Vaderlandsche historie. Deel 4
(1842-1866)–Jan Baptist David–
[pagina 182]
| |
1119-1127.Gelyktydige koningen van Frankryk. Lodewyk VI, de Dikke. Boudewyn Hapkin had te veel gedaen voor de rust en de welvaert van Vlaenderen, om, op het einde zyns levens, de belangen van zyn volk te vergeten. Daer hem geene nakomelingschap vergund was, wilde hy in tyds zynen opvolger kiezen, opdat later het land niet te lyden mogt hebben van de heerschzucht der vorsten die, van naby of van verre, tot het grafelyk stamhuis behoorden. Karel van DenemarkenGa naar voetnoot(1), Boudewyns volle neefGa naar voetnoot(2), had | |
[pagina 183]
| |
en verdiende al zyne voorliefde. Hy was in Vlaenderen opgevoedGa naar voetnoot(1), gekend en hooggeacht niet alleen om zyne buitengewoone deugd, maer tevens om zyn ridderlyke koenheid, waer hy blyken had van gegeven in PalestinenGa naar voetnoot(2). Hy scheen dus als voorbeschikt om de gelukkige regering van Boudewyn voort te zetten. Ook had deze hem sedert lang tot zynen erfgenaem bestemd, en terwyl hy te Rousselare bedlegerig was, riep hy de Grooten des lands in zyne tegenwoordigheid om hun zynen wensch en uitersten wil bekend te maken. Allen stemden gereedelyk toe, belovende Karel voor hunnen heer te zullen erkennen en getrouw te zyn tot der dood, zoo dat, wanneer de graef te sterven kwam, de opvolging in Vlaenderen reeds eene afgedane zaek was. | |
[pagina 184]
| |
Intusschen, na Boudewyns aflyvigheid, en als Karel bezit wilde nemen van het graefschap, ontmoette hy ernstigen wederstand, inzonderheid van wege Willem, burggraef van IeperenGa naar voetnoot(1) en heer van LooGa naar voetnoot(2), ondersteund door de weduwe van Robrecht IIGa naar voetnoot(3), door den hertog van Brabant, den graef van HenegauGa naar voetnoot(4) en anderenGa naar voetnoot(5), ja zelfs in 't heimelyk door den koning van Frankryk. | |
[pagina 185]
| |
Men ziet, daer ontbraken den jongen vorst geene vyanden: hun getal groeide zelfs nog aen, toen de adel hem, van eerst af, in 't voetspoor van zynen voorganger zag treden en den heerlyken vrede afkondigen onder de strengste bedreigingenGa naar voetnoot(1). Gelukkiglyk had Karel het volk meê, alsook verreweg de meeste vlaemsche Grooten, zoodat hy zonder schrik de tyding ontving dat Audenaerde door de tegenparty verrast, en dat Huig van Sint-Pol met krygsmagt in de westelyke streek des lands gevallen was. Nu echter riep hy zyne leenmannen op en, gevolgd van ontelbare stedelingenGa naar voetnoot(2), trok hy Willem van Loo te gemoet, en behaelde victorie op victorie, weshalve hy in korten tyd meester was en al zyne tegenstrevers tot stil zitten, ja tot on- | |
[pagina 186]
| |
derwerping gebragt hadGa naar voetnoot(1). Lodewyk de Dikke, door de Engelschen verslagen in het plein van BrennevilleGa naar voetnoot(2), was bly genoeg van met Karel vriendschap te maken, wiens hulp hy sedert meer dan eens noodig had. Des graven roem en de faem van zyn vromen levenswandel verspreidde zich van dag tot dag. In 1124 kwamen er boden uit het Oosten om hem de kroon van Jerusalem aen te biedenGa naar voetnoot(3). Een jaer later, na de dood van keizer Hendrik VGa naar voetnoot(4), wilden de Duitsche baronnen hem tot hoofd van het ryk kiezenGa naar voetnoot(5); maer de grootmoedige vorst wees beide weerdigheden van der hand, zich verpligt achtende alleen voor zyn volk te leven. | |
[pagina 187]
| |
Voor zyn volk leven, dat volk gelukkig maken, in diens noodwendigheden voorzien, het beschermen tegen den moedwil der ryken, zulks was al zyn wellust. Voortaen mogt niemand meer met wapens verschynen op de markt, noch in de buert der kasteelen; pyl en boog zelfs waren verboden zoo binnen als buiten de steden: iedereen moest zyn vertrouwen stellen in het openbaer gezag, opdat uit den argwaen der goeden de kwaedwilligen geene gelegenheid zouden trekken om, onder valsche voorwendsels, booze plannen te smedenGa naar voetnoot(1). 't Is waer, Karels yver werd van allen niet toegejuicht; zyne strengheid tegen de schenders van den heerlyken vrede mishaegde aen hen die belang hadden in de wanorde, of meenden gekrenkt te zyn in hunne voorvaderlyke regten. De misnoegden waren byzonder in vry groot getal onder de bewooners der vlaemsche kusten van Veurne af tot boven Brugge. Deze, over 't algemeen van Saksische afkomst en woest van aertGa naar voetnoot(2), gevoelden | |
[pagina 188]
| |
den meesten tegenzin om zich aen 's graven wetten te onderwerpen, bewerende dat zy naer hunne oude regten en gebruiken mogten leven, en volgens die regten niet alleen wapens aen hunne heup gorden, maer zelfs eigen wraek oefenen, zonder zich naer de nieuwe verordeningen der landvorsten te moeten gedragen. Misschien hadden de vorige graven dat wrevelig volk al wat toegegeven; misschien ook konden zy de bevelen van eenen vorst die door geene erfelyke opvolging het land bezat, moeijelyker aennemen: hoe 't zy, hunne gehoorzaemheid was zeer gedwongen en hunne ontevredenheid groot. Deze werd nog gevoed door het tegenstribbelen sommiger edellieden die, insgelyks van saksisch bloed, en fier op de onafhankelykheid van hun voorgeslacht, geene heerlyke regten in den graef wilden erkennen, maer hielden staen dat zy, niet bezittende dan allodiale eigendommen, den vorst zoo min dienst verschuldigd waren als onderdanigheid aen de wetten welke hy, als leenheer, aen zyne vasallen voorschreefGa naar voetnoot(1). | |
[pagina 189]
| |
Met zulke eischen, inzonderheid van den kant des adels, was het voor Karel zeer moeijelyk zyne menschlievende inzigten te vervullen. Nogtans hadden die eischen grond en schynen by Karels voorgangers gegolden te hebben: hy zelf verwierp ze niet; maer ziende dat het getal dergenen die, om zyn gezag en zyne verordeningen te ontwyken, oude voorregten inriepen, gedurig aengroeide, had hy belang om te onderzoeken welke edellieden echte, welke in tegendeel gewaende titels van onafhankelykheid bybragten. Hy deed dan, na door oorkonden en getuigenissen het ware van het valsche te hebben geschift, eene lyst opstellen van al de gegoeden welke hem, in zyne hoedanigheid van landheer onderworpen waren, en bevond dat de EremboutenGa naar voetnoot(1) tot die klas behoorden; maer deze verzetten zich daer tegen met den meesten drift. | |
[pagina 190]
| |
De Erembouten, ryk en edel, en in hooge bedieningen, waren te trotsch om op den tweeden rang te staen, vooral om, zonder 's graven oorlof, hunne veeten niet te mogen vervolgen. Een hunner, Bertulf genaemd, was Proost, van Sint Donaes en kanselier van, Vlaenderen; diens broeder Robrecht was kastelein van Brugge; dry andere broeders, DisdirGa naar voetnoot(1) Haket, Wulferic Knop en Lambrecht NappeGa naar voetnoot(2) bekleedden andere posten, althans zy waren niet min aenzienlyk om hunne bezittingen; BosschaertGa naar voetnoot(3), Lambrechts zoon, was een van's graven baljuws, doch de hevigste van allen om de betwiste regten van zyn stamhuis te handhaven: kortom de Erembouten in 't gemeen, en hunne bloedverwanten, wilden van geene onderhoorigheid weten, als strydig zynde met de vryheid van hun voorgeslachtGa naar voetnoot(4). | |
[pagina 191]
| |
Zy hadden een byzonderen wrok tegen Thancmar van StratenGa naar voetnoot(1) en diens familie welke, naer 't schynt, den landvorst, in zyne wyze verordeningen behulpzaem, doch zeker van hem hoogst geliefd wasGa naar voetnoot(2). Misschien ook dat de Stratens den adelstand der Erembouten betwistten, en deze aldus in hunne eerzucht gekwetst hadden: hoe 't zy, het vuer des haets smeulde in de herten dier laetsten, gereed om met de eerste gelegenheid uit te breken, gelyk het welhaest openbaer werd, toen de graef, in den zomer van 1126, naer Frankryk vertrokken was, om koning Lodewyk by te staenGa naar voetnoot(3). Bosschaert, gebruik makende van 's vorsten afwezigheid, rukte met gewapende magt naer Thancmars landgoed, waer hy te vuer en te zweerd op viel, en ja 't kasteel van zynen vyand ging belegeren, die, | |
[pagina 192]
| |
betrouwende op den heerlyken vrede, tegen zulken aenval niet voorzien was. Het schynt echter niet dat Bosschaert er in geraekte; maer kwaed deed hy genoeg, zelfs aen de onnoozele onderzaten welke, zoo zy al het leven behielden, dan toch hunne have zagen plunderen, hunne akkers verwoesten, hun veê wegvoeren, hunne huizen in brand steken, haest nog erger dan in den tyd der NoordmannenGa naar voetnoot(1). Wanneer Karel van zynen veldtogt wederkeerde, vernam hy al die gruwels. Te Ieperen kwamen ongeveer twee honderd landlieden hunne klagten doen en regt vragen over de gepleegde baldadigheden. De graef, vol van gramschap tegen de verdrukkers van zyn volk en de overtreders der wetten, riep aenstonds zyne baronnen samen, om met hen raed te slaen wat hem te doen stond. Allen waren van gevoelen dat het huis van den byzondersten dader volgens oud gebruik zou neêrgeblaektGa naar voetnoot(2), en | |
[pagina 193]
| |
al de medepligtigen, mits geregtelyk onderzoek, naer verdienste gestraft wordenGa naar voetnoot(1). Zulks was niet meer dan billyk. Nogtans wilde de graef geene uitspraek doen, voor dat hy alles met eigene oogen gezien had. Hy begaf zich dan naer de buert van Thancmars landgoed, en bevond dat, verre van valsch of vergroot te zyn, de klagten der onderdanen nog beneden de waerheid gebleven waren: zoodat hy oogenblikkelyk bevel gaf den rooversnest van Bosschaert te vernielen, gelyk het werkelyk gedaen werdGa naar voetnoot(2). | |
[pagina 194]
| |
Den 28 February 1127 was de graef naer Brugge gegaen, om aldaer Bosschaerts medeschuldigen te oordeelenGa naar voetnoot(1). De Erembouten zochten nu voor het uitwendig hunne zaken by den vorst zoo schoon te makenGa naar voetnoot(2) als zy konden; maer in hun hert zwoeren zy hem eenen onverzoenlyken haet. Dewyl Karel de party van Straten gekozen en zich tot wreker gesteld had van het kwaed Thancmar aengedaen, zoo was hy daerdoor zelf de vyand geworden der Erembouten, en deze zouden hem toonen hoe zy hunne vyanden behandelden. Karel moest sterven: hy, een vreemdeling uit Denemarken gekomen om in Vlaenderen meester te spelen, om 's lands adel te vernederen, om het huis van Erembout aen zynen willekeur te onderwerpen, om Bertulf en Bertulfs broeders en bloedverwanten zyne dwangwetten op te dringen en te doen doorgaen voor dienstbare lieden: hy zou met zyn eigen bloed den hoon uitwisschen dien hy hun had aengewreven. Zoo sprak de duivel des hoogmoeds door den mond van Bosschaert, met zyn maegschap verga- | |
[pagina 195]
| |
derd in het huis des kanseliers. Daer werd de dood van Karel besloten en de middelen beraemd om het schelmstuk uit te voeren. De graef was hun vyand: ei wat verfoeijelyke lastertael! Neen, hun vyand was hy niet; hy was slechts de vyand hunner boosheden. Hy was de voorstander van regt en reden, de handhaver der goede wetten, de stichter en instandhouder van den openbaren vrede, de beschermer van grooten en kleinen, de vriend en de vader van zyn volk. Twee jaren te voren, wanneer het land door een schrikkelyken hongersnood was geteisterd geworden, had hy niets onbeproefd gelaten om zyne arme onderzaten ter hulp te komen; hy had er, door zyne milddadigheid, duizenden van de dood geredGa naar voetnoot(1), en den schoonen bynaem van Karel den Goede uit den mond van het dankbaer volk gekregen. Hy was derhalve niemands vyand; maer de Erembouten door de eigenliefde verblind, door de wraekzucht ontstoken, vlamden van woede tegen den heiligen vorst en wetten den dolk die hem het hart moest doorbooren. | |
[pagina 196]
| |
Den Woensdag, 2 Maert, werd de gruwel volvoerd. De graef was, naer gewoonte, met het krieken van den dag naer zyne bidplaets gegaenGa naar voetnoot(1), vergezeld van de hofkapellaens en gevolgd van armen, die nimmer by eenige gelegenheid vergeten werden. De snoode Bosschaert, in een wyden mantel gedoken, had het oogenblik afgespied en was met zes anderen binnen geslopen, in den schyn ook bedelaers en aldus geenen argwaen verwekkende. Doch nauwelyks had de vorst zyn gebed aengevangen, of Bertulfs neef klopte hem op den schouder, als wilde hy eene aelmoes vragen: Karel zag om, het hoofd verheffende, en reikte de hand uit; maer op den eigen stond ontving hy den doodslag, zoo geweldig toegebragt dat de grond bespat werd van 's martelaers hersenen en zyn arm zelf zoo goed als afgehouwen wasGa naar voetnoot(2). Meteen schoten de overige moordenaers toe en vielen op 's graven gevolg, waervan eenigen het door de vlugt ontkwa- | |
[pagina 197]
| |
men, anderen in hoeken of kanten afgemaekt, of, buiten de kerk achterhaeld, op onderscheidene plaetsen van de burgt aen het zweerd geofferd werdenGa naar voetnoot(1). Met de snelheid des bliksems verspreidde zich het gerucht der gepleegde euveldaed door geheel de stad en haren omtrek. Het eerste uitwerksel was eene algemeene verslagenheid, waer Bertulf wilde gebruik van maken om Karels bloedig lyk uit de oogen te krygen. Hy meende het naer Gent te doen vervoeren; maer als 't er op aenkwam om de kist op te laden, verzette zich de geestelykheid van Sint Donaes tegen den roof der heilige overblyfsels. Zy werd geholpen door de menigte, die reeds van hare eerste ontsteltenis weêrgekomen en Karels deugden indachtig, met woorden noch geweld te verwyderen wasGa naar voetnoot(2). Te midden van 't gewoel dat de kerk vervulde, gebeurde het dat een jongeling, die van kindsbeen af met lamheid in de onderleden geslagen en van iedereen gekend, derwaerts gekropen ja tot onder de baer geraekt was, op eens volkomen | |
[pagina 198]
| |
genezen regt sprong en met de oogen vol tranen zyn wonderdadig herstel luidkeels verkondigdeGa naar voetnoot(1). Nu rees de geestdrift ten top; de omstaenders vochten om het dierbaer lichaem te genaken, om diens wonden af te droogen, terwyl anderen het bloed dat op den marmeren vloer gedruppeld was zorgvuldig afschrapten, of ja het hair van 's graven hoofd en baerd, dat de moorders verroekeloosd hadden, met eerbied opzamelden en als heiligdom bergdenGa naar voetnoot(2). De zaken namen alzoo voor de Erembouten eenen kwaden keer. Deze hadden op meer aenhang te Brugge gerekend. Zy hadden inzonderheid staet gemaekt op Willem van LooGa naar voetnoot(3) die, nog altyd begerig naer het graefschap, niet geheel vreemd was gebleven aen de samenzwering tegen KarelGa naar voetnoot(4), en nu onmiddelyk na diens dood er zyn werk van maekte om vrienden te winnen. Bertulfus leende daer de hand toe. Hy had reeds aen die van Veurne | |
[pagina 199]
| |
en aen de Vlamingen van den zeekant geraden om, zonder toeven, Willem tot landvorst te erkennen, hopende dat hy in hen een tegenwigt zou vinden, bekwaem om den eersten drift der wederparty te stuiten; maer al die maetregelen vielen kwalyk uit. De verontweerdiging die geheel Vlaenderen beproefde by het vernemen van Karels marteldood, en de opgewektheid der geesten om het schelmstuk te wreken, waren zoo groot onder den adel even als onder 't volk, dat reeds den vierden dag eenige inlandsche baronnen de wapens hadden opgevat en naer Brugge afkwamen met rasse schreden. Servaes van Praet, des graven eigen Kamerling, die met moeite de dood ontsnapt was, rukte met een aental vrienden naer het kasteel van RavenschotGa naar voetnoot(1) dat zy in asch legden, even als het huis van Wulferic Knop naby Brugge gelegenGa naar voetnoot(2). Zulks | |
[pagina 200]
| |
gaf moed aen de weldenkende inwoonders, die, niet minder verbitterd tegen de moordenaers, slechts naer de gelegenheid wachtten om hunne gevoelens te openbaren. Zy maekten dan eene poort open, langs waer Servaes met de zynen de stad in drong, en weldra zoo veel hulp kreeg van de burgers, dat de Eremboutsche party niets anders doen kon dan naer den burg vlugten en zich daer versterken. Dat was al moeijelyk genoeg; want de gewapende menigte streefde zoo onversaegd vooruit, en zat de samenzweerders zoo kort op de hielen, dat deze kwalyk den tyd hadden om binnen te geraken, de bruggen op te halen en de poorten te sluiten. Velen waren reeds gekwetst; eenigen zelfs vielen in 's vyands handen en werden aenstonds door het zweerd neêrgeveld, of aen de boomen opgehangen, of in het slyk versmoordGa naar voetnoot(1). Zoo hadden dan de booswichten de eerste woede van adel en volk ontweken; doch nu zaten zy in de val, zonder veel hoop van er uit te geraken. 't Is | |
[pagina 201]
| |
waer, de burgt was voorzien van goede wallen en stevige torens; de levensbehoeften ontbraken er niet, noch de middelen van verwering; maer wat kon zulks helpen tegen geheel een land dat de handen ineensloeg om de moord van zyn' teergeliefden vorst te wreken? Servaes van Praet nam aenstonds maetregelen om de plaets in te sluiten, stellende overal wachten, ten einde te beletten dat die van binnen nieuwe manschap inlieten, of dat de groote misdadigen ontsnapten door de vlugtGa naar voetnoot(1). Den 10 Maert kwamen Zeger van GentGa naar voetnoot(2) en Iwan van Aelst de magt der belegeraers vermeerderen. Des anderdags zag men nog Daniël van Dendermonde, Diederik van Dixmude, Rykhart van WoumenGa naar voetnoot(3), Wouter van Lillers, des graven Bottelier, met al hunne leenmannen en onderdanen bytreden, gereed om hen dood te vechten, liever dan de gepleegde euveldaed ongestraft te latenGa naar voetnoot(4). | |
[pagina 202]
| |
Den 12 Maert werd de vesting aengerand: men beproefde om de poorten in brand te steken; maer de belegerden smakten zoo veel steenen naer beneden; zy schoten zoo veel pylen en wierpen zoo veel ander moordtuig op hen die de brandstoffen aenvoerden, dat er geen mogelykheid was om het vuer in gang te houden, en dat de gansche dag in vergeefsche poogingen afliepGa naar voetnoot(1). Zoo verloor men tyd, ja; maer de uitslag was niet te min verzekerd, want den volgenden dag kwamen de Gentenaers af, in zulke menigte, dat zy alleen bekwaem zouden geweest zyn om den burg in te nemen. Zy bragten geheele benden van boogschutters meê, behalve dertig wagens geladen met oorlogstuig, en groote stormladders om de muren te beklimmenGa naar voetnoot(2). Op hen volgde de gravin van HollandGa naar voetnoot(3), die met haren zoon, aen 't hoofd | |
[pagina 203]
| |
van talryke krygsmagt, de belegeraers kwam ondersteunenGa naar voetnoot(1). Men ziet, tegen zoo veel volk konden 't die van binnen niet lang uithouden: zelfs, hoe meer wederstand zy deden, hoe slimmer het voor hen moest afloopen; want des te grooter zou de woede des vyands zyn, die middelen genoeg had om den burg in eens te overrompelen, ja en om alles op éénen dag in kolen te leggen. Dit erkenden de kanoniken van Sint Donaes, die daerom maer bezorgd waren om hunne fiertersGa naar voetnoot(2), hunne kerksieraden en andere kostbaerheden uit den burg te krygen. Zy vroegen dan verlof aen de belegerden om binnen te komen, en aen de belegeraers om de gewyde voorwerpen te mogen uitdragen en overvoeren naer de bygelegen kapel van Sint Christoffel, hetgeen hun zonder moeite toegestaen werd, dewyl zy geen schuld hadden aen 's graven doodGa naar voetnoot(3). Doch in dit geval bevonden er zich meer, namelyk al de zulken die, in den eersten oogenblik toen Servaes | |
[pagina 204]
| |
van Praet de stad verraste, te goeder trouw party voor de Erembouten genomen hadden en deze opgevolgd waren in den burg, waer zy nu zochten uit te komen, niet alleen om hun leven te redden, maer tevens om de eeuwige vlek van hoogverraed, die anders op hunnen naem zou kleven, te vermydenGa naar voetnoot(1). Zy ook kregen verlof van de vesting te verlaten, mits zy in staet waren hunne onnoozelheid in regte te doen blyken: zoodat het getal der belegerden merkelyk smolt; wanneer op eens Bertulfus en zyn broeder Disdir Haket zich aen de borstwering vertoonden, met opgeheven armen en tranen in de oogen, zwerende dat hunne handen zuiver waren van Karels bloed, gelyk zy zegden bereid te zyn om door getuigen te bewyzen, en vooraf toestemmende in de doodstraf hunner bloedverwanten die pligtig zouden gevonden worden. Zy beproefden alzoo uit de voeten te geraken; maer die van buiten gaven hun een antwoord dat alle vergelyk en alle hoop uitsloot, dusdanig dat er niets overbleef dan te winnen of te stervenGa naar voetnoot(2). | |
[pagina 205]
| |
Bertulf echter wist met geld er eenigen om te koopen, en pakte zich weg den volgenden nacht; maer Haket, al had hy misschien zich minder dan anderen te verwyten, wilde zyn lot niet afscheiden van dat zyner magenGa naar voetnoot(1). Zoodan den 18den Maert werden de ladders aengebragt en de muren van alle kanten beklommen. Die van binnen gebruikten alle middelen om den vyand af te slaen, en vochten den ganschen dag, met zulken drift, dat zy van de plaets meester bleven. Maer den volgenden morgen, eer de zon in de lucht was, en terwyl de belegerden eenen oogenblik rust schepten, raekten eenige stoute Bruggelingen den muer over, en liepen zonder veel gedruis naer de West-poort, waer zy 't slot van open braken. Nu was 't gedaen: de menigte drong aenstonds in en de burgt werd veroverd, zoo haestig, zoo onverwacht, dat de Erembouten met hunne verdedigers kwalyk den tyd hadden om door het grafelyk paleis naer de kerk te wyken, terwyl velen zich overgaven, en anderen de kans waerna- | |
[pagina 206]
| |
men, die de verwarring hun aenbood, om door de vlugt te ontkomenGa naar voetnoot(1). Inde kerk waren de belegerden juist zoo lang veilig als de overwinnaers tyd besteedden om het paleis, het huis van Bertulf en het klooster der kanoniken te plonderen. 't Is waer dat duerde den ganschen dag, en daer bleef binnen den burg niets dat eenige waerde had: linnen en kleeders verdwenen, de huisraed werd uitgedragen, de spyskamers, de zolders zelfs doch vooral de kelders ontledigd en, gelyk het gaet, meer verkwist dan verbruiktGa naar voetnoot(2). Middelerwyl hadden de makkers der Erembouten in de kerk alles afgebroken, de outaers geslecht, kasten en stallenGa naar voetnoot(3) uiteen geslagen, de banken los gemaekt, en dat alles naer den toren gedragen, met zoo veel mondkost en drank als zy in der haest hadden kunnen verzamelenGa naar voetnoot(4). Daer boven wilden zy hunne hardnekkigheid toonen, ja zich verweren tot den laetsten man: en trouwens daer was middel om het er nog een tyd | |
[pagina 207]
| |
lang vol te houden; want al viel weldra de kerk en haer zonnedakGa naar voetnoot(1) in de handen der belegeraers, deze konden den toren niet op, waer de trappen gedeeltelyk van verspard, gedeeltelyk weggenomen waren, en dien niemand naderen mogt zonder gevaer van verpletterd te worden door de steenen of zelfs door de stukken van klokken welke de belegerden van de transen wierpenGa naar voetnoot(2). Zoo sleepte de onderneming eene geheele maend, afgewisseld door dagen van gevecht en dagen van verpoozing, gedurende welke er nog meer dan een der eedgenooten naer beneden kwam en uit de voeten zocht te geraken; maer allen liepen voor of na in 't net, of werden ontdekt en betaelden 't met de wreedste straffenGa naar voetnoot(3). Bertulf zelf ontsnapte niet. Hy was, door de hulp van een' vriend, tot KeyhemGa naar voetnoot(4) gevlugt; doch vernemende dat men hem | |
[pagina 208]
| |
op de hakken zat, week hy des nachts naer Veurne en, zuidwaert heen, naer WaestenGa naar voetnoot(1), in de hoop misschien dat hy by de Waelsche Vlamingen meer deernis dan wraekzucht gevonden zou hebben. Maer hy kwam zoo ver nietGa naar voetnoot(2); want Willem van Loo had bespieders uitgezonden om den vlugteling te onderscheppen, met het inzigt van aldus alle kwaed vermoeden van zyn eigen hoofd af te keeren. Bertulf viel in hunne handen, en werd naer Ieperen geleid, alwaer de galg hem wachtte. De rampzalige kanselier trok blootvoets door de straten der stad, gevolgd en omringd van eene razende menigte, die hem niet alleen met vloeken overlaedde, maer zelfs de kleederen van het lyf rukte, hem lange koorden om armen en beenen stropte en daermeê voortsleurde, terwyl de voorbygangers hem steenen naer het hoofd, ja handvollen modder op het aenzigt wierpen, tot dat hy eindelyk te mid- | |
[pagina 209]
| |
den van de markt, zoo goed als naekt, bespot en bespogen, en met de uitgezochtste pynen gefolterd, ten laetste opgehangen werd, in het bywezen van den huichelenden Willem die 't bevel gafGa naar voetnoot(1). Dus stierf een der aenzienlykste mannen des lands, misschien zoo pligtig niet voor God als in de oogen der menschenGa naar voetnoot(2), doch zeker een slagtoffer der volkswoede, en zonder dat hy in regte zich had kunnen verantwoorden, gelyk anders de billykheid het vereischte. De kanoniken van Sint Maertens haelden het lyk af, en bestelden het ter aerde in hunne kerkGa naar voetnoot(3). Terwyl de Ieperlingen, door Willem opgestookt, aldus roekeloos weg huns graven dood wreekten, was de koning van Frankryk, sedert eenigen tyd naer Brugge gekomen, bezig met de Vlamingen raed te slaen om een eind aen 't beleg te stellen. Hy had daer, op zyne beurt, ook al veel moeite en | |
[pagina 210]
| |
tyd verspild tegen eenen vyand die zoo goed als ongenaekbaer was, en die van geene overgaef wilde hooren. Men besloot dan, ten laetste, den toren van onderen aen te randen en heel het gevaerte te doen instorten, een middel dat ja onfaelbaer naer het doel moest leiden, doch tevens de stad berooven van haer voornaemste sieraed. Zulks had men juist willen vermyden; maer dewyl er nu toch anders geen doen aen was, offerde men het gedenkstuk op, en het bevel ging uit den 19 April van aen 't breken te vallen. Op den eigen stond wapenden zich de fransche soldaten met beukhamers en steenhouwen, en het werk van vernieling werd aengevangen met zoo veel woede, dat, eer het avond was, de toren al merkelyk begon te wanken. Reeds daverde hy, by iederen slag, onder de voeten der Erembouten, die ligtelyk voorzien konden dat hy des anderdags klinken zou, en met geheel zyne vracht naer beneden gaen. Dat was te erg. Zy hadden 't vol gehouden tegen honger en dorst, koude en arbeid; maer nu voor 't laetste den kop invallen of te mortel verpletterd worden onder de puinen, daer ontbrak hun de moed voor. Zy gaven zich over, roepende van boven dat zy hun lot in 's konings | |
[pagina 211]
| |
handen stelden, mits alleen de jonge RobrechtGa naar voetnoot(1), die nergens schuld aen had, gespaerd en vry bleve van den kerker. Deze voorwaerde werd toegestemd, en de brekers hielden aenstonds op, om hun eigen leven te redden dat geen minder gevaer liep dan dat der vyanden. Hen liet men een voor een afkomen door een smalle trapvenster uitgang gevende naer het huis van den Proost, alwaer zy allen verzameld en aen handen en voeten gebonden werden. Zy waren nog zeven en twintig in getal, bleek en uitgemergeld als geraemten, met de doodverf op de lippen en het hart vol van ontsteltenis; want, behalve het inwendig verwyt dat hen prangde, beproefden zy het voorgevoel van een ysselyk einde. Dat einde gingen zy afwachten in eene onderaerdsche gevangenis, waer licht noch lucht hen kon verkwikken, waer zelfs voor allen geen plaets was om te zitten, veel min om eenige rust te nemenGa naar voetnoot(2). Terwyl aldus de Erembouten met hunnen aenhang achter de grendels hun leed verkropten, was geheel Brugge in de weer voor den tot dan toe ver- | |
[pagina 212]
| |
zuimden lykdienst van zyn betreurden vorst. Eerst vooral werd de ontheiligde kerk van Sint Donaes gezuiverd, de vloer geschuerd, de muren afgewasschen, de outaers hersteld, en alles vernieuwd of vermaekt wat onbruikbaer was geworden. Den volgenden dag haelde men het heilig lichaem, dat sedert zeven weken onder de aerde gerust hadGa naar voetnoot(1) en echter nog vry bleek te zyn van alle bederf, uit het graf, en droeg het, gewikkeld in een hertenvelGa naar voetnoot(2), naer de kapel van Sint Christoffel, alwaer eerlang, de plegtige uitvaert plaets had, in het bywezen van den franschen koning en van de voornaemste edellieden des graefschaps. Kort daerna verzoende en herwydde de bisschop van Doornik Sint Donaes kerk, die vervolgens de ruststede werd van den heiligen MartelaerGa naar voetnoot(3). | |
[pagina 213]
| |
Nauwelyks waren deze lyksplegtigheden afgeloopen, of men maekte gereedschap om de gevangenen te regten, dat wil zeggen om hen met de dood te straffen; want onderzoek over hunne meerdere of mindere schuld werd er niet gedaen, sedert dat zy zich zoo hardnekkig verweerd, en aldus velen het leven benomen hadden. Zy moesten allen gelykelyk sterven. Reeds was Bosschaert, 's graven moordenaer, die gedurende het beleg uit de burgt had weten te ontsnappenGa naar voetnoot(1), aengehouden te Ryssel en daer aen een rad opgehangen gewordenGa naar voetnoot(2). De anderen voeren nog erger. Wulferic KnopGa naar voetnoot(3) werd de eerste uit de gevangenis gehaeld, en boven op den slottoren van het grafelyk kasteel geleid? alwaer | |
[pagina 214]
| |
men hem de handen op den rug bond, en vervolgens uit de hoogte neêrstortte, zoodanig dat de ongelukkige geheel verbryzeld op den grond viel en aenstonds den geest gaf. Na hem kwam Wouter, zoon van Lambrecht van RodenburgGa naar voetnoot(1), wien men, op zyn dringend verzoek, eenen oogenblik tyd liet om zyne ziel aen God te bevelen, maer, zoo haest hy uitgebeden had, insgelyks over de transen wipte. Kortom allen ondergingen, de een na den ander, hetzelfde lot, al te wreed, 't is waer, en voor sommigen misschien onverdiend, doch niet te ontwyken in omstandigheden waer vrywillige en onvrywillige medehelpers verward en voor even misdadig gehouden worden als de opstokers en de uitvoerders van het kwaedGa naar voetnoot(2). Disdir HaketGa naar voetnoot(3) was de eenigste der EremboutenGa naar voetnoot(4) die er levend van af kwam. Hy had op Goe- | |
[pagina 215]
| |
den-Vrydag de kans gevonden om zich weg te pakken, en schuilplaets gezocht te LissewegheGa naar voetnoot(1) by zyn' schoonzoon Wouter Crommelyn, alwaer hy gelukkiglyk verholen bleef tot dat het onweêr voorby en de driften gekoeld waren. Sedert raekte hy zelfs in vriendschap met graef Diederik van den Elsasz, kreeg ja zyne goederen weêr, en werd naer 't schynt hersteld in het kasteleinschap van BruggeGa naar voetnoot(2). Al de overigen, die medepligtig waren maer zich door de vlugt hadden meenen te redden, werden zorgvuldig opgezocht, zelfs buiten 's lands achtervolgd en, waer zy in de handen vielen, met de dood gestraftGa naar voetnoot(3). Het was genoeg den naem te hebben van met de Erembouten te zyn bevriend geweest om beschuldigd te worden van deelachtigheid aen het hoogverraed, en om veroordeeld te | |
[pagina 216]
| |
worden tot ballingschap, met verlies van eigendommen en regtenGa naar voetnoot(1). Men mag gelooven dat, achter de openbare verbittering tegen de moordenaers van Karel den Goede en hunne aenhangers, ook de byzondere veeten in het spel kwamen, en dat vyandlyke huizen de gelegenheid waernamen om hunnen wrok op malkander uit te werken, onder den dekmantel van yver voor de geregtigheid. |
|