| |
| |
| |
Tweede bedryf.
Eerste tooneel.
Sofia, Rudolfus, Alonso, Karlos.
't Heeft aan den Vorst behaagd, door 't Keizerlyk vermongen,
My, en uw beide door eer-amten te verhoogen,
Schoon hy my 't swaarste heeft daar van te last gelegt,
'k Voel my te swak daar toe, hier onder ons gezegt.
En wyl gy Heeren zyt, verstandig, oud van dagen,
Hoop ik, dat gy dees last, met my zult helpen dragen,
En ondersteunen met uw wyzelyke raad,
Ik stel u beide, zo 't u lief is, in dees staat.
Zyn hoogheid, komt my aan zyn heusheid dier verpligten.
'k Zal, wat u nodig is, heel gaarene verrigten;
Bedank zyn hoogheid, voor de gunst aan my betoond.
Uw will'ge dienst werd u, met dank baarheid beloond.
De hemel laat u lang, en loffelyk regeeren.
En wil uw glori nooit vermind'ren, maar vermeêren.
Des Keizers gunst voor my, gaat waarlyk veel te ver.
Gy zyt zyn lieveling; de heldre morgenster
Blinkt nooit zo aangenaam als gy in 's Vorsten oogen,
Hy kan u niet te veel na uw waardy verhoogen.
Die door zyn dapperheid de Vorst zyn lyfbehoed,
Werd nooit te veel geloond.
Een die zyn pligt voldoed
| |
| |
Kroond zig met eer, schoon hem geen voordeel staat te wagten,
Hy moet zyn hooge en duur beswoorne trouw betragten;
Want 'k agt die nimmer meer de naam van krygsman waard,
Die door een eedle daad niet tragt om zig vermaard
Te maak en, of vol moed op 't bed van eer te sterven.
Zyn hoogheid, spreekt zeer wel, veel liever 't lyf te der
Als in getrouwheid tot zyn Vorst, te wanklen.
Die 't aldergrootsten is, verkrygt men door 't geweer De eer
Dit heeft de Vorst aan ons op heeden laaten blyken.
Laat ons in onze pligt, hem schuldig niet beswyken,
Ga heene groet de Vorst, eerbiedig uit myn naam.
De roem van Ferdinand, leeft eeuwig door de faam.
| |
Tweede tooneel.
Sofia, Karlos.
Wat dunkt u, Karlos, is myn star niet hoog gerezen wezen
'k Weet niemant niet, myn heer, die zulks zou waardig
De Keizer heeft aan u de beste keur gedaan.
Ik wens door 's heemels gunst, dat het u wel mag gaan
Dit komt my op 't hoogst verblyden
Dat ik nu ben in staat, u altoos te bevryden
Voor u vervolgers, die aan 't moorden van Sofy
U shuldig maaken, want ik ken u daar van vry.
En wat de rest belangd, het geen gy hebt bedreven
Met roveryen, zal de Keizer u vergeeven,
| |
| |
Op myn verzoek, stel dan u hart in all's gerust.
Met dees belofte, werd u mond van my gekust,
'k Sta verzet, en voel myn leeden beven;
Door wat verandering werd myne ziel gedreven?
Wat is het vriendschap, of is 't liefde die 't my doed?
Ik voel een heete drift, in 't half bevrooze bloed
Ontsteken. Ach! zo plagt myn lief my eer te kussen,
Om 't smeulend vonkje van de liefde wat te blussen.
Dat ik niet begrypen kan,
't Ontroeren van myn bloed, door't kussen van een man.
De waare vriendschap heeft u hier toe aangedreven,
Die kan op ons gemoed zo vast als liefde kleven.
Dit heeft Orestes ons en Pilades getoond,
De zugt van Pythias en Damon wierd gekroond
Met eer en glori, 'k weet meer reden by te brengen,
Maar schroom het heilig, met iets anders te vermengen.
De band der vriendschap is die 't aldersterkste klemd,
Daar veel de liefde, door 't afweezen, ligtelyk stremd.
'k Zal u een minnaresse geeven,
Zo waardig als Sofi, om in den egt te leeven.
Verban de liefde die u niet meer helpen mag,
De zon van u geluk straald in een schoonder dag.
Schoon gy al 't geene dat den aardkloot kan bevatten,
Paktool, en Gangus, met hun onuitputbre schatten
My geeven kon, ik gaf 't weer alles voor Sofy.
Maar 'k wensten wel, myn heer, nu ik my zelve vry
Gesproken zie door u, dat ik myn lieve Vader
| |
| |
En Moeder hier mogt zien, want niemant heb ik nader,
Zo zy door droefheid noch niet zyn in 't graf gedaald.
Zo 't u behaagen is zy werden straks gehaald,
Ga, laat haar door 't bevel van my, haar Starvoogd weeten,
Dat ik hun spreek en moet; zy zullen niet vergeeten
Om hier te koomen, gy moet hun, dit is myn wil
Verzeekre van myn gunst, maar houw u zelve stil
Als onbekend, in 't eerst.
Myn heer, 't zal zo geschieden,
'k Zal door een ander hun zo daatlyk doen ontbieden.
Uw goedertierenheid steld myn gemoed te vreên.
Daar komt Gerardo met zyn broeder, ik ga heen.
| |
Derde tooneel.
Sofia, Klaudia, Gerardo.
Komt gy my zien, en nu als Koning, hier begroeten?
ô Ja, wy knielen voor uw Vorstelyke voeten,
En wenschen u geluk en zeegen in dees staat.
Rys op, denk dat myn ryk op stroije been en gaat.
Met wat al moeiten werd een amt van staat verkregen
Ik kryg het blindelings, maar ben daar meê verleegen
Gelyk een waterbel gedreven naar om hoog,
Heel zierlyk flikkerd, door de zon, in yders oog.
Zo zal myn koninkryk, dat haast een eind zal vinden
Door 't minste wintje, met de waterbel verswinden.
Terwyl de tyd van myn ontdekking reets genaakt.
Maar wyl ik tot noch toe, niet heb bekend gemaakt
Wie dat ik ben, en wat my al is wedervaaren,
Zins ik myn ouders huis verliet, 'k zal 't u verklaaren.
Doorlugte vrouw, gy doed ons beide te veel eet.
| |
| |
Gy hebt dit meer als eens op my verzogt, zit neêr,
Ik maak geen swarigheid in 't minste in deeze zaaken
Terwyl ik die in 't kort zal waereldkundig maken.
Mevrouw, indien gy zulks te doen onnodig agt,
Verschoon ons stout verzoek.
Gy zyt my veel te waard. Wel aan, leen my uwe ooren.
'k Ben in Valense uit een braaf geslagt gebooren,
'k Wierd van myn Vader en myn Moeder teer bemind,
Geen ouders liefde, was ooit grooter tot een kind.
'k Wierd met een broeder, in verwondring opgetogen
Die een jaar jonger was als ik, nooit had 't vermoogen
Der liefde, meerder kragt op kind'ren als op my
En hem, want waar hy was, daar zag men ook Sofy,
Dit is myn eige naam, ik was dan noit te vinden
Als by myn broeder, wyl wy dus elkaâr beminde
Zo vond men zelden van ons beiden een alleen,
Want als 't gebeurden dan was elk van ons te onvreên;
Men kost de droefheid op ons aangezigt bespeuren;
Ja, geen vermaak hoe groot, wist ons van een te scheuren;
En wyl myn Vader by zig zelf beslooten had
Om alle konsten dien men waard en loflyk schat
Voor kind're van geboorte, aan ons te laaten leeren,
Zo kwamen meesters en meest'ressen, op 't begeeren
Van onze Ouders, om ons te oeffene in ons huis.
Na weinig tyds liep in Valensen een gedruis
Door 't mompelen van 't volk, dat wy die geene waaren
Die, zo in dans, en zang, en 't handelen der snaaren
Uitstekend wierden, ver voor anderen geagt.
Wy groeiden zaamen op, in liefde en ook in kragt;
Want al het geen myn broêr, door yver zoet te leeren,
Dat was zo daatlyk, meê myn lust en myn begeeren.
Zo dat zelf de oeffening der waapenen, door klem
Der handen, my in 't kort zo eigen wierd als hem.
| |
| |
Geen jeugd dorst zig zo vroeg oit op de jagt gewennen,
Zo dat ik, noch vry jong, het stoutste paard dorst mennen
Dat in Valenssen te vinden was, zo dat,
Ik meenig vlugtig wild door 't loopen afgemat,
Heb met myn eigen hand, door schooten en doorsteeken;
Het zou de vrouwen min aan moed en kragt ontbreken,
Indien haar't mannen werk jong wierd ter hand gesteld;
Zulks is wel meer als eens in 't bloedig oorlogsveld
Gebleken, schoon dat ik noit denken dorst of dromen,
Dat my dees oeffening oit zou te passe komen,
Die my doet aanzien voor een man van kloek beleid
't Geval des oorlogs heeft door my den Vorst bevryd
Van een onty de dood. Maar 'k zal myn eerste reeden
Vervolgen. 'k Wierd bemind en hart'lyk aangebeeden
Van een Don Karlos, heus en deftig van gemoed,
Die naast myn 's Vaders huis, met my was opgevoed
En in myn teêre jeugd my al bestond te vryen,
Die 'k naait myn oroeder ook het aldermeest mogt lyen.
In 't kort, om kleinigheên te stappen over 't hoofd,
Ik wierd aan Karlos, met onze Ouders zin, verloofd.
Ver buiten zorgen dat ik immer had te vrezen
Een medeminnares, een juffer waard geprezen
Om haare schoonheid, was heel smoorelyk verzot
Op Karlos, doch geheim. Zy vrezende bespot
Te werden, met haar min aan hem bekend te maken,
Heeft zy, in stilte, om in myn minnaars huis te raken,
Een mans kleed aangedaan, om of het mooglyk was
Als knegt te dienen, 't geen haar lukte; want zo ras
Zy door dees list, was in myn bruigoms huis gekomen,
Heeft ze alle zaaken zo behendig waargenomen,
En alles wat men haar belasten slip volbrogt.
Waar om myn minnaar, aan zyn Vader straks verzogt,
Dat hem Philippus, maar alleen zou dienen moogen,
(Zo noemde zig die feeks;) de Vader wierd bewoogen
't Verzoek hem toe te staan, toen had zy 't na haar zin,
Terwyl zy al 't geheim, van my, en Karlos min
| |
| |
Het schynt onmooglyk te gelooven,
Die snoô verradery, gaat al 't verraad te booven,
Dat in de waereld ooit gevonden wierd, gehaat
Moet zulk een vrouwmens zyn, waar dat zy gaat of staat.
Dit is het minste van haar snode fieltereijen,
Maar 'k stel een kleine poos die looze hoer ter zeijen,
En toon u welk een storm zig op deed in een zee
Vol stilte, die myn schip van hoop los van de reê
Afrukten, in een poel, vol rampen en gevaren.
Een vriend myn 's Vaders, kwam zig onverwagt verklaren
Dat hy myn minde, schoon hy vry meer jaaren had
Als ik, tweemaal zo veel, en die voor zig bezat
Een rykdom, grooter als ooit ymant wist te vinden
In 't schatryk Napels; 't geen myn Vader zo verblinden
Dat hy besloot, my uit te huuwen aan dien Heer.
Al storten onverwagt de heemel op my neêr,
Het zou geen meerder schrik en vrezen in my baaren,
Als toen myn Vader my zyn meening kwam verklaren;
Myn kermen en geschrei, en onvertroostb're staat
Van my en Karlos, gaf aan ons in 't minst geen baat,
Ik moest, al zou het gaan den onderste steen booven,
My, zelf in weerwil van myn moeder, straks verloven,
Mits, dat ik erfgenaam zou weezen van al 't goed
't Vervloekte geld niet al, moest gy uw lief verlaaten?
ô Neen, wy swoeren nooit elkanderen te haaten,
Maar tot 'er dood getrouw te blyven, hoe 't mogt gaan.
Toen nu Don Karlos by zig zelf, zig had beraân,
Terwyl 't ons wierd belet elkanderen te spreeken,
Om dees vervloekte band van dwinglandy te breeken,
Met my te vlugten, hy heeft dan zyn trouwe knegt,
| |
| |
Of looze hoer, hier van in alles onderregt,
Wat zy bezorgen moest, en wel voor alle zaaken,
Om my zyn wil en wens geheim bekend te maaken,
Het geen zy deed, en swoer daar neven noch voor my.
Met ons te vlugten, zo 't mogt weezen. Valsche pry!
Hoe wierd ik door uw list bedekt in 't net getoogen.
Hoe dat? 't geen ze aan u zei, was immers niet gelogen,
Don Karlos, als gy zegt, had haar dit zelfbelast.
Daar is wat anders als gy denkt aan 't vlugten vast.
Maar om met myn verhaal niet buiten spoor te dwalen,
't Wierd dan beslooten, dat zy zelf my af zou halen
Op den bestemden tyd, als Karlos tot de vlugt
Gereet was; 'k was verheugd en nergens voor bedugt
Om myn verkoor'ne lief, naar 't barre strand te volgen,
Ja zelver over zee, hoe zeer by wyl verbolgen.
En wyl de tuin van ons, en Karlos by elkaâr
Van agt'ren uitkwam, zo kost zy met klein gevaar
De vast gestelde tyd aan my te kennen geeven,
Het geen heel kort daar na geschiede, en zo even
Nu ik myn kleinigheên van goud en diamant
Te zaamen had gepakt, wy stapten naar het strand
Zo haast wy konde, en den avond reets gevallen,
Scheen ons heel gunstig, om ons buiten poort en wallen
Te helpen; 'k vond de sloep zo als 't gezegt was, reet,
Waar in ik met gemak gedragen wierd. Geen leet,
Geen ramp noch druk scheen my na deezen meer te kwellen,
Wyl ik myn Karlos daar in meende te verzellen:
'k Was heel wel in myn schik, vriendin; maar ach! hoe ligt
Bedriegt 't fortuin de hoop, die zy heeft opgerigt.
Na ik, met eerbied, reets was inde sloep gekomen,
Toen wierd Philippus. zo zy weg ging, opgenomen
En over hals en hoofd geworpen in de sloep.
Zy weerde zig een wyl, met ysselyk geroep,
En schreeude, ach! ik zal de goudbeurs weder geeven
| |
| |
Die ik genooten heb. Ach! mannen spaar myn leeven,
Ik bid vervoer my niet, maar niemant gaf gehoor.
't Was straks, de riemen uit van achteren en voor.
De traanen vloeiden, als twee beeken uit haare oogen,
Zy riep, vervloekte Turk waarom my dus bedroogen,
Ik heb de onnoozele Sofia schelms misleid
En vals verraaden; ach! Don Karlos is haar kwyt,
En ik verlies de hoop hem immer te verwerven.
Ik stond door dit geschreeuw op 't punt van zo te sterven
Schoon ik niet zeeker wist, wat of ik denken zou;
Voor die trouwlooze my verklaarden, hoe ontrouw
Zy Karlos was geweest, en vorder my deed weeten,
Dat zy een weduw was, en Margareet geheeten,
Dat al haar poogen maar alleen was aangelegt,
Om my myn bruidegom t'ontroven, 't geen haar knegt
En snoô bedriegeres gemaakt had, met verlangen
Om myn beminde lief, zelfs in haar arm te ontfangen:
Zy melde vorder, hoe dat Hamet, haar den Turk
Had omgekogt, die zy schold voor een fielt en schurk
Om dat zy van haar doen had andere gedagten,
Dat Karlos aan zyn boot my op het strand verwagten.
Bedenk, met welk een druk myn ziel wierd aangevat.
Zo ik geen mannen hart in myne boezem had,
Op 't hooren van dees maar, ik had de geest gegeeven:
Wy kwaamen op het schip vol schrik; myn leden beven
Slegts op 't herdenken, doch ons wierd geen leet gedaan.
Toen ik den Turk vernam, ik kende hem, zo aan
Zyn kleeding als gelaat, terwyl dat hy voor deezen
Voor een braaf eerlyk man wierd in ons huis gepreezen.
Ik greep een zabel die aan zyne zyde lag,
En, waar 't my niet belet ik had met eene slag
De roekelooze kop hem van den romp gehouwen,
Want myne kragt gaat ver voor die van and're vrouwen.
Hy deed zo veel hy kon zyn best, om my te vreên
Te stellen, maar ik gaf geen antwoord, wat voor reen
Hy ook te voren bragt; 'k deed anders niet dan schelden,
En dat hy my dees hoôn zou met zyn bloed vergelden.
| |
| |
En zo hy niet besloot om my weêrom naar 't strand
Te voeren, hy de dood mogt vreezen van myn hand:
Maar dit beletten niet, 't geen hy had voorgenomen,
Zo dat my eindelyk te Fez zyn aangekomen.
Hy bragt my straks van boord, by een vertrouwde vriend
En een vriendin, daar ik een poos wel wierd gediend.
Maar die vervolging die ik zedert zeeven jaaren
Geleeden heb, van hem, zal ik nu niet verklaaren.
Dit volgden in het kort, dat die vervloekte hoer,
Die my verranden had, ging trouwen met zyn broer,
Na zy het Kristendom verzaakte.
Kon haar de Heemel, voor haar boosheid niet verschaffen.
Want al haar toeleg, van het eind, tot aan 't begin,
Past aan geen Kristen, maar wel aan een snoô Turkin.
Vervloekt moet Hamet zyn en Margareet. Myn leeden
Die beeven voor 't verhaal daar ik nu toe zal treeden.
Den Turk, die liet my een geruime tyd met vreên,
Terwyl dat my Marg'reet met vriendelyke reên
Staag onderhiel, het geen meest uit kwam in het enden,
Dat Hamet was gezind om my weêrom te zenden
Na myne Vader, wyl hy ganschs geen middel vond,
Om my te brengen tot zyn wangeloof. 'k Bestond
Haar snoô verdigte reên in 't einde te gelooven,
Maar zag my van die hoop na weinig tyd berooven.
't Was op een dag, dat zy my listig voor kwam slaan
Zo 't my beliefde, om met haar naar 't strand te gaan,
En eens te zien of daar geen scheepen vaardig laagen
Om my te voeren naar myn Vaderland. 't Behaagen
Dat ik gevoelden door haar voorstel, drong my heen
Om over berg en rots, met haar naar strand te treên,
Gelyk 't geschiede; maar ik vond toen 'k buiten zorgen
Te weezen dagt, den schelm, 'k meen Hamet, daar verborgen.
| |
| |
Zy vlogen beide my als Tygers op het lyf,
En smeeten my een strik om de armen; 'k wierd heel styf
Van dees verwoede twee met koorden vastgebonden.
Zo my in deeze nood geen bystand was gezonden
De Heemel weet in welk een staat ik was gebragt;
Maar ik kreeg in myn nood een helper onverwagt,
Die op myn moord-geschreeuw kwam schielyk toegeschooten.
Ik zag hem daatelyk vol moed zyn staal ontblooten
Om my te redden, en schoon Hamets tegenstand
Heel dapper was, noch wierd hy eindlyk overmant,
Om dat myn helper was te paard, kon al zyn poogen
Niet helpen, Margareet is van my afgevloogen
Zo haast zy Hamet zag gevangen, en ontbloot
Van zyn geweer en hoop, dus zag ik in de nood
Een Engel van omhoog my waarlyk toegezonden
Den schender Hamet wierd straks aan de staart gebonden
Van myn verlossers paard, en dus ten hoof gebragt,
Daar wierd hy in een gat, zo duister als de nagt,
Geworpen, want de zoon des Koninks was die geenen
Die my verlosten, en daar by geluk verscheenen,
Terwyl hy op de jagt was van het spoor gedwaald.
Ik Wens dat de Heemel voor zyn goedheid hem betaald.
Na ik de Prins beleefd bedankt had, vroeg de Koning
My na myn naam, myn staat en af komst, na myn woning.
Ik Verhaalden alles hoe 't met my geschapen lag,
Wyl ik barmhartigheid in 't Vorstlyk weezen zag.
Hy gaf my vry, en swoer op 't felst, myn leet te wreeken,
Dit gaf geleegentheid om hem voor u te smeeken,
Ik kreeg op myn verzoek uw beider vryheid; hoe
't Nu verder is gegaan, dat weet gy. 'k Ben reets moê
Van dit verhaal, gy weet hoe wy door tegenwinden
Gedwongen wierden om ons heil in 't heir te vinden
Voor Tunis, daar ik ben in zulk een staat geraakt
Die by de waereld my geheel ontzaglyk maakt.
Van zulk een vreemden zaak de waereld nimmer hoorden.
| |
| |
Van werken, niet van woorden,
Die zelfs Semiramis in moed te boven gaat.
Genoeg hier af, zeg my hoe 't met Lisandra staat,
Volhard zy, Klaudia, met u noch te beminnen?
Zo buitensporig, dat ik vrees, of wel haar zinnen
Verwarren mogten door de min die zy my draagt,
En schoon ik zeg dat my haar liefde niet behaagd,
En dat ik, schoon ik wou haar geenzins kan vernoegen
En of ik haar verzoek zig aan de zy te voegen
Van myne broeder, wyl zy word van hem bemind:
Het vuur der liefde is in Lisandra zo geswind
Ontstooken, ja het blinkt uit haar bekoorlyke oogen.
Zy wil dat ik iets doe, ver boven myn vermoogen,
Zy wil my trouwen, en wat zou zy met my doen,
Terwyl wy alle bei gelyk zyn van fatzoen,
Zy spreekt niet anders als van kussen, stroken, streelen,
Ja, zelfs al was ik naakt.
Dan zou haar haast verveelen
Zy weet het onderscheit niet tusschen haar en u.
Hoe stel ik dit, mevrouw, wil ik aan haar ontdekken
Wat dat ik ben, en haar uit deze doolhof trekken?
Wat zal ik doen mevrouw, vind gy zulks goed?
'k Zal dees verwarde knoop haast los doen, weest te vreên.
Einde van het tweede Bedryf.
|
|