Gedichten. Deel 3: 1636-1644
(1893)–Constantijn Huygens–[1639]In Danielis Heinsii ad libros novi foederis notasGa naar voetnoot1)Ga naar voetnoot+.Quam primum genitore Deo cruce, morte nefandâ,
Placato patriâ Filivs arce stetit,
Plurimus erepti volvens oracula Scriptor
Testis et interpres gestijt esse Dei.
5[regelnummer]
Quaque fuit vernantis agri ditissima messis,
Messorum plane prodijt aequa manus.
Omnis in hoc aevi pietas sudauit, et omnis
Tot membranarum pondere Terra gemit.
Heinsiadae tamen, Heinsiadae, (nihil addimus ultra
10[regelnummer]
Quo nihil effari est celsius Heinsiadae)
Neglectas placuit per tot vestigia spicas
Exequi, et hanc summam messi adhibere manum.
Summa manus quasi prima fuit. jamque amphora factus
Vrceus, atque ingens pagina sera liber.
15[regelnummer]
Nempe quod aetates oculatas fugit et omnem
Lijncea, ab Heinsiadae lumine lumen habet.
| |
[pagina 120]
| |
Vltimus infanti Quantum nesciverit orbi
Indicium, senio praecipitante, facit.
Quantus qui, nocti factâ vi, vespere nigro
20[regelnummer]
Redderet auroram, debuit esse liber!
Christe, Creatori Domino cognate Creator,
Aeterno lux, Aeterne, coaeua Patri,
Manna merum, Panis coeli, qui pane stupendo
Ora tot explesti pendula ab ore tuo,
25[regelnummer]
Ecce creatricis rursum mijsteria dextrae
Sentio et hic praesens numen adoro tuum,
Auribus hic oculisque nouae miracula frugis
Objicis, et magno rursum alimenta gregi.
Scilicet e tenui, duce te, succreuit aristâ
30[regelnummer]
Pascere par mundi saecula sancta seges.
Te duce sarta siet: spretâ, multiplicis Hydrae
Morsibus, inuidiâ, te duce tecta siet;
Te duce qui rugiet, vanâ et sine dentibus irâ,
Nesciat hoc ungues in Daniele Leo.
12. Ian.
| |
In I. Beverovicii de excellentia sexus foeminei librosGa naar voetnoot1).Post vitae momenta, coactamque agmine multo
Mobilis an fixi limitis historiam:
Post debellati rem gestam calculi, et omni
Calculo honorati sensa diserta stijli:
5[regelnummer]
Post Latio assertum Hippocratem, Medicamque potenter
Elotam prisco flumine barbariem:
Post meritam Celsi laudem titulosque Bataui,
Tinctaque Romano melle fel, ac aloën:
Celsius audaci graditur pede maximus urbis
10[regelnummer]
Antiquae ciuis, rector et Archiater:
Cuius ut angusto nomen vix clauditur orbe
Commissura metri non capit arcta mei.
Bella viris indicta mouet, ductorque tremendo
Agmine, quod faceret Penthaesilea, facit.
15[regelnummer]
Foemineas longe nostris excellere Lauros
Totâ stipatus dictat Amazoniâ.
En Bataui, fera turba, mei, quibus expedit armis
Fidere, quae miseros sumere scuta mares?
Riserunt Bataui; et cuidam de plebe Poetae
20[regelnummer]
Succurrit socios sic animare viros:
| |
[pagina 121]
| |
O passi grauiora, minas contemnite vani
Fulminis; occumbet sub duce caussa suo.
Destruitur praecone procul, procul eruta sexus
Gloria: pro nobis dimicat illa manus.
25[regelnummer]
Quod facit, infectum reddit, praeposterus artem
Exserit et cassâ Beuerouicus ope.
Intumeat quacumque sibi meritissima plaudat
Foemina, sit quâ se conditione beet:
Cui victas dant cuncta manus, facundia nostra est,
30[regelnummer]
Nostra perennandi gloria, nostra Venus.
Indicium, male susceptae clarissime caussae
Proditor, exemplo, Beuerouice, facis;
Exemplo, cui sera fidem ne forte negaret
Posteritas, aeri par facis et chalijbi.
35[regelnummer]
Illa stupens, operis magni cum lemmate parvo
Aeternum formae compositura decus,
Illa fauens caussae victrici, o mascule, dicet,
Heroum vigor, o nil nisi flamma mares!
Quis contendat huic, calami muliebris opella,
40[regelnummer]
Quantumvis doctâ garrulitate liber?
Quid mulier? quot se marium facundia solo
Cum Beuerouicij conferat eloquio,
Cui caput est operis, tot jam per saecula salui,
Per tot victuri saecula, costa viri?
3. Febr.
| |
De Hispanis in exitu Dunkerckae caesisGa naar voetnoot1)Ga naar voetnoot+.Nempe quid hoc monstri est? dicas abeundo redîsse,
Naufragium in portu tam cito fecit Iber.
27. Feb.
| |
[Parue puer]Parue puer, magnis nisi praeponende poetisGa naar voetnoot2),
Componende tamen, tot qui virtutibus annos
Tam paucos excedis, et omnem praepete pennâ
Spem patris attoniti pulchris conatibus imples.
| |
[pagina 122]
| |
MariniGa naar voetnoot1)Ga naar voetnoot+.Die mael die soete mael
Die 'ck met haer' gulden draed schaduw sie maken
Op mijn liefs schoone kaken,
In een bosken der Minne.
5[regelnummer]
Ah schout het, hertie sonder sinne,
Soo ghij der Roos of Lelie meent te naken.
Daer sit de Boef verborgen
Met nett en Boogh en schiet de ziel voll sorgen
Mart.
| |
In Andreae Riveti vindicias Mariae matris dominiGa naar voetnoot2)Ga naar voetnoot+.Quâ torvus irâ saxeae sacer legis
De monte lator saxeas furens fregit
Manu tabellas numinis vitellini
Pungente probro; torvus, acer, insulsae,
5[regelnummer]
Injuriosae, effraenis, impiae, insanae
Commenta laudis, queis abacta vitandis,
Si sis superstes, gratiosa, cum Sponso,
Cum Prole divâ, inhospitalis Aegijpti
Quaeras latebras, execratur offensae
10[regelnummer]
Diuinitatis archimijsta Riuetus.
Agnosce foedi foeta mater erroris,
Agnosce, Roma, veritatis oblatae
Munus, diserti candidum instar autoris.
Non dissidemus, si sapis: piam, sanctam,
15[regelnummer]
Castam, pudicam, virginem, Dei matrem,
Quid porro? felicissimam creaturam
Docti fatemur, credimusque persuasi
Mariam eandem. Crede quod iubet credi
Quem credis, idem matris et Pater et proles
| |
[pagina 123]
| |
20[regelnummer]
Deus redemptor. Quo furore candorem
Laudando laedis, quo modestiam palpo.
Aduerte demens, et, monente Riueto,
Toties monente pertinacem et ingratam,
Tandem docere: stant sacerrimi sacro
25[regelnummer]
Finis modusque, veritas, via et vita
Quos ipsa sanxit: deficis vel excedis?
Tollis vel addis? omne jota blasphemum est.
30. MartGa naar voetnoot1).
| |
In viri clarissimi doctissimique Marci Zuerij Boxhornij historiam Bredae expugnataeGa naar voetnoot2).Hactenus edomitae muti miracula Bredae
Scivimus, et captam vix capit ulla fides:
Hactenus attoniti, stupor, admiratio Belgae est;
Quaeque palam vidit, paene tacendo negat.
5[regelnummer]
Boxhornj princeps ingrata silentia solvit
Par operi, priscis aequiparanda, manus;
Quoque sat Auriaci pateat vaga laurea Martis,
Victoris populi Martia verba movet:
Coeptaque terribili memorat confecta trimestri,
10[regelnummer]
Qualibus Eugeniae spes breuis annus erat;
Hic ubi surgentis frustra spectator arenae
Horruit ad primae moenia molis Iber.
En quid agis, Lector? scriptae moliris an actae
Prodere, an utrivis congrua verba rei?
15[regelnummer]
Tolle manum. scriptae laus est non unius aevi;
Totius acta labor posteritatis erit.
5. Apr.
| |
In albo I. Frederici GronovijGa naar voetnoot3).Ain, Gronovi maxime? his angustijs
Iubes amoris arrha stipetur mei?
| |
[pagina 124]
| |
Peccas, diserte censor errorum, graui
Errore peccas: non ferunt breui freto
5[regelnummer]
Immensa claudi. non sit Oceano minor,
Quâ, quam, Gronoui chare, sis charus mihi,
Dicam papijro: nempe dicturus fere
Quot hoc libello paginae vacant libris
Egeam vaciuis. Iudica quid sim potis,
10[regelnummer]
Ubi, confluente grandium turbâ virûm,
Quod nec satis natura fert, Album est nigrum.
5. Apr.
| |
Genesen van doofheid, tot GodGa naar voetnoot1)Ga naar voetnoot+.Mijn' misdaed, van 'tgetal der ghene die dij haten,
Was op, onwaerdigh, mij, van 'tsalighe getal
Der hoorers van dyns woords heilsamighe geschall,
Was op, welwaerdigh, mij van dijn' hand uytgelaten,
5[regelnummer]
En sloegh mij over 'thooft, en wilde 't niet verlaten
'T en schonde mij mijn een, mijn eenigh Oor en all.
Dijn' goedertierenheid schoot tuschen 'tongevall,
En stilde met een sett de weeën die mij aten,
En heelde mij 'tgehoor. Wat hebb ick nu te seggen?
10[regelnummer]
Mijn ongeluck en heil bij Malchus lot te leggen?
O neen, de wonde was verr min genezelijck,
De straffe bet verdient, de Weldaed ongelyck:
Ick was, als Malchus was, de Malchus die het lede,
Maer, ick moordadighe, de Malchus die 'tmij dede.
grati animi M. 8. Apr.
| |
[Createur, mon recours au fort de tant d'angoisses]Createur, mon recours au fort de tant d'angoissesGa naar voetnoot2)
Dont depuis le Berceau j'aij ce coeur agité,
Qui ne frappes jamais, qu'encor tu ne paroisses
Plus soudain mille fois adoucij qu' irrité;
5[regelnummer]
Où est le souuenir de ton amour immense,
Ce tresor infini, que ta bonté dispense
Dessus nous criminels, nous, humains inhumains;
| |
[pagina 125]
| |
Fais tu force aux efforts de ta pitié plus tendre,
T'armes tu contre toij, pour mieux reduire en cendre,
10[regelnummer]
Quoij que defiguré, l'ouurage de tes mains?
Ceste bouë en crachat, cest' insolente poudre,
Ce superbe neant, qui t'ose encor nommer,
Est-ce le digne object des eslans de ta foudre?
Suis-je de qui la mort te fasse renommer?
15[regelnummer]
Quand ton sage pouuoir fit sortir la nature
D'où elle n'estoit pas; quand, vestu de figure,
Ce Rien deuint ce Tout qui n'a soustien que toij;
Ce fut un digne effort du bras de ta puissance:
Mais le sera-ce aussi quand tu perdras l'essence
20[regelnummer]
D'un Atome pourrij, d'un miserable, Moij?
Tu m'a mis possesseur dedans la vaste plaine,
Dans l'Vniversité de tes puissantes mains
Heritier du trauail de ta saincte sepmaine
Du grand, du merveilleux partage des humainsGa naar voetnoot1).
| |
In tumulum Bernhardi Saxonis Weimariae ducisGa naar voetnoot2)Ga naar voetnoot+.Quisquis ad hos cineres adstas incautior, horre
Hospes, et exuuias Herculis esse puta.
Pertulit heic Saxo, Patriae inuictissimus ultor,
Sacra triumphato condier ossa solo.
5[regelnummer]
Quid faceret? fatis Alciden cedere, caussam
Parca, nefas, lethum sentijt (?) esse suam.
Interimendus erat, quo non pereunte perîssent
Austria, et innumerae quas parit Hydra neces.
18. 7b. (Sept.) Cruijspolder.
| |
(Contra secundas nuptias)Ga naar voetnoot3).Secunda vota plurimus mihi Rhetor
Suadet; vir et puella, nupti et innupti.
| |
[pagina 126]
| |
Cedam furori mille sijllogismorum.
Quando? inquiunt. Mox atque desierint stulto
5[regelnummer]
Placere Libri, Liberi atque Libertas.
22. Sept. Cruijspolder.
| |
Ad amicosGa naar voetnoot1)Ga naar voetnoot+.Debentur studijs quae non rapit otia Princeps:
Non vacat uxorem ducere, si liceat.
Proli dura nouerca meae sit, et altera proles:
Si vacat uxorem ducere, non liceat.
5[regelnummer]
Nullâ vendiderim pro conjuge libertatem:
Si licet uxorem ducere, non libeat.
Iam de coniugio missum facitote, et agamus
Quod vacet et libeat, quod vacet et liceat.
22. Sept. Cruijspolder.
| |
(Aliud)Ga naar voetnoot2).Ducere me uxorem vultis. Vetulam anne juuencam?
Si vetulam, nolo; si juuenem, nequeo.
Cur juuenem nequeo: ne forte puerpera plenam
Oppleat agnatâ prole nouerca domum.
5[regelnummer]
Cur vetulam nolo? Glacies nec larua locari
Apta, nec est thalamo grata ruina meo.
22. Sept. Ibid.
| |
E castris reduxGa naar voetnoot3).Haga, meum decus, Haga, Ducum lectissima sedes,
Haga, voluptatis tota medulla meae;
En iterum sudore vagae, solennis, amarae,
Asperae, inexhaustae tempora militiae
5[regelnummer]
Humidus, ad postem fixis inglorius armis
Advolo in amplexus, patria virgo, tuos.
Accipe, et acceptum, nisi dedignaris, alumnum
Aspice non toruo blanda supercilio.
Auriaci sint de populis murisque triumphi,
10[regelnummer]
Ceperit inuictâ castra virosque manu:
Plus Duce victor ero, modo te, pulcherrima, Ciui
Qui solâ capitur te, patiare capi.
In castris. Cruijspolder. 28. 7b. (Sept.).
| |
[pagina 127]
| |
Toe-maet op het lof der vrouwen van dr. BeverwijckGa naar voetnoot1).Geleerde Beverwijck, ick hebb u noch te leeren.
Vergeeft mijn achter-klapp: Ick moet uw' Boeck vermeeren,
En klappen achter aen dat bij v, of ick miss,
Niet willens onversint en onbeschreven is.
5[regelnummer]
Carmenta kost geen duijtsch, 't en is haer niet te wijten;
Uijtheemsche letteren en konden ons niet bijten:
Maer 'tbroeckeloos geslacht, haer afkomst, hier te land
Heeft onse wortelen van 'tspreken eerst geplant.
Lett op het grootst gerucht: de Haenen moghen kraeijen;
10[regelnummer]
De Hoenders kakelen: de beste papegaeijen
Zijn wijfjens. Wilt ghij meer? de konst heet Moeder-tael,
Niet Vader-tael: Noch meer? het swaerst van altemael
Stelt mijn vermoeden vast: het schrijven van de Wetten
Is mannen-werck van ouds: maer siet de loose sletten,
15[regelnummer]
Hoe hebben sij haer leed gewroken by gevall;
'T komt op een' Letter aen, Wyf en wijs, Man en mal.
B. ad Zomam 2. Octob.
| |
Ad Beverovicium cum epigrammate Belgico, cap. 3. lib. 2. de excell. sexus foeminei adscribendoGa naar voetnoot2).Hoc tibi mantissae, Musarum digne sacerdos,
De medio natum gurgite Nostra dicat;
Pulverulenta dicat, qualis sudauit et alsit,
Qualis ab aestiuo fusca labore redit.
5[regelnummer]
Stridorem, si rauca strepit, didicisse rudentes
Inter, et aurigas inter, et arma puta.
Si titubat male composito pede, talis aquae vis
Dum caneret, venti, dum veheretur, erat.
Denique si lapsa est, lapsa est labentibus undis,
10[regelnummer]
Et fluuij faciem rapta ruentis habet.
Quod magis ignoscas, peccat properando: quid, inquis,
Quo festinandi tuta colore ruit?
Te Beuerouici, cultamque sororibus octo,
Battauiae Cirrham sensit adesse domum:
15[regelnummer]
Hos animo votisque diu; velisque petitos
Exilij metam credidit esse lares.
| |
[pagina 128]
| |
Pro venia rerum ratio est: vicina quieti
Ocijus in terram praecipitata ruunt.
Excipe praecipitem, si non grauis hospes amico est;
20[regelnummer]
Exceptam Pindi de grege scribe tui.
Sin piget exceptae, proscriptam fronte seuerâ
Restat honorato plectere seruitio.
A pedibus, dic, Schurmannae manibusque stupendis,
Si placet ancillae non leue munus, eris.
25[regelnummer]
Illa quid? excedet leuibus velocior Euris,
Nec sinet ingratas rumpere fata moras.
Nempe nec exilio possit magis ulla beato,
Nec postliminio nobiliore frui.
I bona, quo sortis tua te vocat aura secundae,
30[regelnummer]
Inuidiae, tantum non sine dente meae.
B. ad Zomam. 5. Octob.
| |
In Barlaei epigramma de Tessala equitante. Ad ipsamGa naar voetnoot1).En quid agis? dici vates sibi poscit in aurem,
An possis equitem, Tessala, ferre virum.
Si, non fassa, negas, vano conamine primum
Non vanâ spolias fertilitate thorum.
5[regelnummer]
Si non, fassa, negas, caue ne videare malignis,
O bona, fallaci non sat auara proco.
Tutius ergo taces. At si te quaestio torquet,
Accipe, qua paucis expediare dabo.
Nec fassae murmur, nec in aurem verba negantis
10[regelnummer]
Exigo: in amplexus irrue muta meos;
Experiere Equitem, qui num quoque, Tessala, vir sit
Mox poteris mutae dicere muta tibi.
In paroxijsmo febris tertianae. Hag. 19. OctoGa naar voetnoot2).
| |
In diem natalem filij secundogeniti principis mei. CIƆIƆCXXXIXGa naar voetnoot3).Nasceris Andreae fatali luce, Batavùm
Mille Puer votis, mille petite Patris.
Accipimus Pater et Bataui praesagia; totum
Scilicet ἀνδρείαν te fore fata notant.
5. Decemb.
| |
[pagina 129]
| |
Inscriptio villaeGa naar voetnoot1).Quid faciat laetas segetes nec scire laboro,
Nec vacat; hic satis est si scio quid faciant.
10. Dec.
| |
(Oprecht bedrogh)Ga naar voetnoot2)Ga naar voetnoot+Ga naar voetnoot+.Ieroen de Loghenaer
Seght hij lieght, en 't is waer.
Sie hoe Ieroen bedrieght,
Hij seght waer en hij lieght.
20. Dec.
|
|