Archief voor kerkelijke en wereldsche geschiedenissen, inzonderheid van Utrecht. Deel 6
(1846)–Johannes Jacobus Dodt–[1610]Anno 1610 den 21. dach JanuaryGa naar voetnoot(1) 's morgens voor den dachraet is hier tot WtrechtGa naar margenoot+ een groote beroerdte geweest, die borgers hem in de wapen begeven, om te muyteneren, | |
[pagina 10]
| |
die vendels utgesteeken door die gansche stadt, die wet afgeset, als beyde die borgermees- | |
[pagina 11]
| |
ters RysenborchGa naar voetnoot(1) ende BodtGa naar voetnoot(2), in wiens plaetse sy genomen hebben den ouden CanterGa naar voetnoot(3) ende Hendrik van HelsdingenGa naar voetnoot(4); die 12 schepenen ende 24 raedsheeren verset, sommighe goedt gedaen; die 4 wachtmeesters afgeset oock sommighe capiteyns afgeset, ende sommighe goedt gedaen, ende alsoe de heele stadtspolycye verandert ende vernieutGa naar voetnoot(5): het stadthuys | |
[pagina 12]
| |
Ga naar margenoot+ bewaert zeven dagen lanck met vliegende vendelen nacht ende dach tot den 27 deser maentGa naar voetnoot(1). Ende soo is ondertusschen dit sijn princelycke excellentie veradverteert door den vier gedeputeerden, als raetsheer RuysGa naar voetnoot(2), Willem van Ou coopGa naar voetnoot(3), Bartholomeus van WeeGa naar voetnoot(4), Jacob WeernerseGa naar margenoot+Ga naar voetnoot(5). Soo is Sijn Excellentie de 2. Febr. op vrydach binnen Wtrecht gecomen ende seer heerlycke van die borgers ingehaelt, om dese saecke te recht te brengen, d' welck hy qualyck heeft kunnen doen; want op den 17. Febr. is daer grooten twist geweest in die statenkamer tusschen die nieuwe heeren ende oude staten, willende haar voor geen wettelyke overheden bekennen, maer door dwanck van den burger hebben datselve moeten doen voor Sijn Excellentie, die haer wel goed kende; ende daer waren die acht capiteyns met die vier commissarissen, endeGa naar margenoot+ een groot deel burgers, die daer by waren. Den 18. dach Sprockele, op sondach, sijn de achtGa naar margenoot+ hopluyden by graeff Maurits ten eten geweest, in den duytschen huys, ende den 21. dach is daer een biddach gehouden tot Wtrecht om dese sake; Sijn Excellentie was dien dach selfs tweemael ter predicatie in den Dom; maer op dien dach was groote sorge, dat daer onder preken volck in hadde mogen comen, tot welcke eynde den borger neerstelyck heeft gewaeckt, maer is geen noot geweest; maer 's avonts ten tien uren sijn daer een' deel papou- | |
[pagina 13]
| |
wenGa naar voetnoot(1) vergadert op die Meertens brugge omtrent twintig persoonen sterck, hebben groot getier gemaeckt met schieten, meende toeval te crygen, om die statencamer in te nemen ende meer plaetsen of huysen; maer, die wacht haer versterckt hebbende, om te sien, wat daer te doen was, ende haer niet willende daerin toestaen, sijn met schande weder na huys gekeert, niet wtrechtende dat sy voorhadden. Den 23. February sijn daer weder commissarissen na den Haghe getrocken, den 26. wederGa naar margenoot+ gecomen, quaet bescheyt mede brengende, is de burger op den 27. dach weder in die wapenGa naar margenoot+ gecomen, het stadthuys weder ingehouden met vliegende vendels, oock door die stadt, weder wtgesteecken, ende is een stilstant gemaect van de vendels in te neemen door die stadt maer niet op het stadthuys, door begeerte van graeff Maurits, voor vijf ofte zes dagen; want op den 2. dach Meert, sijn daer weder commissarissen na den Haghe getrocken, om bescheydtGa naar margenoot+ te halen van die generale staten, dat die Stichtse staten graeff Maurits wel souden mogen ontslaen van den eedt des lants, ende die Stichtse staten af te danken, ende Maurits vry te laten om hem alsoo tot een souvereyn heer aen te nemen over Wtrecht; maer sijn den 6. MeertGa naar margenoot+ weder gecomen 's morghens vroech, ende desen selven dach is graeff Maurits met sijn broeder, graeff Hendrik, met een deel nieuwe heeren ende oock de oude staten na Woerden gevaren, aldaer een landtdach gehouden werdt, van de staten generael met de ambassadeuren van Vranckrijk ende Engelant, om aldaer te handelen van de saecke deser stadt ende provincye van Wtrecht; want onse staten hier niet en dorste comen, omdat de borger in de wapen was; ende soo is Sijn Excellentie, met halver eere ende oock door bedwanck, weder in den Haghe gecomen ende onse saecke is ongedaen gebleven; want hy is den 9. Meert teGa naar margenoot+ Woerden scheep gegaen ende ons alsoe verlaten, daer hy ons nochtans anders beloofde, als hy vertooch, dat hy in vier daghen weder t'Wtrecht soude wesen, ofte hy en soude geen graeff met eeren ofte vroom stadhouder sijn; maer door bedwanck is hy naer den Haghe moeten trecken, ende onse borgers sijn den 10. Meert van't stadthuys wt die wapenen gegaen, niet wel te vreden sijnde van dese quade tydinghe, ende 's nademiddachs mosten die twee vendels Engelschen, de borger, ende die nieu heeren een eedt doen, die stadt getrou te sijn in alles, wat haer mochte overcomen. Ende den 12. dach Meert sijn die oude heeren endeGa naar margenoot+ staten ingeluydt ende afgelesen, om weder in die stadt te comen, ende den borger verboden, dat men haer niet en soude naroepen ofte begecken op die straten ofte elders, waer het wesen mochte, maer haer met vreden laten gaen ende regeeren als sy voor ende na | |
[pagina 14]
| |
gedaen hadden, mitsdien, dat sy haer rekening souden doen. Ende sy ontboden wederom, dat sy wel wilden comen binnen Wtrecht, als sy vier vendel soldaten mede mochten brengen in die stadt, daer sy op betrouden, ende soo sy dat niet en wilden doen, soo souden sy daerGa naar margenoot+ met 100 vendelen voor comen, d'welck sy haest gedaen hebben. Ende sijn den 21. dach Meert 's morghens vroech voor Wtrecht gecomen, wel ruim met 100 vendels, ende den jongen prins, graeff Hendrik, als opperste veltheer, ende die generaele staten oock daerby, wesende in Jutfaes op het huys te MallepaertGa naar voetnoot(1) ende veel volcks met haer, ende die stadt rondom beset aen de Meerle een quaertier, tot Suylen een quaertier, aen de Bilt een quaertier ende soo voort rondom die stadt beset. Den 22. dach Meert hebben wy ons geschut op dieGa naar margenoot+ walle gebracht, ende 2 vendelen volcks aengenomen, als Claes Eversen de Gooyer ende Hendrik Petersen, mandemaker. Ende na de middach sijn daer gedeputeerden na Jutfaes gevaren; ende haer gevraecht, waerom sy ons benouden? Waerop sy geantwort hebben, als dat wy crygsvolck in souden nemen ende haer een deel hoofden leveren, daer sy haer wil mede mochten doen. Maer die van de stadt, dat niet wilden doen ofte toelaten, hebben ons stadt ende wallen versien ende bolwerken met volck ende geschut, cruidt, lont ende loodt; schanscorvenGa naar margenoot+ ende loopgraven gemaeckt ende bateryen ende diergelycke dingen meer. Den 23. sijn daer weder commissarissen na Jutfaes gevaren, maer niet besonders mede brengende, hebben wy ons soldaten gemonstert; ende des namiddachs sijnder daer een deel vendel soldaten van de Bilt in OutwyckerGa naar voetnoot(2) clooster gecomen, te voet ende te peert, ende doen sijn die 8 vendels borgers in de wapen gecomen ende malckanderen belooft met eede. Ende doen hebben die 2 vendels Engelschen wt die stadt doen trecken na Jutfaes, omdat sy ons niet en dorsten helpen, ende toogen tusschen die borgerye door, seer genacht roepende al weenende. Ende ons 2 nieu vendels stonden in die tollensteegpoort, ende dese nacht hebben daer 3 vendels borgers gewaect, ende beyde die vendels soldaten op die bolwerken, ende hebben doen noch twee vendels aengenomen: als dan Ruth ofte Lantmeterszoon ende Crimpen tot capiteyns. Ende denGa naar margenoot+ 24. dach oock gemonstert, ende elcke vendel was 200 man, ende dien dach heeft die clock geluydt ende ofgelesen, dat alle die schouten van die buerten mosten met twee mannen op die Nue comen wt elcke buert in een uretijts om te painieren ende grevenGa naar voetnoot(3). Ende daer sijn weder gesandten na Jutfaes gevaren ende weder gecomen, sijn stracks na den Haghe getrocken, ende sy hebben | |
[pagina 15]
| |
wtstel genomen drie dagen aen de stadt; ende den 25. sijn die borgemeesters van Amsterdam doorGa naar margenoot+ Wtrecht gecomen, ende sijn oock na Jutfaes gevaren; ende desen dach ende daechs daer na, welck was op sondach ende maendach mosten alle de borgers painieren ende greven rondom die stadt, met alle man, oock selfs vrouwen ende dochters. Ende doen hebbe ik die stadt omgegaen, ende op die walle getelt 20 metalen stucken, behalven die noch op die Nue stonden ende greenen, die menich deden weenen, ende schanscorven met hoopen, die niet veer en gingen loopen. Ende alle nacht hebben daer twe vliegende vendels borgers gewaeckt ende somwylen drie vendels, nadat prykel was, ende alle ons aengenomen soldaten op die bolwercken. Den 26. MeertGa naar margenoot+ dat vierde vendel gemonstert; ende dien dach de ordinaris perdemarckt van palmsondach afgelesen, om een yegelyck vry te comen behalven die staten, onse tegenwoordige vyanden, ofte die in eenighe dienste buyten die stadt waren, daer men versien op soude hebben in de marckt. Ende den 27. dach Meert sijn die commissarissen weder gecomen, ende stracks naGa naar margenoot+ Jutfaes gevaren by de staten ende graeff Hendrik, ende sijn 's avonts ten 10 uren ingecomen; ende 's morgens den 28. Meert te zes uren is de raet gelaeijen, ende ten 10 uren voor de middachGa naar margenoot+ sijn alle die rotmeesters ofte corporaels ontboden by die heeren; ende haer is die ackoordacye voorgehouden, als dat, daer die twe vendels Engelschen, met noch acht vendels, daer in soude comen, synde tien vendels zamen, ende alles soude vergeven wesen, ofte soo niet, soo wilden sy Wtrecht met yseren handen aentasten, ende tot een steenhoop maken; ende dat is weder denselven dach in Jutfaes gesonden, hoe den borger daermede te vreden was, ende dies soude den borger die wapen houden ende in't geweer blyven; ende die heeren sijn daermede na Jutfaes gevaren, ende 's avonts weder gecomen. Is op den 29. Meert van't stadthuys afgelesen,Ga naar margenoot+ dat alle dingen te beyder syden souden vergeven wesen, ende dat die staten haer rekening doen souden voor die generaele staten ende die ambassadeurs, ende dat daer een commandeur over die vendels sal gestelt worden, ende haer overicheydt soude blyven tot ordinaris tijt, ende dat de borger in ruste ende stilheydt leven sal, in alles sonder schade der gemeente, ende diergelycke meer; ende dit was gesloten ende gesegelt binnen Jutfaes ter ordinantie van de staten generael in dato den 6. April na den nieuwen stijlGa naar voetnoot(1). Ende desen dach den 29. Meert, sijnGa naar margenoot+ die vier aengenomen vendels weder afgedanckt, die de stadt aengenomen hadde, ende de twee vendels Engelschen sijn dien dach weder ingecomen, ende acht vendelen daechs daerna den 30. Meert die Witvrouwen poort in, veel oude krijgsheeren voor wt comende in dieGa naar margenoot+ | |
[pagina 16]
| |
stadt, de jonge prins, als veltheer, dat volck inbrengende; ende sijn genade graeff Ernst commandeur daerovergestelt; ende sijn in de cloosters geleydt vooreerst, ende naderhant op servysGa naar voetnoot(1); want men condese so stracks nergens crygen; ende desen dach nademiddach sijn daer al 3 vendelen van opgecomen in de wacht, 'twelck den borger ongewoon was, dat sy met haer soude waken, soo in't stadthuys, als aen de poorten; ende doen heeft de borger 'svonts maer met een vendel gewaeckt, ende op die plaetse gecomen trecken, is daer een groot rumoer onder den borger gecomen door sommigen, omdat sy sagen, dat het stadthuys beset was van soldaten ende daerby mosten waken; maer is weder gestilt in corten tijt sonderGa naar margenoot+ schade. Ende daechs daerna is afgelesen van't stadthuys met clockluydinge den 31 Meert, op lijfstraffe, soo wie daer eenig rumoer weder aenrechtte tegen 't garnisoen deser stadt, met drygen ofte qualyck spreken, ofte geweer te trecken, ende dat oock niemant hem en soude laten vinden op die stadtsplaetse in't optrecken der wacht, die van de wacht niet en sijn; want sommige worden om dies wille al aengetast, oock sommige in't geluyt om stilte te maken tusschen den borger ende soldaten, die hier binnen sijn; want het worde den borger oock verboden, maer die soldaten en gingen niet vrij; want het worden die soldaten oock verboden van den geweldighen generael, met den jongen prins, op pene van lijfstraffe, haer tegen den borger niet te roeren ofte qualyck te spreken. Ende daerom sijn die staten met dat leger soo lang blyven leggen om die stadt, om te sien, hoe den borger hem tegen die soldaten soude dragen in tochte ende wachte; maer 't waken tesamen was haest gedaen, soo ghy hier na horen sult. Ende dit is tot het overgaen der stadt Wtrecht aen die state syden; wat hierna gebeurt is, sult ghy in dese navolgende bladeren lesen ende horen. Ga naar margenoot+ Den 1. April ben ick na Jutfaes gevaren, ende hebbe gesien dat leger van de staten ende dat geschut gefelt, namelyck vyftien stucken, in drie punten ende een punt met gereetschap daertoe van 't geschut ende menichte van schepen met victalye ende proviande ende soedelaars; ende hebbe oock op 't huys te Mallepaert geweest, daer graeff Hendrik op lach, ende gesien, hoe daer gesteltGa naar margenoot+ was. Den 2. April heeft dat leger van de Bilt op die steenstraet gedriltGa naar voetnoot(2), sterck wesende 32 vendelen,Ga naar margenoot+ in presentie van Sijn Genade graeff Hendrik ende graeff Ernst. Den 3. April is afgelesen ofte iemant soldaten begeerde op servysGa naar voetnoot(3), men soude twee stuver meer geven alle weeke, namelyck negen stuver, want men heeft qualyck connen laten. Op denselven dach is de procureur-generaelGa naar margenoot+ ende Hendrik van HelsdingenGa naar voetnoot(4) na den Haghe getrocken, ende den 5. op witten | |
[pagina 17]
| |
donderdach sijn sy weder gecomen, ende 's avonts en sijn die borgers niet opgetogen ofte hebben oock niet gewaeckt, die wapenen neer moeten leggen, ende die soldaten die stadt bewaerdt; ende en is niet gebuert by mans leven, dat de borger niet en heeft gewaeckt. Ende den 6. April op goeden vrydach sijn die staten ende heeren ende anderen weder ingecomen,Ga naar margenoot+ doen de borger wt de wapen was, die te voren geglipt waren wt die stadt, wetende, dat sy belegert soude worden, ende quamen doen selfs voor die stadt leggen, daer sy noch goet ende bloet in hadden. Ende den 7. April op paesavont is dat leger rontom die stadt vertrocken,Ga naar margenoot+ ende die huysluyden seer bedorven, daer sy lagen, ende veel moedwille gedaen op de lande, ende hebben gevlogen om die stadt omtrent hondert ende dertich vendelen ende weynich ruytery. Ende in alle dese oneenicheden is, op paesdach den 8. April, het avontmael des Heeren JesuGa naar margenoot+ Christi niet wtgedeelt, maer achterweghen gelaten, ende hebben alsoo meenich bedroeft mensch gemaeckt buyten die stadt ende binnen; want op veele dorpen worden dat nachtmael oock niet gehouden, want die lieden waren verstrooydt ende gevlucht niet sonder reden. Ende die generale staten sijn oock mede gecomen ende gelogeert in 't Catryne clooster op die nieu gracht. Ende den 11. April, op woensdach avont, is den borger de leus onthouden, die de capiteynsGa naar margenoot+ tot dien dach noch hadden ontvangen, 8 dagen na haer wacht lest gedaen op schortelwoensdach den 4. April; ende veele wilden dat sijdgeweer noch al dragen, tot spijdt, dat sy niet en mosten waecken, maer was niet te beduyden. Ende op den 14. April sijn de gilden ontbodenGa naar margenoot+ voor mijnheeren om haer de privileghye weder te geven, maer is een 0 in't cyffer geweest. Ende den 15. April op sondach sijn die staten-generael weder wt die stadt getogen,Ga naar margenoot+ sonder yet wtgerecht te hebben, als men meende, dat sy souden doen, tot welcke ende sy hier waren comen in de stadt. Men seyde, dat Sijn Excellentie begeerde, dat de burger niet wt de wapenen en souden gaen, want sijn heer vader hadde het haer in tijt van noodt in de hande gegeven, om haer stadt selve te bewaren; maer 't was al om niet; want men seyde, die staten deden haren sin daerinGa naar voetnoot(1). Denselven dach is hier ingecomen den jongen graeff van Mansveldt, ende is daechs daerna, den 16. April, getrocken na Amersfoort, vergeselschaptGa naar margenoot+ met graeff Hendrik ende anderen ende veel baghagye, ende voortgetrocken na den Brandeborgher toeGa naar voetnoot(2), om sekere redenen, ons onbekent. Den 18. April hebben die borgercapi- | |
[pagina 18]
| |
teynsGa naar margenoot+ haer geweer weder doen halen van sommige borgers, dat tot de vendels hoorden. EndeGa naar margenoot+ den 21. ende 22. dach (April) sijn daer weder na den Haghe getrocken met borgermeester Hendrik van Helsdingen; ende desen dach is de heer van Brakel door Wtrecht gepasseert na den Haghe, om sijn rekening te vervoorderen aen die staten, die hem toegelaten was te doen. DenGa naar margenoot+ 23. dach is daer weder een plackaet afgeslegen onder die soldaten, met alle die trommelen,Ga naar margenoot+ dat sy niemant te cort en souden doen ende soo voorts. Op den 26. April is daer een groot heer, namelyck den ambassadeur van Veneedtghen, met noch meer graven, ingecomen, metGa naar margenoot+ grooten staet ende veel koetswagens, ende in den Hulck gelogeert; ende daechs daerna Wtrecht besien, den dom van boven tot beneden, ende ander plaetsen meer; ende is voortgetrocken na den Haghe om eenich versoeck; want die van Veneedtghen hebben die wapenen in die hant genomen tegen den Paus van Romen ende syne dienarenGa naar voetnoot(1); soo is hy wtgetrocken denGa naar margenoot+ 28. April op saturdach, met groot wtgeley van graeff Ernst ende crijgsvolck in de wapen. Dewyle dit volck 's morgens vroech in die wapen was, wiste men niet, wat sy doen soude, ende die poorten der stadt bleven toestaen op een mercktdach tot 10 uren, sonder iemant wt ofte in te laten, die Stadtplaetse ende Gansmerckt elck met 2 vendels besedt, die Nue met 4 vendels, ende soo hebben sijn genade graeff Ernst, als commandeur hier sijnde, die nieuwe wet afgesedt, als: de burgemeesters Kanter ende van Helsdingen, ende nieuwe schepenen ende raetsheeren, ende alle die oude voorgaende weder in de plaetse gestelt, als Rysenborch ende Bodt, ende oock die wachtmeesters alle vyer weder in haer officye gestelt, als voren, buyten beloofte van haer plackaet den 6. April, gedaen in JutfaesGa naar voetnoot(2). Ende 's middachs ten 12 uren heeft die ban-clock geluydt, ende dit selve plackaet van den 6. April is weder afgelesen van't stadthuys; dat het al soude vergeten ende een eeuwighe vergevinge soude wesen, al wat daer binnen was bedreven van den 21. January af tot heden den 8. May ofte den 28. April. Dies hem de borger van nu aen souden houden als vroome ende getrouwe inwooners, die Godt ende | |
[pagina 19]
| |
haer overheydt souden gehoorsaem wesen, als vroome borgers betaemdtGa naar voetnoot(1), in welcke aflesen tegenwoordig waren van de staten-generael ende graeff Ernst ende de schout van stadtswegen, die aldaer in de vensters lagen; want die staten namen 't qualijck, dat onse overheydt sommighe mannen wtgestuerdt hadden in ander steden ende provincyen, om haer saecke te verbreyden, als dat het een gerechtighe saecke was, die sy voorhadden, dat den borger ongelijck gedaen werde; dit was de oorsaecke, seyde men, dat men de wet weder afsetten, om dat sy die waerheydt hadden verbreydt door haer landen ende stedenGa naar voetnoot(2). Den lesten AprilGa naar margenoot+ | |
[pagina 20]
| |
Ga naar margenoot+ sijn die borgerhopluyden gecasseert van de staten ende graeff Ernst. Ende op maydach en hebben die borgers den mayboomGa naar voetnoot(1) niet gehaelt; want haer nu de bijl was ontnomen, ende dorste dat niet doen, sorghde voor quader; want den 28. April was daer veel volck voor die poorten ende om die stadt, soo te voet ende te peerdt, om te sien ofte de borger hem oockGa naar margenoot+ soude geroert hebben tegen die soldaten om't versetten der wet. Ende den 4den dach May heeft men afgelesen, ofte daer iemant ware, die op de staten ofte heeren, soo van hare regeringe, als oock van hare rekeninge iet te seggen hadden, die souden comen binnen den tijt van 8 daghenGa naar voetnoot(2); sy wouden haer nu verantwoorden, ende soo iemant na de 8 daghen quame, om yet te seggen, die souden sy straffen aen lijf ende goedt, ende dat oock niemant hemGa naar margenoot+ soude vervoorderen eenige pasquille te maecken ofte te strooyenGa naar voetnoot(3). Ende den 8. May is den | |
[pagina 21]
| |
heer van BrakelGa naar voetnoot(1) weder een briefken gestuerdt, dat hy in 24 uren wt die stadt van Wtrecht ende hare vryheydt soude vertrecken; want hy woude in die 8 dagen in die rekening haer comen bestraffen, soo is hy vertogen door bedwanck. Den 12. May is de impost van't gemaelGa naar margenoot+ weder verpacht, dat Kanter ende van Helsdingen ofgedaen hadden. Ende daer sijn vele dingen, die den borger verdroodt, die vast belooft waren in Jutfaes in de accoordacye; ten eersten, dat de borger haer wachten souden doen, als voren; ten tweede, dat die heeren in haer regeringe souden blyven, sy hebben se afgesedt; dat alle dingen souden vergeten ende eeuwigh vergeven sijn, men is 't gedachtich geweest, die haer in de regeringe hebben bestraft ende sijn niet geacht geweest, om dat sy die waerheydt sochten ende onse plackaeten verboden, die Kanter ende van Helsdingen hadden doen drucken op hare missyve. Ende op den 15. MayGa naar margenoot+ is graeff Ernst vetrocken, sijn gouvernement verlatende ende in sijn plaets gesteldt een Engelsman met een ooge, genaempt ridder Johan OgleyGa naar voetnoot(2), ende graeff Ernst is soo vertrocken na Arnhem, daer hy hoorde; ende op den 22. dach May weder afgelesenGa naar voetnoot(3), dat daer niemantGa naar margenoot+ en soude spreken op die heeren ofte staten, op hare regering ofte rekening; want daer niemant en is geweest, die yet tegen haer ingebrocht heeft, dan Dirk Kanter ende Hendrik van Helsdingen ende Reynier, heere van Brakel, dewelcke wt den naem van den borger 74 artickelen ingebragt hebben, maer niet en sijn, dan beuselingen, veele niet weert te beantwoorden, ende sommige met die boecken wederleydt. Daerom sal hem niemant vervoorderen, eenichsins yet van haer te spreken op lijfstraffe, ende haer alle eere te bewysen, die men een overheydt schuldich is te doen ende een christelijck overheydt toecomt, soo als dit afgelesen is. Want twee dagen daerna is afgelesen, dat men geen misse ofte paepsche vergadering sal houden buyten ofte binnenGa naar voetnoot(4), ende dat de borger hem niet sal roeren tegen die soldaten ofte | |
[pagina 22]
| |
weerslaen, als sy haer slaen; maer den officier aenclagen, om recht daerover te doen na eysch der saeckeGa naar voetnoot(1). Ende omtrent desen tijt was oock de beroerte in vele steden ende gemeenten, als oock onder veele predycanten, om't stuck der leere, soo in de predestinatie, als ander punten; want de gemeenten in veele plaetsen seer sijn geschuert, ende noch dagelycks worden, hoeGa naar margenoot+ langer hoe meer, als oock hier tot Wtrecht niet weinich. Want op pinsterdach, den 27. May, sijn daer met menichte na Jutfaes gevaren, alwaer men doen dat avontmael des Heeren heeft gehouden. Maer het was den predycant, met name Cornelis Corneliszoon van DongenGa naar voetnoot(2), van de hooge overheydt verboden, dat hy niemant wt der stadt ter tafel des Heeren en sou toelaten, om dat men wt Wtrecht ginck ter predycacye, ende die oogendienaers niet wilden horen, om dat sy die schapen hoeden om haer wolle ende melck, gelijck Paulus seydt, sy soecken alle dat haer eyghen is, ende niet dat des Heeren Jesu is. Phil. II. 21. ende hebben alsoo groote oneenicheydt gemaeckt in de gemeente Christi tot Wtrecht, meer als my betaemt te schryven.Ga naar margenoot+ Den 30. May weder sommige borgers ingeluydt, die haer te buyten gegaen hadden, soo in spreken op de overheydt, als oock in rebellicheydt tegen de soldaten, by avont bedrevenGa naar margenoot+ in de wacht, om den 5. Juny te compareren voor den gerechte. Den 4. Juny is daer weder een aenclach gedaen van Johan Ogley met veel trommels, als dat daer geen soldaten buyten die stadt en moeten gaen vechten ofte stoten op lijfstraffe, ende die doodt blyven, geen eerlycke begraving aen te doen ofte oock niet te baeyen buyten ofte binnen, ende diergelyckeGa naar margenoot+ artickelen meer. Den 12. Juny heeft men capiteyns ende vendrichs gecoren tot schuttery, gelijckGa naar margenoot+ de Hollantsche steden, ende schepens tot capiteyns gemaecktGa naar voetnoot(3); ende den 13. 14. 15. ende 16. | |
[pagina 23]
| |
der maent Juny die schuttery aengenomen ende ontboden, die sy goet houden, want sy moesten eenen eedt doen in die groene camer in't stadthuysGa naar voetnoot(1), dat sy die staten ende de stadt moeten getrou sijn ende beschermen voortaen in alles, dat tegen die republyck deser stadt ende landt soude mogen wesen, hoewel dat veele trouwe borgers in desen eedt swaricheydt maeckten, nochtans moste dit alsoo geschieden. Ende den 20. Juny is hier een biddachGa naar margenoot+ gehouden, dat God alle saecke wilde ten beste stueren, soo in Vranckrijck, door't droevich vermoorden van den coninck Hendrik le Grand, als oock des machtigen heercracht van den keyser, die afcomt tegen den hertoch van Brandenborgh, om die vrye landen te bevechten van Guelyck ende Cleeve, alwaer die staten oock haer best in deden, om den Brandenborgher te helpen; want hy ons wel geholpen hadde, doen wy oorloch voerden tegen den gemeenen vyant van't vaderlant. Ende is alsoo den biddach gehouden ter behoorlycker tijt, ende als doen weder voortgevaren in haer schuttery, ende siende, dat sy die niet wel conde vol crygen door den swaren eedt, die men haer opleyde ende voorhielt, hebben sy den eedt wat verlicht ende vermindert, ende alle die borgers doen sweren hooch ende leech; ja Kanter selve is den eedt onderworpen geweest met sijn bueren op den 22. Juny, ende soo voortGa naar margenoot+ alle man met heele buerten teffens, veele dagen duerendeGa naar voetnoot(2). Ende in dese dagen is daer een groot getreck geweest van soldaten, die inquamen ende wttogen ende verwisselden tegen ander vendelsGa naar voetnoot(3), soo dat daer geen vendels wttogen, ofte daer waren weder ander in de plaetse, | |
[pagina 24]
| |
eerse wttogen, die beter waren; ende oock in dese tijt ende dagen sach men veel ammunitie van oorloghe doortrecken, van cruyt, lood, geschut, metselaers, timmerluy, backers ende andere lieden, die't legher volchden na den Brandenborgher, onnoodich hiervan veel te schryven,Ga naar margenoot+ dat onse stadt Wtrecht niet aengaet; sijn lantsaecke. Ja den 25. dach Juny sijn alle de Engelschen ende Schotten gecasseert van de staten, dat geweer neergeleydt, ende stracx weder aengenomen in den naem van den coninck van Engelandt. Denselven dach is den borger in sommighe buerten weder opgeseydt den eedt, die sy 's nademiddachs souden hebben moeten doen tot weerseggens toe, omdat Hendrik van Helsdingen die eedt niet wilde doen, seggende, dat die staten eerst souden moeten haren eedt doen, gelijck als souvereyn heeren doen, ende die sy wesen willen ende toonen te sijn; want den prince van Oranje, saligher gedachten, anno 1578 dede ons eenen eedt, ende doen wy deselven gelijcke weder aen hem, ende dat in presencye van de 8 vendelsGa naar voetnoot(1) borgery, die daer present vlogen ende op sulcke | |
[pagina 25]
| |
maniere, seyde hy, wilde hy synen eedt wel weder doen, ende dat tot welvaren van't vaderlandt, soo heeft men over hem geclaecht aen de hooge staten, soo is hem een briefken gesonden den 30. Juny, op een saturdach van Jan van Succen, schout der stadt Wtrecht, datGa naar margenoot+ hy soude vertrecken in 24 uren wt stadt ende lande van Wtrecht, waerdoor groote verslagenheidt is gecomen onder die borgery, die het seer jammerde, om een goede saecke wt sijn vaderlandt te moeten vertrecken ende die van één relyeghe sijn. Den 29. dach is het vrylegerGa naar voetnoot(1)Ga naar margenoot+ afgelesen, om te soedelen op den Rijnstroom ende voorts opwaerts volgende. Desen dach is Hendrik van Nassou met graeff Jan, colonel Sissel ende meer andere wt den Haghe comende, getrocken na boven. Den 1. July op sondach is dat avontmael des Heeren gehouden binnenGa naar margenoot+ Wtrecht na ordynaris gewoonte, maer veele t' huys blyvende, die daer niet en costen comen, | |
[pagina 26]
| |
door dese ongerustheyt van de stadt ende gemeente, ende noch alle meerderde van dage tot dage. Ende desen dach is Sijn Excellentie, graeff Maurits, oock ingecomen, 's namiddachs ten 4 uren, ende 's morgens ten 5 uren weder wtgetogen na boven, in't leger van den Brandenborgher; ende 's namiddachs is de jonge hartoch van Bronswijck ingecomen, oockGa naar margenoot+ wt den Haghe, ende 's morghens den 3. July oock na boven getogen; ende desen dach is die ackoordacy gemaeckt tusschen Hendrik van Helsdingen ende de staten, ende hy blijft in die stadt; dies heeft hy den eedt gedaen, als Dirk Canter. Ende daer is acte van gepasseert,Ga naar margenoot+ dat die staten haren eedt oock doen soude na behoren. Den 4. July mosten die opgeseyde buerten weder sweren ende eedt doen, die heele stadt duer; want de schouten van de buerten mosten elck sijn zeelen overgeven, elck op sijn dach, daertoe bestemt, door de heele stadt ende sticht, ende in dese tijt hebben wy 12 vendelen ingehadt voor 10, ende alleGa naar margenoot+ avonts een corporaelschap wt elck gewaeckt. Den 6. July heeft men die weet laten doen, dat hem die schuttery reed soude maken, tegen den 23. dach July op maendach 's morgensGa naar margenoot+ ten 6 uren, voor 's vaendrichs logement te comen, op de boete van 12 gulden. Den 13. dach July is Hendrik van NyerooyGa naar voetnoot(1) gevangen, ende daer na gebannen wt der stadt den 2. Augusty, sijn leven lanck geduerende. Den voorschreven 23. July sijn de schuttery opgecomen, elck in sijn oordening, borgermeester Volck, Both als colonel onder Eldert van HelsdingenGa naar voetnoot(2), daerna DueverdenGa naar voetnoot(3), ten derde Dirk de GooyerGa naar voetnoot(4), ten vierden Adriaen de RooyGa naar voetnoot(5), ende elck vendel sijn naem, eerst den Voetbooch, ten tweede die Haecksbus, ten derde die Handtbooch, ten lesten die Kolveniers; ende sijn soo door die stadt getogen achter malcanderen omtrent 600 mannen sterck. Over die stadtplaets comende, hebben die stadttrompersGa naar voetnoot(6) gespeelt, ende | |
[pagina 27]
| |
quamen op de Nue by een, ende daer oock weder gescheyden alle vier de vendels; ende van dit trecken des schutters is datelijck een liedeken gemaeckt, daer oock in vervat is alle dese voorgaende handelinghe tot noch toe in een somma, dat ick hier by stelle, om te singen dit voorgaende schrift, ende gaet op de wyse: De reyn liefste vierich. | |
1610.1.
Ick ben nu gedachtich
Den voorleden tijt,
Hoe ick was woonachtich
In Wtrecht verblijt.
Doen d'acht vendels vlooghen
Van die schoone borgery,
In de steê nu tooghen
Maer vier vendels schuttery.
2.
Hoe dat by is comen
Sal ick doen verhael,
Dat heb ick vernomen,
Gesien altemael.
Door de alteracy,
Die de borgers rechten aen,
Een groote tribulacy
Doen sy utstaken die vaen.
| |
[pagina 28]
| |
3.
In't jaer van sestien hondert
Ende tien daerby,
Was elck seer verwondert
In Jannewary.
Doen dit eerst begoste
Door een cloeck en stout bestaen,
Een seer groote coste
Is dese stadt aengedaen.
4.
Omdat wy die staten
Wouden hebben off,
Met alsoo te praten
Maeckten wy't seer groff.
Soodat sy haest quamen
Met een leger voor die stadt,
Om ons alsoo te pramen
Dat wy souden worden madt.
5.
Tot haren wil creegen
Sy die stadt eerlanck,
Hoe wel dat wy sweegen
't Was tegen ons danck,
Dat sy daerin quamen
Met crijgsvolck ongestuert,
Die nu waken t'samen
Soo men alle avont sien buert.
6.
Sy hebben off gedane
Al die borgerwacht,
Die daer plach te gane
Ronde in der nacht.
Dit moeten wy lyden
Dat het nu soldaten doen,
Met geweer op syden
Off men ware vyant koen.
7.
Daer toe hebben mijnheeren
Den gemeenen man
Altemael doen sweeren,
En genomen daer van
Al die sy begeerden
Tot haer nieuwe schuttery,
Om alsoo te braggeeren
Kermis in de maent July.
8.
Als sy hebben gedane
Den bestemden dach,
Trommels hoerde men slane
Met een groot gewach.
Doen mosten op die beene
Al die heeren groot en cleen,
Om op te trecken reene
En alsoo te comen byeen.
9.
Men sach se marseeren
Dese schutters eel,
Met fluweelen cleeren
Waren daer seer veel.
En trots in die wapen
Waren sy met moede fel,
Die crijgslien sach men gapen
Wie weet off't haer gerayden wel.
10.
Want sy mosten sane
Den geheele dach
Cloeck op die wacht stane,
Alsoo men wel sach;
Omdat geen rumoere
Soude comen in de steê,
Sorgende voor oproere
En alsoo te trecken in vreê.
| |
[pagina 29]
| |
11.
In't trecken sy creegen,
Hoort wel mijn bedien,
Eenen grooten regen,
Die haer dede vlien
Overal in huysen,
Soo men sach op 't selve pas;
Die hemelse cluysen
Liepen over haer seer ras.
12.
Dus sijn sy getoogen
Dees vier vendels schoon,
Lustich als sy vloogen
Want sy cregen tot loon,
Den wijn hooch verheven
Om te drincken met den mont,
Die haer wert gegeven
't Is waer dat ick u doen kont.
13.
Op die Nue sy quamen,
Dese vendels koen
Stonden daer te samen,
Om naer huys te spoen.
Men sach se daer scheyden
Elck trock naer sijn quatier,
De cornel haer geleyden
Was dat niet een vraey plasier?
14.
O ghy prince crachtich
Siet van boven neer,
Geeft vrede eendrachtich,
Dat wy moogen weer
Met malcanderen leven
In liefde en eenicheydt,
O heer wilt ons dat geven
Nu en in der eewicheydt.
Amen.
Eendracht maeckt macht,
Anno
1610 den 29. dach July,
fynis als elck by de sijn is;
soo waer ick oock gern daer de mijn is.
Godt kendt de sijne.
Den 24. dach July een groot rumoer geweest 's avonts, doen die soldaten optogen op deGa naar margenoot+ Nue, tussen den borger ende de soldaten, alwaer den mayer gequest wordt op sijn peert, van een straetmaecker, Meerte genaemt. Den 25. dach oock tusschen den borger ende denGa naar margenoot+ geweldyge, maer is wel vergaen. Desen dach is Claes de Gooyer in 't Wystraet voor sijn duer gequest van een soldaet; ende desen dach is afgelesen van't stadthuys, dat de borger niet over de guete en sal gaen op die Nue, om onder de soldaten te dringen over die guete, ende op den 26. 27. ende 28. dach is een placcaet afgelesen op die Nue, onder die soldaten vanGa naar margenoot+ wegen den gouverneur OgleyGa naar voetnoot(1), als dat die soldaten niet comen sullen op die Nue, die geen | |
[pagina 30]
| |
wacht en hebben, dan die officieren, ende die sullen gehouden wesen, den burger niet qualijck toe te spreken, op dat daer geen meerder swaricheyt en come, op dat daer geen onnoosel bloet werde gestort binnen Wtrecht, dat naby is geweest, maer wel vergaen. Ga naar margenoot+ Ende op den 1. ende 2. Augusty is dat geschut weder van de wallen gehaeldt, dat nochGa naar margenoot+ soo lange daerop gestaen hadde, ende weder in't ammonytyehuys gebrocht. Den 3. Augusty sijn die soldaten niet meer op de Nue in slachorden 's avonts gecomen, maer van't vendrichGa naar margenoot+ logement na de wacht getogen. Den 8. en 9. Augusty heeft men een wachthuys beginnen te maecken midden op de Nue van Noortwechse steenen, daer sy lang over maeckten, eer'tGa naar margenoot+ reed was. Den 16. Augusty is die princesse van Orange, huysvrou van den graeff van Bueren | |
[pagina 31]
| |
in Wtrecht geweest, gelogeert in den Hulck. Den 24. Augusty is tyding gecomen, datGa naar margenoot+ die stadt Guelyck geaccoordeert was met Sijn Excellentie, graeff Maurits, ende den Brandenborgher. Den 5. September is Eldert van Helsdingen haestich doot bleven op't oude kerkhoffGa naar margenoot+ in de Keysers croon (daer was wijn schoon), ende doot t' huys gebracht. Den 6. dachGa naar margenoot+ hebben die soldaten d' eerste reyse gewaeckt in de nieu cortegaerde op die Nue voor Zeselye clooster. Den 11. sijn die schouten van die buerten ontboden, ofte daer noch yemant ware,Ga naar margenoot+ die soldaten begeerde, daer souder incomen. Den 12. dach 's avonts is op die Nue in'tGa naar margenoot+ wachthuys een groot rumoer geweest, soo men seyde, van allarm te roepen, soo dat die soldaten mosten in de wapen wesen, niet wetende, wat daer te doen was, ofte wie't dedeGa naar voetnoot(1). Den 13. sijn die schouten van die buerten ontboden, ofte sy die cleppers af begeerden, menGa naar margenoot+ sou die dan wel casseren, maer sijn 't gebleven. Den 18. sijn daer weder soldaten in comen,Ga naar margenoot+ | |
[pagina 32]
| |
om te wisselen tegen ander, ende bleven nu 13 vendel in die stadt voor ons, ende trecken nu weder alle avont op met vliegende vendelen, alle avont 3, ende een corporaelschap voorGa naar margenoot+ den commandeur tegen over die Domsteeg, daer hy woont. Den lesten September is dat avontmael des Heeren weder wtgereykt na gewoonte, maer't getal is cleen geweest, die daerGa naar margenoot+ gingen. Den 1. October op maendach is de magistraet verset na gewoonte, ende genomen MoersbergenGa naar voetnoot(1) ende DriellenborchGa naar voetnoot(2), schepens ende raden. Nu 'savonts ende 's morgens vroech die soldaten de weet laten doen, dat die soldaten niet wt huer quartieren en souden gaen, maerGa naar margenoot+ by huys blyven. Den 13. October een groote dievery geweest in 't Dolhuys. Den 18. October afgelesen, dat men geen liedekensGa naar voetnoot(3) moet singen van glippers ofte ho man ho, ofte passequillen maecken ofte strooyen; want die schoute met syne dienaers hebben 's avonts langs die straten ronde gedaen, ofte sy iemant van glippers hoorden singen (die mosten opGa naar margenoot+ Hasenborch springhen). Den 22. October alle die soldaten gemonstert, sonder yemant aenGa naar margenoot+ de poorten te laten. Den 25. eenighe ingeluydt, die rumoer gemaeckt hadden 'savonts op die straet, onder anderen Jan Melsersen ende Tielman, sijn broer, passementwerker, maer niet en quamen. Omtrent desen tijt, is daer een liedeken gemaeckt van die cloeckheydt der borgers van Wtrecht, bedreven den tijt, dat sy haer geweer hebben gehadt ende haer stadt bewaeckt, oock van't innemen des casteels, dat begonde gemaeckt te worden in 't jaer 1529 op sinte Katrynen clooster, van Sint Jansheeren, dat genaemt worde Vredenborch, ende hartoch Hendrik van Beyeren, bisschop tot Wtrecht, regeerde omtrent dien tijt sijns bisdoms; ende in November 1576 hebben die borgers van Wtrecht haer casteel belegert, ende op Sinte Thomas dach sijn die Spaengyaerden van 't casteel in die stadt gecomen, meenende die stadt in te nemen, maer't worde belet, ende omtrent acht weeken daerna, op den 15. February anno 1577, is 't casteel overgeven in handen van den borger, die 't naderhant af deden breken.
Dit lietGa naar voetnoot(4) gaet op die wyse van den 79. psalm: die Heydnen sijn. | |
[pagina 33]
| |
1.
Wtrecht ydoon,
Eertijdts een stadt verheven,
By den nabueren schoon,
Sach men U, sonder sneven,
Flooreeren wel
Met Heeren wijs van rade,
Die cloeck en snel
U voorstonden, vroech en spade.
U borgerye schoon
Toogen tot eenen toon
Als helden onbeladen,
In lust ende eendracht,
Als 't bleek dach ende nacht
Aan haer manlijcke daden.
2.
D'welck sy toonden onvervaert,
Lustich en seer vaylyandich,
Tegen den Spaenyaerdt
Ga naar margenoot+ Op Vredenborch vyandich,
In 't affallen wreedt;
Als sy nyemandt verschoonden,
Maer sloegen heet
Al doot wat hen vertoonden.
U borgers, cloeck en ras,
Sloegen daer op dat pas
Seer haest alarm haer trommen,
En vochten met ackoordt
Tegen den Spaenyaert verstoort,
Die haer haest socht t' ontcommen.
3.
En beschansten vuer
't Kasteel aan alle syden,
Breeckende duer
Die huysen sonder myden,
Cloeck welgemoet,
Om soo te presarveeren.
Veel borgerbloet,
Sach men daerdoor salveeren;
Want sy schrickelijck en fel
Schooten seer rebel
Met slangen en kortouwen,
Door de geheele stadt,
Veel toorns en huysen pladt,
Waerdoor was groot benouwen.
4.
De borgers vroet
Groeven doen seer eendrachtich
Ras met der spoet,
Tot in haer wallen crachtich,
En dwonghen haer
Kasteel haest op te gheven,
Hoewel daer claer
Menich heldt voor was gebleven;
Want seven weken vry,
Ga naar margenoot+ Sach men den borger bly
Lustich alle avonts comen,
Met vier vend'len op de wacht
Seer fraey en wel bedacht,
D'welck den Spaenyaerdt deed schromen.
| |
[pagina 34]
| |
5.
Als nu 't kasteel
Met ackoordt was opgegheven,
Quam haest krackeel
Met die Duytschen daer beneven,
Die voor de stadt
Ga naar margenoot+ En binnen Wtrecht lagen;
Seer haest en radt
Begosten sy te clagen,
Over hare betalinge goet;
Waer door sy, met der spoet,
Eendrachtichlijck beslooten
Te vallen in de stadt,
En pilgeeren al ons schadt;
Maer 't heeft die Heer verdrooten.
6.
De borger haest,
Manlijck en wijs van raden,
Seer onverbaest
Te beschutten hare schaden,
Quam in 't geweer;
Haer vend'len lustich vloogen
Ga naar margenoot+ In eendracht seer,
Hans Moff sy haest bedroogen,
Tambergen haer cornel
Werd haest gevangen snel,
Die men op Vreborch brochte.
De borgers seer valyandt
Deden seer tryumphandt
Haest ruymen dit gedrochte.
7.
Tot uwer eer,
O vroom Wtrechtse helden,
Moet ick nog meer
U daden voorts vermelden,
Die gy beweest
Ga naar margenoot+ Als U wilde overvallen
Blanck, onbevreest,
Met sijn muyteneerders allen,
Die ghy lustich weerstondt
En worpt hem in den grondt
Met veel van sijn soldaten,
Die met schanden, seer verbaest,
In der vlucht met grooter haest
Wtrecht mosten verlaten.
8.
Noch manlijcker
Toonden ghy U, ten tyden
Als veltvluchtich
Waren aan alle syden
Ga naar margenoot+ U chrijsvolck bloodt,
En princen daer beneven,
Die meestal doodt
In den slach t' Ameronghen bleven;
Als de vyandt seer breedt
Ons sticht geheel beschreedt.
Tot aan de hollansche palen,
Sach men, cloeck en welgemoedt,
U borgers, met der spoedt,
Grooten prijs end' eer behalen.
| |
[pagina 35]
| |
9.
U hooftden snel
Waren doen meest geneegen,
Met der vyandt wel
Tappotomenteeren allerweegen.
Onder sauegaerdt
Ginck den adel hem begeven,
Die seer vervaerdt
Vreesden Wtrecht soude sneven.
U borgers wel gemoet
Trocken al met der spoet
Om Vreeswijk te beschansen,
En waren onversaecht,
D'welck den Spaenyaerdt heeft mishaecht,
Dies hy seer haest ginck dansen.
10.
Hier wt condt ghy,
Die vroom is, haest bemercken,
Hoe de borgery,
In daden en in wercken,
Hem altijts vroom
In als hebben gedragen.
Als de.......
Van den adel was verslagen;
Hoewel men claerlijck siet,
Dat men als nu met vliet
Den borger gaet benouwen,
Door haer pracktijcken loos,
En valsche vonden boos
Haer goet recht gaen onthouwen.
11.
Dies hy met list
Soeckt Marssevelle streeken,
En soeckt geern twist;
Gelijck 't wel heeft gebleeken
In den handel loos
Nu onlancks wedervaren;
Hoe men seer boos
Den borger ginck beswaren.
Ga naar margenoot+ Waer heeft men ooit gehoordt,
Dat men door valsch rappoordt
Een volck ginck onderbrengen,
Die in unye en verbondt
En eendracht met haer stondt
Gaen belegeren en bespringen.
12.
Dreychden haer fel,
Te pilgeeren en te branden,
Bestormen snel
En maecken heel tot schanden
Als vyanden quaet,
Die geheel wederstonden
's Lands goeden staet.
Sijn dit niet quade vonden,
Dat men den vroomen haedt,
Haer recht gaet maken quaedt
Om sijn boosheid te bedecken;
Daer gewelt heel dyclyneerdt
De justytye hooch geëerdt,
't Is grootelijcks te begecken.
| |
[pagina 36]
| |
13.
Ghy borgers goedt
Al wordt ghy nu bedwonghen,
Met geweld onsoet,
U trouheydt heel besprongen
Houdt goeden moedt;
Godt sal u saeck wtvoeren,
En met der spoedt
Op al haer boosheydt loeren,
En gheeven hen haer loon,
Tot al der werelt toon,
Voor haer gewelt seer prachtich,
Doordien sy eedt noch woordt
Gelooff nochte ackoordt
Ghehouden hebben crachtich.
Waeckt ende bidt
Siet altijdt toe.
fynis anno 1610 in October ende November alle beyde.
Dit liet docht mijn tot dese matery dienende, soo quam mijn in den sin dit hier bytestellen: Als men moede is geleesen van dese dingen
Soo mach men opheffen van te singen.
Wie kan 't geramen, segget my,
Dat alle man te wille zy.
Ick kan 't soo wel niet maken
D'een sal 't prysen en d'ander laken.
Ga naar margenoot+ Den 5. November hebben die soldaten weder gemonstert, als voren; omtrent dese weke is de borger 2 stuver afgetogen van servys van de soldaten, hebbende nu maer 7 stuverGa naar voetnoot(1).Ga naar margenoot+ Den 10. op Meertens avont is de ordinaris Beer gecochtGa naar voetnoot(2). In dese maent is Johannes Wtenbogaert t' Wtrecht comen voor een wyle tijts hier gestaen, meende die verstrooide gemeente weer by een te brengen, die in dese troublen oneens waren geworden, door verscheidenGa naar margenoot+ oorsaecken. Den 25. November is de prins ofte hartoch van Anhaldt in Wtrecht comen,Ga naar margenoot+ met grooten staet in den Hulck. Den 4. December sijn sommighe boeckvercopers voor de heeren ontboden, om 't jae en neen van WtenbogaertGa naar voetnoot(3), ofte sy niet en wisten, van wie dat | |
[pagina 37]
| |
het quam. Daer mosten sy eedt op doen, dat sy't niet en wisten. Den 5. is Claes deGa naar margenoot+ Gooyer gesocht in sijn huys, maer ontquam 'tGa naar voetnoot(1). Den 6. December 's morgens vroech alleGa naar margenoot+ die 13 vendels in bataille gestelt op die Nue ende Gansmarckt ende de Plaetse, die ruytery van Amersfoort in laten comen, ende op Vredenborch gesteldt tot 's avonts, ende desen dach sijnder veel borgers gesocht, ende oock Claes de Gooyer's wijff gevangen, maer ontset door die buerwijffs; ende desen dach is afgelesen, soo yemant Claes de Gooyer met sijn soon, den officier, in handen wist te leveren, soude 300 guldens hebben, ende die hem wiste, ofte herbergde, ende niet aen en brocht, die soude 300 guldens verbueren. Den 8.Ga naar margenoot+ op Saturdach sijn daer 10 ofte 12 borgers ingeluydt, onder welcke was Tyman van WeeGa naar voetnoot(2) ende andere meer, wat sy gedaen hebben is Godt bekent, ick weet het niet. Den 12. isGa naar margenoot+ Claes de Gooyer ingeluydt met sijn soon. In desen nacht is daer een rumoer geweest door 't schieten van een soldaet, die een vleeshouwer quetste, dat hy daeraen sterff, soo dat die ruytery door die stadt reden 's nachts. In dese weeke sijn daer noch soldaten ingecomen. Den 19. December noch twee vanen ruytery, ende die eene vaen van Sijn Excellentie weerGa naar margenoot+ wtgetogen, sijn 't nu in die stadt Wtrecht 15 vendel voetvolck en 2 vanen peerdt saem 17. Noch op den 24., sijnde kersavont, heeft men die ketenen aen de straten afgebrooken endeGa naar margenoot+ oock ront om die Nue, daerna oock de palen. Den 25. op kersdach, Wtenbogaert in denGa naar margenoot+ Dom geleert, ende oock dat avontmael des Heeren daer wtgereykt. Den 27. December eenGa naar margenoot+ ordenancy afgelesen van den brandtGa naar voetnoot(3), hoe een ieder hem daerin sal dragen ende reguleeren | |
[pagina 38]
| |
Ga naar margenoot+ in tijt van noot. Den 29. weder Tyman van Wee, Willem van Aucoop ende andere ingeluydt.Ga naar margenoot+ Den 30. Wtenbogaert in den Dom gepreeckt. Dit is het principaelste van dit jaer 1610. Dat ick meest hebbe gehoort ofte gesien. Eynde des jaers anno 1610. |
|