Tot lering en vermaak
(1976)–E. de Jongh–Betekenissen van Hollandse genrevoorstellingen uit de zeventiende eeuw
[pagina 206]
| |
![]() | |
[pagina 207]
| |
52 Hendrick Pot
| |
[pagina 208]
| |
![]() 52b Jan Miense Molenaer, Onde vrouw op krukken. Verblijfplaats onbekend
dood een bijna-skelet van het vrouwelijk geslacht, dat een zandloper en een vlammende pijl hanteert, evenzeer tekenen des doods als de verlepte bloem en de schedel bij Pot. De gravure draagt het opschrift ‘Vanitas-Ydelheyt’ en is verder voorzien van een clichématig, in het Latijn en Nederlands gesteld gedicht dat een toelichting op de voorstelling geeft: Gout, Gesteenten, Ryckdom, en all'u costelycke vaeten
Wanneer de Doot comt aen, wat sullen sy u baeten?
T'is al ydel; ghy syt ydel. dat ydel is soeckt ghy snel.
Die Ydelheyt bemint valt swaer de Doot bitter, fel.
Pot beoogde een meer genreachtige opvatting van de allegorie dan De Gheyn en dientengevolge heeft zijn werk een meer aannemelijk voorkomen: een oude vrouw met schedel is wat minder fantastisch dan de spookachtige gestalte van De Gheyn. Het tegenover elkaar stellen van een jonge vrouw en een oude seksegenote was trouwens een gangbare vorm van moraliseren over de vergankelijkheid. Een treffend voorbeeld hiervan levert Jan Miense Molenaer, evenals Pot een Haarlemmer, met een voorstelling van een oud wijfje op krukken (afb. 52b), vergezeld van de volgende tekst: komt schoonheijt soeckt hier nu het schoon
dat eertijts cierde VENES throon
daer elck aen soght en gonst aenboodt
die soeckt nu self de bleecke doodt.Ga naar eind2
Zo'n referentie aan de twijfelachtige waarde van het amoureus succes van de jeugd, gezien tegen de achtergrond van ouderdom en dood, is mogelijk ook in Pots Vanitas aanwezig. Details als de hond, de papegaai, de bedstee en ook de brief die de jonge vrouw in haar hand houdt,Ga naar eind3 zouden in de richting van ‘Venes’ - Venus, de godin van de liefde - kunnen wijzen, terwijl dat alles wordt overschaduwd door de zoveel nadrukkelijke vergankelijkheidssymboliek. |
|