Werken. Deel 2: Proza
(1895)– Hadewijch–
[pagina 119]
| |
Visiones HaywigeGa naar voetnoot(1).[I]Ga naar margenoot+ Het was in enen sondage ter octaven van pentecostenGa naar margenoot+dat men mi onsen here heimelike te minen bedde brachte, om dat ic ghevoelde soe grote treckinghe van binnen van minen gheeste, dat ic mi van buten onder de menschen soe vele niet gehebben en conste, dat icker ghegaen ware. Ende dat eyschen dat ic van binnenGa naar voetnoot(3) hadde omGa naar voetnoot(4) i. te sine ghebrukelike met gode, Daer wasic te kinsche toe ende te onghewassen ende ic en hadder niet genoech toe ghepijnt noch gheleeft int ghetal van soe hogher werdecheit, Alse daer toe behoerde, ende alse mi daer wel vertoent wart doe ende mi noch wel scijnt. Doe ic onsen here ontfaen hadde, doe ontfinc hi mi te heme, Soe dat hi mi op nam alle mine sinne buten alle ghedinckenesse van vreemden zaken om sijns te ghebrukene in enecheden. Ende ic wart gevoert alse in enen beemt in i. pleyn dat hiet de wijtheit der volcomenre doechde. Daer in stonden bome daer ic inGa naar voetnoot(5) wart gheleidt, Ende mi worden ghetoent | |
[pagina 120]
| |
hare namen ende de nature van haren namen. De ierste boem hadde ene verrotte wortele de overbroesch was ende i. overvast selbloecteGa naar voetnoot(1), Ende daer boven enen herde liefleke scone bloeme, die stont soe onvaste, Wanneer soe een storm quame, soe viele die bloeme ende dorrede. Ende die mi leidde dat was j. inghel vanden tronen die dat onderscheet hebben. Ende op dien selven dachGa naar margenoot+wasic te hem comen met wassene, soe dat ickene hadde ontfaen datGa naar voetnoot(2) hi soude sijn in miere hoeden ende gheselle in al minen weghen. Ende die inghel seide: mensceleke nature, verstant ende kinne Wat dese boem es. Ende ic verstont ende hi toende mi dattat ware de kinnesse ons selves. De wortele verrot, dat was onse broesche nature, Ende dat vaste selblocte, de eweleke ziele, Ende die scone bloeme, die scone vorme der menschen die soe saen verdorven es in ere uren. Doe leidde hi mi voerdane daer i. boem stont die herde neder was, ende hadde scone fiere bladere, onderminet met alrehande varuwen die ghenoehlec waren ane te siene. Ende boven alle die scone bladere hinghen verdorredeGa naar voetnoot(3) bladere, die al die scone bladere bedecten. Ende doe seide echtGa naar voetnoot(4) de inghel: VercoerneGa naar voetnoot(5) ziele ende hakende, die van soeGa naar voetnoot(6) nederen te soe hoghen ghetrect best ende van soe donkern dolinghen te soe claren ende vanden armsten ten rycsten, verstant wat dit es. Ende hi toende mi ende ic verstont. Dat was de oetmoedecheit, die met | |
[pagina 121]
| |
vroeder vresen, daerse met bekint gods groetheit endeGa naar margenoot+hare nederheit, alle hare wel ghecierde doechde mede dect, om datse ghevoelt ende bekint dat hare ghebrachtGa naar voetnoot(1) haers lieves te ghebrukene Ende datse hare ne weet wiesGa naar margenoot+verheffen. dits puere oetmoetGa naar voetnoot(2). Doe leide hi mi voert daer i. groet boem stont ende i. sterc met sterken, grotenGa naar voetnoot(3) bladern. ende die inghel seide echtGa naar voetnoot(4) te mi: O moghende ende sterke, die den moghenden ende den sterken god verwonnen heves van aneghinne sijns selves die sonder beghin was, ende met hem die ewelecheit ghewelden sals in ewechheidenGa naar voetnoot(5), les ende verstant. Ende ic las ende verstantGa naar voetnoot(6). InGa naar voetnoot(7) elc blad was gescreven: Ic ben de cracht van volcomenne wille; mi en mach gheen dinc ontbliven. Ende daer bi stont een boem met vele telgheren, die groet was ende hadde alle sine telghere dore den andern boem ghestechtGa naar voetnoot(8). Ende die inghel seide echtGa naar voetnoot(9) te mi: O vroede vander redenen berecht, ja vander redenen des groten gods, les ende verstant die wise lesse ende die vroede die dese dorewassende leert. Ende ic verstant dat ane elc blatGa naar voetnoot(10) was te lesene: Ic ben die onderscedecheit; sonder mi en mach men niet doen. Ende doe leide hi mi voert daer i. overscone boem stont die hadde drierehande tel- | |
[pagina 122]
| |
ghere, Ende elker telgher waren drieGa naar voetnoot(1): drie boven endeGa naar voetnoot(2) drie in midden ende iij. beneden. ende die inghel seide echtGa naar voetnoot(3) te mi: O sorfhertegheGa naar voetnoot(4) om de aventure vanden mesvalle dijns toecomens, O suchtende om die dolingheGa naar margenoot+der menschen die ghemaket sijn ter minnen gods ende van hem dolen ende eldere gheraken, O stervende metter doot dijns lieves die hi starf, verstant dese iij. nederste telghere, want dureGa naar voetnoot(5) met op gheclommen best ten oversten telgheren. Ende ic verstont endeGa naar voetnoot(6) alle die bladere waren van sat groendere varuwen ende scarp ende lanc, ende ane elc blat was ene herte ghescreven. Ende ane die iij. nederste telghere waren al de herten die ane ele blat stonden, van roder varuwen ane te sieneGa naar voetnoot(7), Ende die middelste iij. telghere hadden herten ane te sieneGa naar voetnoot(8) van witter varuwen, Ende die herten vanden oversten iij.Ga naar voetnoot(9) telgheren waren ane te siene van goude. Ende die inghel seide echtGa naar voetnoot(10) te mi: Reine colomme in die kerke der heilighen, die dinen lichame pure ghehouden heves van alle dien saken die niet ne ghetamen inden heilighen tempel gods, O onnosele ende troosterse elker nosen daer die reine wille ons groots gods bi ghesterket sal wesen ende es, O bekinnende met bekinnessen die edele nature ons suets gods daer du soe vruch bi vercorsGa naar voetnoot(11) pure reynecheit | |
[pagina 123]
| |
boven al dat was ende es, ende bi ghere avonturen nie en ghebrukesGa naar voetnoot(1) ure, nu verstant dese iij. middelste telghere. ende ic verstont. Ende die inghel seide echtGa naar voetnoot(2) te mi:Ga naar margenoot+Ghi soekende gherechte Minne allene in uwen god in al die zeden volmachtelekeGa naar voetnoot(3) die ter heiligher wet behoren te werkene, Die god gheheilecht heeft met sinen heilighen levene dat hire in levede, ende met sinen groten gheboden ende met sinen hoghen raden; Ghi minnende ende pleghende met minnenden dienste der heiligher zeden na die behaghenesse der alweldeghen gods; Ghi ghestadegeGa naar voetnoot(4) wesinghe daer god trouwe van gherechter Minnen altoes in vent ende ewelike in besitten sal, verstant dese iij. overste telghere. ende ic verstont. Die boem was de wijsheit. Die eerste nederste telch, die ane die bladere die rode herten hadden, dat was die vrese van meswesene endeGa naar margenoot+van ontblivene der volmaecter doechde. Die ander telchGa naar margenoot+was die vrese dat gode soe vele brectGa naar voetnoot(5) werdecheiden vanden menschen ende datter soe vele dolen van der waerheit die hi selve es. Die derde telch was de vreese dat elcGa naar margenoot+mensche sterven sal metter zelver doot daer onse lief mede starf, wijsleke in elker ende in alder doghet ghenoech te sine om die doot te stervene alle uren, ende dat cruce te draghene ende daghelike daer ane te stervenne ende metGa naar margenoot+aldien te stervene die dolen ende sterven. Die eerste middelste telch die de witten herten hadde ane die bladere, dat was reinecheit ane den lichame inden seden, in | |
[pagina 124]
| |
woerden, inGa naar voetnoot(1) werken. Die ander telch was dat werken in ieghenwelken onnosel ende reine te begherne ende teGa naar margenoot+hoedene sine werke na ghetamen ons liefsGa naar voetnoot(2). Die derde telch was, soe puer te blivene van alre bevlecheit in den geeste, inden gare, inder zielen, dat ghene nederheit daerGa naar margenoot+in en come van dolinghen, van hoverden, van ijdelre glorien, van disperatien, van te vele te hopene dies men noch niet en heeft, ende dat men niet en valle in bliscape boven hebbinghe, Noch in rouwe boven ghebreken, Noch niet en valle in affeccien, Noch in gheen ghenoeghen te vollen tote dien daghe dat men Minne langhe ghenoech ghedraghen heeft na hare tamelecheit, ende datse soe volwassen es ghedraghen ende met tameleken werken soe volvoedt dat men comt boven draghenGa naar voetnoot(3) van der Minnen, int ghevoelen dat vele hogher es dan minne te draghene. Want Minne te draghene dats onste verlangen, begaren dienst, oefeninghe van berrendenGa naar margenoot+wille altoes sonder cesseren. Mer minne ghevoelen dats gedinken in vriheiden van minnen. Met minneGa naar voetnoot(4) te sine verhoecht al. Die eerste telch vanden oversten drien die de guldene herten hadden ane hare blader, dat was met meneghen volmaecten doechden minne aneGa naar voetnoot(5) haer selven enechleke soeken daerse gheheel inGa naar voetnoot(6) te vindene es. DieGa naar margenoot+ander telch es, met minnen dien hoghen wille gods te pleghene na sine behaeclecheit, daer hi hem selven elken | |
[pagina 125]
| |
mede behaghen doet, die hem alsoe levet. Die derde telch was dat ghestade wesen daermen der minnen altoes gheheel met es ute menechfuldeghen doechden in die gheheele eneghe doghet, die de minnende beide in j. verswelghet ende werptse inden afgrond, daerse soeken ende venden selen de eweleke ghebrukelecheit. Doe leide hi mi vort daer wi vonden enen kelc al vol bloets. Ende die inghel seide echt teGa naar voetnoot(1) mi: Grote met groten wille alle onghehoerde pine ende ghehoerde sonder quetsinge ende met soeter rasten overlidende, drinc; ende ic dranc ende datGa naar margenoot+was de kelc der verduldecheitGa naar voetnoot(2). Daer dede ic gheloffenesse, gode ghestadeleke ghenoech te sine in verduldegher trouwen. Doe leide hi mi voert in de middelt der wijtheitGa naar margenoot+daer wi in wandelden. Daer stont j. boem die hadde deGa naar voetnoot(3) wortele opwert ende den tsop nederwert. Die boem hadde vele telgheren. Die nederste telgher die de tsop warenGa naar voetnoot(4), Die eerste was ghelove, die ander hope daer die menschen bi beghinnen. Ende die inghel seide echtGa naar voetnoot(5) te mi: O meesterse vanden beghinne toteninde op clemmende desen boem ter dieper wortelen des onbegripelex goedsGa naar voetnoot(6), VerstantGa naar margenoot+hoe dit es die wech der beghinnender ende te gheduerne der volcomender; ende ic verstont dat datGa naar voetnoot(7) was die boem der bekinnessen goedsGa naar voetnoot(8), diemen met ghelove beghint ende met minnen volintet. Daer bi dien boem stont noch j. die | |
[pagina 126]
| |
hadde ronde bladere ende brede, ende die inghel seide te mi: Blijft hier alse ghevanghene tote des diGa naar voetnoot(1) weder sent die di hierGa naar voetnoot(2) ontboden heeft te comene, Ende verstant sinen verhoelnen wille, daer hi dijns in wilt ghebruken. Ende ic vare in dinen gheweldeghen dienst dienenGa naar voetnoot(3). Jc hebbe heden van di ontfaen in dinen dienste te wesene alle uren, tote dat du mi ontwassen best ute dien weghen, die ic di hebbe gheleidt ende duse volmaecteleke cans volghen ende ghevoelen dies hoghesGa naar voetnoot(4) verholens raeds, dien di onse grote gheweldeghe god sal doen weten te diere uren. Jc vare hoeden dinen reinen lichame inGa naar voetnoot(5) diere edelder werdecheit daer ickene in vonden hebbe ende houdenGa naar voetnoot(6) wille. Ende doe seide hi: kere di omme van mi ende du salt den ghenen venden, dien du ye ghesocht hebs ende daer du allen erdschen ende alle hemelschen bi af ghekeert best. Ende ic keerde mi van heme ende ic sach i. cruce vore mi staen ghelijc cristalle, claerre ende witter dan cristal; daer mocht men dore sien j. grote wijtheit. Ende vore dat cruce sach ic staen enen zetel ghelijc eereGa naar margenoot+sciven ende was claerre ane te siene dan die zonne in haerre claerster macht, ende onder die scive stonden iij. colommen. Die eerste colomme was ghelijc berrende viere. Die andere was ghelijc enen stene die heet thopasius, die heeft nature vanden goude ende na die claerheit der locht ende hi heeft varuwe alre stene. Die derde was ghelijc enen stene die heet amatistus ende heeft i. pellenleke | |
[pagina 127]
| |
varuwe na die rose ende na die violette. Ende middenGa naar voetnoot(1) onder die scive draeyde een wyeel soe vreseleke omme, ende die soe eyseleke was ane te siene, dat hemelrike ende ertrike daer af verwonderen mochte ende vervaren. Die zetel die gheleec eere sciven, dat was die ewelecheit. Die iij. colommen waren die iij. namen daerne die ellendege die verre van minnen sijn, mede verstaen. Die colomme ghelijc den viere es die name des heilighen geests. Die colomme ghelijc den thopas es die name dies vader. Die colomme ghelijc den amatist es die name des soens. Die diepe wyeel die soe vreseleke donker es, dats die godleke ghebrukelecheit in haren verhoelne storme. Op die gheweldeghe stat sat die ghene dien ic sochte, ende daer ic een mede hadde begheert te sine ghebrukeleke. Sine vorme was onseghelecGa naar margenoot+enegher redenen. Sijn hoeft was groet ende wijt ende kersp van witter varuwen endeGa naar voetnoot(2) was ghecront met ere cronen, die gheleec enen stene die heet sardonius ende heeft iij. varuwen wit swartGa naar voetnoot(3) ende roet. Sine ogen waren ane te sine wonderleke onseghelec ende alle dinc treckende in hem in minnen. Daerne maghic niet af te woerde bringhen, Want die ontelleke grote scoenheit endė oversoete soetecheit vandien werdeleken wonderlekenGa naar voetnoot(4) aenscine, Dat benam mi alle redene vanGa naar voetnoot(5) hem in ghelikenessen. Ende mijn lief gaf mi hem selven in verstannessen sijns selves ende in ghevoelne. Maer doe ickene sach, doe vielic hem te voeten, want ic bekinde dat ic al dien wech te hem was gheleidt daer noch alsoe vele toe te levene | |
[pagina 128]
| |
was. Ende hi seide te mi: Stant up, Want du best in mi op ghestaen sonder beghin gheheel vri ende sonder val. Want du beghert heefts i. met mi te wesenne ende du heefs daer toe ghedaen te rechte ende te cromme; ende overmids dattu soe verstormt best in onghedurecheiden, ende du des orconde heves van mi ende van openbaren werken die du gewracht heves in al dien daer du mijns willen in verwaent hevesGa naar voetnoot(1), ende om dine vroede werke hebbic di ghesent den ingel der trone die vroet es, die gherechte willegheGa naar voetnoot(2) ter volmaecheit te leidene,Ga naar margenoot+die di zoe bewarent vant van binnen dat hi di alle die weghe leide die hi di soude hebben ghetoent alse enen kinde. Want hi di soe hoghe namen gaf, die di verciertGa naar margenoot+hebben in mijn aenscijn. Nu salic di doen weten wat ic di wille. Ic wille dattu dore minen teGa naar voetnoot(3) alre ellendecheit bereet best Ende ic verbiede di, dattu diGa naar voetnoot(4) nemmermeerGa naar margenoot+en onderwens iet te andene noch te wrekenne alsoe vele als i. opslaen van ere oghen. Daer du diGa naar voetnoot(5) dies onderwins in enegher manieren, soe bestu de ghene die mi mijn recht ondergaen wiltGa naar voetnoot(6). Jc gheve di noch, seide hi, j. nuwe gebod: wiltu mi gheliken inder menscheyt alse du beghersGa naar margenoot+inder godheit als te ghebrukene van mi, Soe saltu begaren aerm, ellendech ende versmaedt te sine onder alle menschen, ende alle vernoye selen di smaken boven alle erdsche ghenoechten; in negheenre wijs en later di | |
[pagina 129]
| |
verdrieten, want si selen ommenscheleke sijn te verdraghene. Wiltu vervolghen minne na die fiereGa naar voetnoot(1) nature die di mine gheheelheit heyschetGa naar voetnoot(2), Soe saltu soe vremdeGa naar margenoot+werden onder de menschen ende soe onghehoert ende soe onsalech, dune salt noch weten enen nacht waer herberghenGa naar voetnoot(3), ende alle menschen selen di noch afstaenGa naar voetnoot(4)Ga naar margenoot+ende begheven, ende niemen en sal nochGa naar voetnoot(5) metti willen dolen in dine noet ende in dine quale. Van al dinen wesene belovic mi in dinen daghen die du gheleeft heves noch enen corten tijt, Want dine uren en sijn noch niet comen. Mer ic hebbe een dinc te di, daer ic mi ommeGa naar margenoot+belghe in enen dele dat ic di tonen wille. Du best ionc van daghen ende du wils dat ic bekinne dijns lichamen sware pine ende die trouwe van dinen handewerkeGa naar voetnoot(6) ende dinenGa naar voetnoot(7) nuwen wille altoes vloyende van karitaten ende die begherte van diere herten ende dat doyen van dinen sinnen ende die minne van dijnre zielen, ende dit bekinnic al. Ende oec bekinne du dat ic levede suver mensche, ende mijn lichame doghede sware pine, ende mine hande wrochten alle trouwe, Ende mijn nuwe wille van karitaten dore vloyde al de werelt in vreemde ende in vriende, ende mine sinne doyden ende mine herte begeerde, ende mine ziele minde, ende in al desen verbeide ic al miere tide des die uren quamen, dat mi mijn vader op nam te hem. Ghi hebt gheseegt somwile te mi: ic had goet menschenGa naar margenoot+levenGa naar voetnoot(8), Want ik hadde die vij. gaven. dat es waer ende | |
[pagina 130]
| |
niet allene gaven, mer ic was selve gave der gheeste die de gaven heten. Ende du heves gheseeght: mijn vader was met mi, dats waer, wine scieden nieGa naar voetnoot(1) ure. Mer ic makeGa naar margenoot+di cont ene verhoelne waerheit van minnenGa naar voetnoot(2) die dochGa naar margenoot+openbar versceenGa naar voetnoot(3), diet hadde connen verstaen. dat ic nie i. ure mi selven bi miere moghentheitghenoech en dede in gheen ghebreken, Daer ic in was, noch dat ic ane die gaven mijns geests nie en vervinc, sonder dat icse met pinen van dogene vercreech ende van minen vader, die hi ende ic al i. waren, alse wij nu sijn vore dien dach datGa naar margenoot+mine ure quam van miere volwassenheit. Ic ne wandelde mijn vernoy noch mine pine bi miere volcomenheit nye. Nu heves du dine ellende gheclaghet ende waer omme du niet ne heves van mi dies du behoefs na dinen nyede, ende ic vraghe di wanneer di dies ghebrac, dune hads die vij. gaven mijns gheests. Ende ic vraghe di wanneer du begheven waers van minen vader in eneghen wesene, mijn vader ne was altoes met di ghelijc hi met mi ende ic met hem was doe ic mensche levede. Na dien dattuGa naar margenoot+mensche best, soe leve ellendech alse mensche. Ic wille van di mi alsoe volcomeleke gheleeft hebben in allen doechden in erdrike, dat du mi in mi selven in ghenen poente en ghebrekes. Heve de vij. gaven mijns geests ende crachtGa naar margenoot+ende hulpe van minen vader in volcomenen werken derGa naar margenoot+doechde, daer men god mede werdet ende blijft ewelike, mer ghevoelt u mensche in al dien ghebreken die terGa naar margenoot+menscheit behoren sonder sonde allene. alle die pine dieGa naar margenoot+ter menscheit behoert, die becoerde ic doe ic mensche | |
[pagina 131]
| |
levede sonder sondeGa naar voetnoot(1). Jc ne coste mi selven nie bi miereGa naar margenoot+moghentheit van binnen sonder met troeste, endeGa naar voetnoot(2) dat ic seker was van minen vader. Du heves dat oec wel bekint, dat ic langhe levede in ertrike, eer men mi bekinde onder dat volc, ende eer ic miraculen dede; ende doe icse dede, ende men mi bat bekinde, doe bleef mi onmenich vrient in de werelt; ende in miere doet stondense mi al wel naGa naar voetnoot(3) af die leefden; daer omme ne laet di niet berouwen, dat di alle menschen begheven zelen om die volcommene minne, Ende om dat du in minen wille leves. Scone gheliken ende miraclen sijn di van dinen daghen meer ghesciet sonder noet dan eneghen mensche die gheboren wert sider dat ic starf. Miraclen ende ghichten van buten die waren in di sere begonnen te werkene, die heves du mi ontseghet ende bester af ghestaen ende en wilter niet. die beghaefstu biGa naar voetnoot(4) minnen ende en wils el niet dan mi ende ommi hevestu als verteghen ende wilt mijns ghebrukenGa naar margenoot+in ghevoelne, dat boven al gheet, ende dat ghetal van dinen daghen daer toe dat es noch onna gheleeft. Ic sal di, seget hi, liefste gheminde, gheven miGa naar voetnoot(5) heimeleke,Ga naar margenoot+alse du mi hebben wils heymelekeGa naar voetnoot(6), want du niet ne wils dat di die vremde troesten noch datse di bekinnen.Ga naar margenoot+Soe salic di gheven verstannesse mijns willen ende consteGa naar margenoot+gherechter minnen, ende enechleke mijns te ghevoelne bi vremdenGa naar voetnoot(7) stormen van minnen, alse du niet gheduren en | |
[pagina 132]
| |
mach sonder mijns te ghevoelne, endeGa naar voetnoot(1) dine pine te swaer werdet. Met verstannesse saltu wiseGa naar voetnoot(2) minen wille werken in alle dien die behoeven van di te wetene minenGa naar margenoot+wille, die hem oncont noch es. niemene ne hevestu noch ghebroken ende niemene en ghebrec nemmermeer tote dien daghe dat ic di segghe: dijn werc es al voldaen. Met minnen saltu leven ende gheduren ende mijns verholensGa naar margenoot+willen pleghen daer du mi mede best verholenGa naar voetnoot(3) ende ic di, ende met mijns te ghevoelne salic di ghenoech wesen ende du mi. Dus werke minen wille met verstannesse, mine alre ghenoechlecste gheminde; dus pleghe mijns met minnen, mine naeste ghebrukendeGa naar voetnoot(4) in miere naheit; dus saltu mijns ghebruken. Dit es die boem van dien woerden die ic di nu seide, die heet bekinnesse der minnen. Want die soe vele ghepredeket es, dat di die nederheit verswaren sal. soe toende ic di selve wat ic di wille. Du moets soete wederGa naar margenoot+keren ende doen dat ic di bevolen hebbe; alse du wils, soe nem bladere van desen bome, dat esGa naar voetnoot(5) kinnesse mijns willen. ende alse di vernoyt, Soe nem vanden tsoppe ene roze; vanGa naar voetnoot(6) hare nem i. blat: dats minne ende alse du niet gheduren en cans, soe nem vander rozen dat daerGa naar margenoot+binnen es, dat es soe salic diGa naar voetnoot(7) geven mijns te ghevoelne. altoes saltu kinnesse mijns willen hebben, ende minnenGa naar margenoot+ghevoelen ende ter noet mijns ghebrukeleke ghevoelen. Aldus dede mi mijn vaderGa naar voetnoot(8) doe ic sijn sone was; hi liet | |
[pagina 133]
| |
mi in node ende hine begaf mi nie. Jc ghevoeles in ghebrukeneGa naar margenoot+ende ic diende dien daer hi mi toe gesent hadde. Dat herte dat in di rose es soe geheel, dat es ghebrukelecheit van minnen ghevoelleke. Hen allen, lieve, die di goet ende quaet doen, wes al eens van werkens inGa naar voetnoot(1) hareGa naar margenoot+noet. Minne sal di alsoe machtech maken. ghef al, want al es dine. |
|