Keizer Karel en het rijk der Nederlanden
(1888)–Julius de Geyter–
[pagina 174]
| |
Tiende zang.I.
Er was zoo menig koningskind,
Zoo menig edel koningskind,
Dat stil om liefde kweelde;
Dat heimlijk bad: ‘Wierd ik bemind,
Wierd ik als gindsche maagd bemind,
Die niets heeft van mijn weelde!
Hij is wel ruw, maar drukt zoo zacht;
o God! hij drukt zoo innig-zacht,
Als haar zijn arm omstrengelt!
En glimlacht hij, dan, Heere, lacht
Zij als men in uw hemel lacht,
Gevleugeld en verengeld.
| |
[pagina 175]
| |
Ik..... zucht en kwijn, totdat een Vorst,
Een nooit gezien, licht hartloos Vorst,
Mij zijnen troon komt bieden.....
Naar liefde snakt mijn arme borst:
Voer een die liefheeft, aan mijn borst,
o Heer, en laat ons vlieden!’
| |
II.aant.
Niet zóó sprak Isabella, neen:
‘Mij bemint hij, mij alleen.
Al moest ik ook 't geheim bewaren,
Ik weet het al zoovele jaren;
En d' eerste ben ik die hij mint.’
Zoo mijmerde 't gelukkig kind,
Waar 't verdiept zat in gepeis,
Of vroolijk rondliep in 't paleis.
Maar op des Tages frissche boorden
Sprak zij zoo gul, zoo blij, zoo luid,
Haar vol gemoed in 't hofpark uit
Dat bloemen en boomen en vogelen 't hoorden.
O, dat hofpark! Van de kruin
Eens hoogen heuvels in den tuin
Zag ze 't zeevlak, soms een spiegel,
Soms een wild en woest gewiegel;
En den Taag ten anderen kant
Dartel slingerend ver in 't land.
Reeds van in haar prilste jeugd
Had zij hier zich 't meest verheugd.
Visschers kenden d' edele spruit.
Zij landden vaak er met hun schuit,
Om vóór haar voeten, op het gras,
Te spreien wat haar 't liefste was.
| |
[pagina 176]
| |
Geen lustjacht vloog voorbij, welks vlag
Haar niet begroette, als 't haar zag.
Ja, uit zee als van den vloed
Hadd ieder schip haar graag begroet,
Indien 't vermoed had welk een herte
Hem welvaart wuifde uit de verte.
| |
III.aant.‘Wat zeiler,’ riep zij opgetogen,
‘Komt den Taag dus ingevlogen!’
't Was onze driemast, 't was de Meeuw.
Haar vlag woei hoog, - een zwarte Leeuw.
‘Dat is mijn Karels landsblazoen,
Het schild van Vlaanderen!’ riep zij toen.
Een trotscher vaartuig zag zij nooit.
't Had al zijn zeilen uitgeplooid,
En dreef gelijk een zeepaleis,
Als was de Keizer zelf op reis.
Doch Karel is in Spanje thans,
Spijt al zijn liefde, voor 't heil des lands.
La Chaux heeft hij om haar gezonden.
Zij telt nu weken, dagen, stonden.....
| |
IV.aant.
Dienzelfden dag nog werd der maagd
Door vreemden om gehoor gevraagd.
Zij had noch vader meer noch moeder.
Koning was haar oudste broeder.
Deze stond zijn zuster bij,
Met La Chaux ter rechter zij.
| |
[pagina 177]
| |
't Was in haar lievelingspaviljoen,
Omkleurd van gebloemte, beslingerd met groen,
Dat Joris voortrad met de vrouwen
Die tot haar kwamen vol vertrouwen.
Aan elke hand hield Rozemond
Een zoontje met een hoofdje blond.
Doch 't vijftal was gedost in 't zwart,
Droeg rouw van buiten als in 't hart.
Een sluier hing vóór 't aangezicht
Der beide moeders evendicht.
‘Wij komen uit Vlaanderen,’ klonk het stil,
‘Tot 's Keizers bruid, om 's Keizers wil.
Vorstinne, gun dier vrouwen nu
Te zeggen wat haar voert tot u.....’
De Blonde lichtte dan 't gewaad
Dat neerhing vóór haar lief gelaat,
En stond nu vóór de zuidermaagd
Als noorderschoonheid opgedaagd.
Zij zegde, bleek, met innig beven:
‘Bescherm, Mevrouw, mijns vaders leven
Hem wacht de dood, omdat hij zei
In Spanje wat aan Scheld en Lei
Eenieder zegt. De Keizer gaf
't Bevel niet tot zoo wreed een straf.
Dat gaf de Kerk. Maar hij 's de man,
Den éénige, die nog redden kan.
En op heel d' aard is ééne vrouw
Wie hij geen redding weigeren zou, -
Zijn bruid.....
- o Ja! ik red uw vader,’
Sprak Isabella, en trad nader.
‘Beef niet meer.....’ doch wie dat zei,
Beefde 't meest van allebei.
‘Gij zijt reeds weduw, zie ik, ach!
| |
[pagina 178]
| |
't Waar al te wreed, die tweede slag!
En deze knaapjes....., op grootvaders knien
Zult gij ze paerdje rijden zien.
Lieve weezen!.....’
Livina's tranen
Zag men plots een weg zich banen
Door haren sluier. Diep bewogen,
Had elk schier tranen in zijn oogen.
Joris nam de camee van zijn borst,
En trad er mee voor tot de bruid en den Vorst.
‘Mijn moeder.....’ sprak hij, en zijn toon
Zei hun: ‘Wat vrouwe!’ en zei ook: ‘Wat zoon!’
De Koning wenkte hem ter zij:
‘Wie zijn die knaapjes? Wie zijt gij?’
- Gij zult het weten, Koning; maar
't Zij uit den mond dier moeders daar.’
La Chaux treedt bij: ‘Ik bid u, Heer,
Vraag thans, vraag hier niets anders meer.
Geheimen zijn 't met sluiers. Ruk
Niet éénen af, voor haar geluk.....’
Het is de bruid die hij bedoelt,
Die niets vermoedt noch voorgevoelt.
Zij laat heur zachte vingeren glijden
Door 't hair der knaapjes, 't blonde zijden.....
| |
V.
La Chaux sprak fluisterend: ‘Vorst, geduld!
Morgen gij alles weten zult.’
| |
[pagina 179]
| |
VI.'t Bleef haar zoo lange niet verdoken:
Het volk der Meeuwe had gesproken.....
| |
VII.‘Span in! span in!’ zoo klonk een schreeuw.
‘Breng mij ter haven, vlieg naar de Meeuw!’
Met haar Duënna trad z' aan boord.
‘De Vlaamsche!’ was het éénig woord,
De kreet, die galmde uit haar mond,
Totdat zij vóór het vijftal stond.
't Was in de lichtzaal, op het dek.....
Een drama was het, geen gesprek,
Dat de kapitein daar buiten
Nu aan zag vangen door de ruiten;
Maar anderen liet hij 't niet bespien:
Geen oog dan 't zijne mocht het zien.....
| |
VIII.aant.
Bleek en sidderend, kwam de bruid
Eindelijk weer de lichtzaal uit.
‘Nu die La Chaux!’ mompelde zij
Tot de Duënna aan heur zij.
‘Nu die La Chaux!’ En hij verscheen
Vóór haar ten Hove, gansch alleen.
‘Mijn broeder hoore,’ sprak ze stil,
‘Wat 's Keizers bruid u zeggen wil.’
De Koning kwam en zag heur aan:
| |
[pagina 180]
| |
Zij was zoo smartelijk aangedaan
Dat hij tot haar trad met een kus,
En angstig vroeg: ‘Wat deert u dus?’
- ‘Gij zult het hooren,’ sprak ze zacht;
‘Maar steun mij, steun mij, faalt me kracht.....
't Is zeven jaren, Heer, dat gij
Voor d' eerste male kwaamt tot mij,
Een kind nog..... Van zijn eersten brief
Had ik uw Meester hartelijk lief.
Maar hoeveel meer niet, als uw taal
Mijn harte ontvlamd had voor zulk een gemaal,
Zoo ridderlijk, eerbaar, zoo rein en zoo trouw.....
Waarom bedroogt ge mij, La Chaux?
- Uw Hoogheid laakt mij onverdiend.....
Mevrouw, ik ben geen valsche vriend:
De Keizer mint u, mint u, als.....
- De Keizer was voor mij niet valsch.
Wat hij mij schreef, is waar, nog nu.
Wat hij verzweeg, wie vroeg het u?
Wat hem beschaamde, kwaamt gij roemen.
Een slang bestrooidet gij met bloemen.
Wat loofdet gij in hem juist dat
Wat hij niet heeft, wat hij niet had?
.....Hij had nog nooit dan mij bemind;
Was rein; zou trouw zijn als een kind.
Hij, die een reus werd, voor wiens macht
De sterkste boog, was kuisch en zacht.....
'k Geloofde 't, en 't heeft mijne ziele gestreeld;
Ik heb hem mij groot en grootmoedig verbeeld;
Het werd m' een behoefte.....
Nu kan 't leven
Mij niets meer dan ontgoocheling geven.....
- Onmogelijk, zuster! Wie 't u zeide,
| |
[pagina 181]
| |
Sprak laster. Zie het in, misleide!
- Hij is een man als d' anderen: rein
Noch trouw, maar veinzend, hard en klein.....
Waarom bedroogt ge mij, La Chaux?
- De Keizer heeft u lief, Mevrouw!
- Gewis, mijn zuster! En wie klom
Als hij, benijd wordt die alom.
- Mijn broeder, hoor: de schoone Blonde
Die gij hier zien mocht, Rozemonde;
Heur knaapjes, in wier vrank gelaat
De ziel zoo klaar te lezen staat,
Die allen getuigen hoe rein ende trouw
De Meester is van heer La Chaux:
Zij..... was een maagd die hij verleidde;
De knaapjes zijn..... z'n kinderen beide;
Hij zwoer heur trouw tot in de dood;
Hun hulp en steun in elken nood;
En thans redt hij heur Vader niet!
Den edelen jongeling, dien ge nog ziet,
De beeltenis toonend zijner moeder,
Hem ook liet hij kerkren, en 't is zijn broeder!
- Gezant, spreek op toch! Schreeuw het uit,
Dat men hem lastert bij zijn bruid!
Dat licht een daerne..... Och! een Vorst
Heeft ook een hart in zijne borst!
- Zeg niet, La Chaux: ‘De Troon is de Troon;
“Het volk maar 't volk, en 't zoo gewoon.”
Heur vader verhief zich in Gent tot een stand
Die adelen moest in ieder land;
En 's jongelings moeder, 't Gesluierde Hoofd,
Stamt uit een adel wiens glans men niet rooft.
Ze was een speelgenoot aan 't Hof.
Heur beeltenis, 'k zag het hoe z' u trof,
Mijn broeder; maar..... zaagt gij haar nu;
| |
[pagina 182]
| |
Stond z' ongesluierd thans vóór u,
Een doodshoofd uit een graf gerezen
Deed u niet huiveren als dit wezen!
Dat wrocht zijn moeder.....
Welk een lot
Wacht mij misschien, o groote God!
Steun mij, broeder.....’
De Koning drukte
Een kus op 't voorhoofd dat zich bukte;
Maar zweeg. Toornig sloeg hij 't oog
Op 's Keizers vriend, die spraakloos boog.
‘Vleiers, heeft men ons geleerd,
Zijn een ramp voor wie regeert.’
Als nam hij op dien hoon geen acht,
Zei de Gezant: ‘Trots al zijn macht,
Buigt soms de Keizer voor de Kerk.
Dat kerkeren, hier, is priesterwerk.....’
Nu klonk er brons in hare stem:
‘Zijn broeder zei, 't is werk van hem!
De Kerk had niet die macht voorheen.
Z' is nieuw, en ze komt van den Keizer alleen!
Wat aarzelt hij? Een woord, een teeken,
En wat hij maakte, kan hij breken!’
De beide mannen zwijgen: wis
Dat harte wil wat eerlijk is.
Welhaast hernam ze: ‘Broeder, echt
Is alles wat ik heb gezegd.
Wat moet ik doen?’ Hij nam heur hand:
‘Alleen wie lief heeft, zuster, kan 't.....
Vergeef het hem uit edelmoed.
Wat hij misdreef, maak gij het goed.....’
Daarop herwaagde heer La Chaux:
‘Hij heeft u innig lief, Mevrouw.’
En lispelde de broederstem:
| |
[pagina 183]
| |
‘Mint hij u, min gij hem.....’
Die woorden roerden d' eenige snaar
Die thans nog trillen kon in haar.
Zij viel aan 't weenen.
Plotseling rees
Zij op, en met den vinger wees
Zij verre, verre: ‘Ga, riep z' uit;
Zeg den Keizer: zijne bruid
Weet alles, ook van die wier namen
Niet over hare lippen kwamen.
Hij geve den Dekens hun vrijheid weer,
Hun leven, hun rechten, hun trotschheid, hun eer!
Ik heb het zijn zoontjes verkust op hun hoofd!
Ik heb aan heur hals het hun moeder beloofd!
Nog hoor ik goud- en zilverklank,
Nog Joris en Livina's dank.
Ik wil nog meer: 'k wil alles heelen
Wat hij verwondde; met troost bedeelen
Wie hij deed zuchten. Dan, eerst dàn,
Wordt hij van bruidegom mijn man.
Draag hem die boodschap, Heer. En denk
Dat ik dan elk vergeving schenk.....’
| |
IX.
La Chaux boog driemaal neer, en ging.
Toen zeeg zij schier ineen, en hing
Te weenen aan haars broeders hals.
‘Hij was lichtvaerdig, doch niet valsch,’
Zei Koning Jan. ‘Maar, zuster, o!
Wat heb ik u bewonderd zoo!’
| |
[pagina 184]
| |
X.
Maar van de Meeuw was men vooruit
Toen heer La Chaux voor d' edele bruid
Bij Karel kwam, had zeevolk hem
Reeds toegesproken, en met klem.
En wat gezegd? Bij scherpe klaarheid,
De bloote, ruwe, gansche waarheid:
Zij waren Krijschers; maar geen woord
Had hen verraden nog aan boord.
Keerden de Dekens niet weer naar hun Gilden;
Bekwam niet Gent wat allen wilden,
De Meeuwe vloog met wie ze bracht
Weer 't noorden in, uit al heur macht.
Op nieuw ontscheept te Rupelmonde,
Zou Joris toonen wat hij konde.
Met hem en d' oude Leeuwenvaan
Rukte men stormend door Vlaanderen aan,
Recht op Gent, om zelfs de steenen
Los te doen springen op markten en pleenen.....
Zoo gansch de Nederlanden rond,
Tot elke stad in oproer stond.....
Eén Koning dan, van zee tot Rhijn.!...
Wou Karel 't niet, zou 't Joris zijn.....
De Keizer zag op eens 't gevaar.
Ze bluften niet, die mannen daar.
Tot zwichten eventwel te trotsch:
‘Zoo Joris weigert?’ vroeg hij plots.
‘Men zal 't hem voorslaan, ver in zee.....
Hij zal het vatten, en d' anderen mee.
Maar wil hij niet, dan is 't gedaan;
Dan moet het alles maar vergaan.....
Livina, Joris, Rozemonde,
| |
[pagina 185]
| |
De kinderen moeten maar ten gronde.....
Wij zinken samen..... Och! ons volk
Zinkt evendiep in zijnen kolk.....
Waarom nog leven?..... Geen verraderen
Dienen wij van 't werk der vaderen.....
- Maar zoo de beul u vóór den noen.....
- Dan zullen 't onze makkers doen!’
| |
XI.
Als nu La Chaux ten Hove kwam,
Was 't eerste dat zijn oor vernam:
‘Het is vergund!’
Geknarsetand
Had meer dan één. Cazalla's hand
Had zijn bevelschrift schier verscheurd.
Toch was des Keizers wil gebeurd.
De boeien der Dekens, ze waren verbroken;
Wat zij verlangden, het werd hun versproken.
Margreetha had op perkament
De Keure die men vroeg in Gent.
Wat noodig was, zou zij verrichten,
Om 't Nederlandsche Rijk te stichten,
Totdat er de Keizer in eigen persoon
Ten trone zou stijgen met scepter en kroon.
| |
XII.
Nu schreef aan zijn bruidje de Keizer een brief:
‘Ge waart me, ge zijt me, ge blijft me zoo lief!
Ik schonk u zoo graag wat uw hartje mij vroeg:
Het was voor mijn Gent, en het was niet genoeg.
Ik zweer u, zoolang g' aan mijn zijde zult bloeien,
| |
[pagina 186]
| |
Dat ginds in mijn landen geen traantje zal vloeien,
Geen klacht zal ontstaan, die uw Karel terstond
In vreugd niet herschept voor een lach om uw mond!’
Nu danste het hartje der bruid in haar borst:
Lichtvaerdig geweest, maar niet valsch was de Vorst.....
| |
XIII.
Margreetha bracht de Dekens aan
Wat met haar zoontje was begaan.
Hun eerlijk hart ontstak in toorn.
Zij schreven: ‘Voert weerom dat kind,
Of Vlaanderens aanzien is verloren,
Verloren 't Stamrijk dat begint!’
| |
XIV.
En op denzelfden blijden dag
Dat Gent zijn Dekens wederzag,
En dat de Meeuw de breede Schelde
Op al heur vleugelen binnensnelde,
Sprong in de dreef waar hun wrake hem stal,
De knaap uit een koets met gejuich en geschal.
| |
XV.
Livina voerde naar heur Steen,
In Gent, nu Rozemonde heen,
Met hare zoontjes. Joris bracht
Van Melles vrouw bij heur geslacht.
| |
[pagina 187]
| |
Het was een zalig wederzien.
‘U moet hij nemen op zijn knien:
Komt mee! komt mee!’ riep d' oude vrouw
Die alles nu beproeven wou.
Zij stormden binnen bij den Deken,
Die, bleek en bevend, zonder spreken,
Zijn armen strekte, om nu allen
Aan zijne borst te laten vallen.
‘Vergeven en vergeten thans!’
Zei Joris; en 't hoofd des grijzen mans
Deed ‘ja,’ nog ‘ja,’ met al wat zoet
En innig bleef in zijn gemoed.
Den droom zijns levens, dien der vaderen,
Het Stamrijk, zag de trouwe naderen:
't Was of zijn wezen stralen schoot.....
Dan zonk hij neder, en was dood.
| |
XVI..............
.............
...........
| |
XVII.aant.
Als met Lalaing vrouw Margeriet
Den Ebro betrad, waar hen Karel verliet,
Schonk de Keizer haar een kus,
En sprak hij stil, maar sprak hij dus:
‘Het kost die Krijschers eens den kop.....
Schrijf op, schrijf al hun namen op!’
|
|