.
Het was dat scoenste upten dach,
2255[regelnummer]
Dat ye man ter werlt sach;
So goet, so groet ende so snel,
Men en mocht u niet ghesegghen wel,
Hoe scoen dat pert was, sonder scop.
Ga naar margenoot+Hector satter ghewapent op.
2260[regelnummer]
Ten coninck sprac hy, synen vader:
‘Heer! ic volghe den volc algader,
Volcht my ten lesten naer;
Hebt met u ghenoech ridders daer,
Ende alle die voetgangers mede,
2265[regelnummer]
Die hier syn in deser stede.
Doet die litsen vast scluten,
Soe datter niemant en coem buten.
Wat onser oec ghesciet,
Wy en dorven ons vervaren niet,
2270[regelnummer]
Dat sy ons yet moghen scaden,
Ofte indryven ofte verladen.
Ist oec, dat men ons verdryft,
So coemt ende siet dat niet en blyft.’
‘Dat doen ic gherne,’ sprac die heer,
2275[regelnummer]
‘Op u hant troestic my seer,
Dat ghy sult hare volc dorbreken
Ende onsen groten lachter wreken.
Hoet u wel ende keer to my;
Die Grode moeten hueden dy.
2280[regelnummer]
Hector die voer uyt te hant,
Scilt aen den hals, spere in de hant.
Jeghen die Griecken wies hem die moet,
Ic waen hyt saen te weten doet
An syn ghelaet al openbaer,
2285[regelnummer]
Dat hy se gherne brochte in vaer.
Syn scilt was onghelyc den anderen,
Die met hem te wighe wanderen:
Twe lyoenen droech hy rampant,
Ellic staende cant teghen cant,
| |
[pagina 109]
| |
2290[regelnummer]
Van goude ende staende in savelGa naar voetnoot1).
Sy hielden hem voer conincstavel,
Dies lieten sy hem voer hem allen varen
Ghewillelycke met synen scaren.
Hy hiet dat sy metter vaert
2295[regelnummer]
Hem volghden ten tenten waert.
Die negenste scaren toughen dane,
Ghewillycke na mynen wane,
Met haren baniren verheven.
Die eerde dochte onder hem beven.
2300[regelnummer]
Menich banier was daer in die hant,
Ende menich ors uyt Spangienlant.
Ende menich scilt gheverwet wael.
Tlant docht ontsteken al te mael.
Opten mueren laghen die vrouwen,
2305[regelnummer]
Int hertte bevaen met groten rouwen.
Des coninx dochter die lach daer moy,
Om te sien den tornoy,
Oec soe was daer vrouwe Helene,
Bevaen met uyttermaten wene,
2310[regelnummer]
Poertersse ende ander joffrouwen
Mocht men daer ten mueren scouwen,
Die thertte hadden seer verveert.
|
|