De lof der aalbessen
(1997)–Gert-Jan Johannes–Gert-Jan Johannes, De lof der aalbessen. Sdu Uitgevers, Den Haag 1997
-
gebruikt exemplaar
exemplaar universiteitsbibliotheek Leiden, signatuur: G 1648 10
algemene opmerkingen
Dit bestand biedt, behoudens een aantal hierna te noemen ingrepen, een diplomatische weergave van De lof der aalbessen van Gert-Jan Johannes uit 1997.
redactionele ingrepen
p. 99-114: de noten zijn bij de bijbehorende nootverwijzingen op de betreffende pagina's geplaatst. De genoemde pagina's zijn hierdoor komen te vervallen.
Bij de omzetting van de gebruikte bron naar deze publicatie in de dbnl is een aantal delen van de tekst niet overgenomen. Hieronder volgen de tekstgedeelten die wel in het origineel voorkomen maar hier uit de lopende tekst zijn weggelaten. Ook de blanco pagina's (p. VIII, XII, 14, 90 en 98) zijn niet opgenomen in de lopende tekst.
[pagina I]
De lof der aalbessen
[pagina II]
Nederlandse cultuur in Europese context; monografieën en studies, 10
Deze reeks verschijnt in het kader van het door nwo mogelijk gemaakte Prioriteitsprogramma: ‘Nederlandse cultuur in Europese context’. In dit programma wordt vanuit verschillende cultuurwetenschappelijke disciplines onderzoek verricht naar de plaats en de functie van de Nederlandse cultuur in internationaal, met name Europees verband. Het onderzoek concentreert zich op vier ijkpunten: de jaren rond 1650, 1800, 1900 en 1950-1970.
De resultaten van een aantal deelonderzoeken worden in deze reeks gepubliceerd. Daarnaast zullen de resultaten van het gehele project in vijf boekdelen toegankelijk worden gemaakt.
[pagina III]
NEDERLANDSE CULTUUR IN EUROPESE CONTEXT
G.J. Johannes
De lof der aalbessen
Over (Noord-)Nederlandse literatuurtheorie, literatuur en de consequenties van kleinschaligheid 1770-1830
Sdu Uitgevers, Den Haag
[pagina IV]
Illustratie omslag: ‘Ribes Rubrum / Roode Aalbessenboom / Gemeine Johannisbeere [...]’ uit: J.C. Krauss, Afbeeldingen der fraaiste, meest uitheemsche Boomen en Heesters [...]. Amsterdam 1802-1808. [Foto KB, Den Haag; met dank aan drs. E. Koolhaas-Grosfeld]
Vormgeving: Wim Zaat, Moerkapelle
Zetwerk: Wil van Dam, Utrecht
Druk en afwerking: Ten Brink Meppel b.v., Meppel
© G.J. Johannes, Amsterdam 1997
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher.
isbn 90 12 08516 0
[pagina V]
Inhoudsopgave
Voorwoord van de redacteuren | IX | ||
Woord vooraf | XI | ||
1 | ‘Sieraad van der burgren disch!’ | 1 | |
1.1 | Inleiding | 1 | |
1.2 | Nationaal gevoel en lof der schepping | 4 | |
1.3 | De aalbes en de eenvoud | 7 | |
1.4 | Het verhevene | 8 | |
1.5 | ‘Zwakheid en suffend onvermogen’ | 9 | |
1.6 | Crisis en kleinschaligheid | 11 | |
2 | ‘Eene omwenteling op onzen zangberg.’ Kunsttheorie rond 1800 | 15 | |
2.1 | Van Alphen en de anderen | 15 | |
2.2 | Van Goens en de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde | 16 | |
2.3 | Kenmerken van de vroege esthetica in Nederland | 18 | |
2.3.1 | Letterkundig karakter | 18 | |
2.3.2 | Incidenteel karakter | 19 | |
2.3.3 | Dilettantisme | 19 | |
2.3.4 | Eclecticisme | 20 | |
2.3.5 | Stagnatie | 21 | |
2.3.6 | Vervlakking | 22 | |
2.3.7 | Consensus | 22 | |
2.3.8 | Evenwicht | 23 | |
2.3.9 | Herhalingsdwang | 24 | |
2.3.10 | Wantrouwen tegen de esthetica | 26 | |
3 | De esthetica en het verval | 27 | |
3.1 | Twee tegenstellingen | 29 |
[pagina VI]
3.1.1 | Kosmopolitisme of nationalisme? | 29 | |
3.1.2 | Verdieping of verbreding? | 29 | |
3.2 | De wetenschap en de regels | 30 | |
3.3 | Theorie en praktisch nut | 31 | |
4 | ‘Eén kan niet alles doen.’ Infrastructuur en kleinschaligheid | 33 | |
4.1 | Universiteiten | 33 | |
4.1.1 | Universitaire kunsttheorie | 34 | |
4.1.2 | Het geleerde Latijn | 35 | |
4.1.3 | Herleving der klassieken | 37 | |
4.1.4 | Een ‘onoverschrijdbare grenspaal’ | 38 | |
4.2 | Een geleerd genootschap? | 39 | |
4.3 | Mecenaat | 42 | |
4.4 | Tijdschriften | 45 | |
4.5 | Kritiek | 47 | |
4.6 | Consequenties: verbreding en verbreiding | 50 | |
5 | ‘Bij ons is het noodlot zeker.’ Literatuur rond 1800 | 55 | |
5.1 | Tijdschriften | 56 | |
5.2 | Genootschappen | 57 | |
5.2.1 | Leesgezelschappen | 58 | |
5.3 | Kritiek | 59 | |
5.4 | Commercialisering en professionalisering | 60 | |
5.5 | Vertalingen | 62 | |
5.6 | Mecenaat | 65 | |
5.7 | Een ‘dichtkundige martelaars-historie’ | 67 | |
6 | Het eenvoudige en de ‘wezenlijke nationaliteit’ | 69 | |
6.1 | ‘Het klein begrip des lands’ | 70 | |
6.2 | Volkskarakter en volksverlichting | 71 | |
6.3 | ‘Een wereldburger ben ik niet’ | 73 | |
6.4 | Katholieke duisternis | 75 | |
7 | De lof der eenvoudigheid | 79 | |
7.1 | Opwaardering van het eenvoudige | 79 | |
7.1.1 | De ‘belagchelijke idealen der overalpische volken’ | 80 | |
7.1.2 | Eenvoudigheid als echt-vaderlandse deugd | 81 | |
7.2 | Het eenvoudige als grondprincipe | 82 | |
7.3 | Domineespoëzie of nationale dichtkunst? | 85 |
[pagina VII]
7.3.1 | Vorm en inhoud | 86 | |
8 | Conclusies: kunst, cultuur en haringkaken | 91 | |
8.1 | ‘Wij zijn Nederlanders’ | 92 | |
8.2 | De ‘ware volksverlichting’ en het ‘hooghartig exclusivisme’ | 95 | |
Noten | 99 | ||
Literatuur | 115 | ||
Namenregister | 125 |