Vaderlandsche letteroefeningen. Jaargang 1777
(1777)– [tijdschrift] Vaderlandsche Letteroefeningen–
[pagina 16]
| |
Opmerkingen aengaende de vuurpompGa naar voetnoot(*), met een hefbalk werkende; uitgevonden in den jaere 1710; vergeleeken met de nieuwe vuurpomp, uitgevonden in den jaere 1754; en ter uitvoer gebragt, onder het gezag van een uitsluitend voorregt, verleend in juny 1766.Den Heeren Uitgeeveren der Vaderlandsche Letter-Oefeningen.
myn heeren!
EEne Vuurmachine van eene andere Constructie dan de gewoone, en met de grondbeginzelen van savery overeenkomende, door den Hr. william blakey uitgevonden zynde, heeft hy dezelve alhier doen werken, en is voorts met een Octroy voor dezelve begunstigd. Hy heeft vervolgens eene kleine Verhandeling, in 't Fransch, over derzelver constructie en algemeene nuttigheid doen drukken; waer van ik de vryheid neeme U Ed. de Vertaeling, met eenige aenmerkingen op dezelve, toe te zenden; met verzoek van dit Stukje, in uw geagt Maendwerk, te plaetzen; dewyl eene zaek van zoo eene algemeene nuttigheid verdient aen onze Landgenooten bekend gemaekt te worden; Ik blyve
myn heeren!
U Ed. Dw. Dienaer
mechanicus. 's Hage, den 7 December, 1776.
In den Jaere 1629, gav branca van Rome, in eene Verhandeling over de Werktuig- en Waterwerktuigkunde, de gedagte op, van een ronden hollen metaelen bal, met een hals, en een gat in denzelven, voorzien; dewelke, halv met | |
[pagina 17]
| |
water gevuld, en op het vuur gelegt zynde, volgens hem damp moest uitgeven, met eene genoegzaeme kragt om een Moolen te doen rondgaen. In den Jaere 1663, verklaerde de Marquis van Worcester, dat de damp van kookend Water een daedelyk vermogen bezat, waer van men zig de allergrootste uitwerkzelen mogt belooven. De Kapitein savery, papin, en anderen, hebben zig vervolgens op het zelfde onderwerp toegelegt. Hunne Proevneemingen hebben een nieuw licht over de Natuurkunde verspreid; maer de praktyk heeft 'er weinig by gewonnen. Newcomen en cawlei zig van de ontdekkingen van Savery bedienende, stelden een hef balkspomp (de gewoone Vuurmachine) te zaemen; dewelke altoos als een Proevstuk der Werktuigkunde zal aengezien worden. Dezelve brengt zoodanige verwonderlyke en vermoogende uitwerkzelen voort, dat men haar niet kan zien werken, zonder van verwondering opgetoogen te staanGa naar voetnoot(*). In den Jaere 1718, smeedde Doctor desaguliers het ontwerp, om een Vuurwerktuig met minder kosten zaemen te stellen, dan die van Newcomen en Cawley; en tot dat einde tragtte hy de Vuurpomp van Savery aen den gang te brengen, met 'er eenige kleine veranderingen aen te maeken; maer hy had geen beter geluk dan Savery zelv; en alle de geene, die volgens zyne grondbeginzelen gewerkt hebben, hebben niets gedaen 't geen heeft kunnen dienen, om voortgangen te maeken in de konst der Vuurpompen. Newcomen en Cawley weetende, hoe sterk Savery gewerkt had, om beurtelings het vermogen der uitzetting en verdikking van den Stoom te gebruiken, en ziende dat alle zyne poogingen onnut waren geweest, vielen op de gedagten, dat het gemaklyker zyn zoude, een Zuiger in eene rolronde buis te doen op en neder beweegen, door de verdikking van den | |
[pagina 18]
| |
Stoom alleen; 't geen hun ook zoodanig gelukt is, dat het vooroordeel voor hunne vinding bevestigd zy geworden; in zoo verre dat het algemeen overtuigd bleeve, dat het onmogelyk ware, iets beeters uit te vinden. Van daar is 'er zedert Newcomen en Cawley geen verandering aen hun Werktuig gemaekt, uitgenomen in de verschikking der byzondere deelen, die deszelvs werking gemakkelyker maekenGa naar voetnoot(*). Door het vereenigd werken deezer twee luiden van vernuft; is eene Reus gelyke Vuurpomp voor den dag gekomen; dewelke bestaet in een hefbalk, ter lengte van 25 of 30 Voeten en ter vierkante dikte van 30 of 36 duimen; in eene rolronde gegooten Yzeren Buis, van drie, vier, vyf, ses, zeven en zelvs meerder voeten middellyns; in een Waterketel, 't zy van Koper of van geslaegen Yzer, van 24 à 36, tot zelvs 72 voeten omtreks; zonder te spreeken van de andere Stukken van minder omslags, dewelke dit Werktuig zeer zamengesteld maeken. Een gebouw van genoegzaeme sterkte omvat dit alles, 't welk van 15000 tot 125000 guldens kan kosten. Deeze Pomp kan niet verplaetst worden, zonder veel van derzelver innerlyke waerde te verliezen; en deeze verplaetzing maekt de vervaerdiging van een nieuw gebouw noodzaeklykGa naar voetnoot(†). | |
[pagina 19]
| |
De Vryvingen van een diergelyk Werktuig zyn, in evenredigheid van deszelvs grootheid; en dezelve zyn zoo aenmerkelyk, dat ze het vermogen van de werking, door de verdikking van den Stoom voortgebragt, tot op de helvt verminderenGa naar voetnoot(*). Door deeze vryvingen, die onophoudelyk plaets hebben, slyten de deelen van het Werktuig, die dezelve ondergaen, gestadig; en daerenboven word 'er eene verschrikkelyke hoeveelheid koolen onder de Ketels, die tot 72 voeten omtreks hebben, verslondenGa naar voetnoot(†). | |
[pagina 20]
| |
Alle deeze ongemakken hebben den Oprigter van de nieuwe Pomp overgehaeld, om op nieuws de bewerking van Savery naer te gaen; die, schoon hy niet in zyn oogmerk geslaegt zy, egter niet te min met grooter vermogens dan Newcomen en Cawley begaevd was. Een oneindig getal van Proevneemingen, door den Opregter der nieuwe Vuurpompen gedaen, in navolging van die van Savery, hebben getoond, dat hy wel begonnen had, maer dat hy, door het gebrek van geen kundig Werkman te zyn, verpligt geweest is, het allerschoonste Werktuig, 't geen men ooit hadde uitgevonden, in zoo een onvolmaekten Staet te laeten, dat men meer dan vyftig Jaeren gewanhoopt heeft, het zelve ter uitvoer te konnen brengen. Het is in 't Jaer 1754, dat de eerste Vuurpomp, zonder hefbalk, is zaemengesteld; behalven den hefbalk heeft men de Kettingen en Stangen, die daer aen opgehangen zyn, weggenomen; beneffens den Zuiger, die in den Cylinder op en neder bewoogen word; den ontzachelyken Ketel, die 'er toe behoort; alle de gewoone Pompen, derzelver Zuigers, en zelvs het Gebouw. Met het afsnyden van dit alles heeft men Vuurpompen zaemengesteld, die minder omslagtig, minder kostbaer zyn, en verplaetst kunnen worden, zonder iets van haere innerlyke waerde te verliezen. Dezelve vereischen geen Gebouw; eene Schuur is genoeg om de Pompen te besluiten; en zelvs zouden ze, wanneer ze aen de lugt wierden blootgestelt, haere werking niet te min verrigtenGa naar voetnoot(*). | |
[pagina 21]
| |
Dezelve konst, die de onkosten van de eerste zaemenstelling heeft verminderd, heeft ook die van het onderhoud tot de minst mogelyke uitgave gebragt; en nadien deeze Pompen geen vryving onderhevig zyn, zoo kan men ligt begrypen, dat 'er weinige herstellingen aen te doen zyn. Daerenboven heeft men, met het verkleinen van den omtrek des Ketels, en met denzelven eene nieuwe gedaente te geeven, de verteering der brandstoffe op drie vyfde deelen en meer verminderd. Uit alle deeze veranderingen is eene zeer groote bespaering ontstaen; vooreerst in de opbouwing, ten tweede in het onderhoud, ten derde in de brandstoffe; en hier uit kan men ligtlyk opmaeken; hoe veel voordeels de nieuwe Vuurpomp boven de oude heeft. De laetste oeffent geen vermogen dan door de verdikking van den Stoom; daer de eerste, niet alleen door de verdikking, maer nog daerenboven, door de uitzetting van den Stoom werkt; de uitwerking van het een en ander beginzel zig beurt om beurt opvolgendeGa naar voetnoot(†). De gemaklykheid, om de zaemenstelling der nieuwe Pompen te verschikken, is een ander voordeel, 't geen men niet | |
[pagina 22]
| |
kan ontmoeten in de Balans-Vuurwerktuigen. Deeze, altoos op gelyke wyze te zaemengesteld, moeten haere gebreken in alle gelegenheden behouden. Zoo is het niet gesteld met de nieuwe Vuurpompen zonder balans; men kan zig, in derzelver zamenstel, schikken naer de hinderpaelen van eene ongemakkelyke plaetzing, en zig onderwerpen aen den aert der bewerkingen, die men te doen heeft. Daer uit vloeit voort eene tot hier toe onbekende juistheid, in het gebruik der beweegingskragten, op welke niets het minste verlooren word. Dus gelykt zodanig eene Pomp, die geschikt is tot het ledigen eener Myn van water, niet naer zulk eene, die geschikt is om een Moolen te doen gaen; en in gevolge van diezelfde zamenvoegingen, is weder eene andere, (geschikt om Watervallen en Watersprongen te maeken,) gantsch anders te zaemengesteld. Onder de verschillende Werken, waer toe de nieuwe Vuurpompen zouden konnen dienen, moet men vooral boven andere in aanmerking neemen, die geene, waer toe men Hout of Steenkoolen gebruikt. Het Vuurwerk van Yzersmelteryen en Gieteryen is genoegzaem, om eene hoeveelheid waters op te heffen, groot genoeg, om de raderen te doen gaen, die de hamers en blaesbalgen beweegen; hier toe is niet meer noodig dan een strael waters, de minste Vyver of zelvs een Waterput. En, behalven dat men het genoegen heeft van de allergunstigste plaetsgesteldheden uit te kiezen, zoo behoevt men ook niet bevreesd te zyn, van door droogte, vorst, overstroomingen van beeken, noch onweeren verhinderd te zullen worden; die dikwyls de gebouwen, en alle andere werken van diergelyke onderneemingen, omverwerpen. Het vellen van 't geboomte in bosschen is in 't zelfde geval, als de Yzersmelthutten; de takken en spaenderen, die van het regtkanten der balken afvallen, leveren driemaelen meer uit dan 'er noodig zyn zal, om het vuur der Fornuizen te onderhouden, en moolens te doen gaen; in staet om een gantsch bosch tot planken te zaegen. Ook zal men, daer men de nieuwe Vuurpompen zeer gemaklyk kan verplaetsen, het voordeel hebben van te kunnen zaegen, in dat gedeelte van het bosch, 't geen men zal willen vellen; en dit Artykel der Zaegers maekt zoo een aenmerkelyk stuk in die ter nedervellingen uit, dat de gansche Weereld den prys van dit nieuwe middel zal gewaer worden. Dit Werktuig is daerbenevens van eene groote nuttigheid, om gragten van haere bedurven stilstaende Wateren te ledigen, en 'er | |
[pagina 23]
| |
versch en gezond Water in de plaets te brengen; als mede om die gragten bevaerbaer te maeken. Het is eindelyk onmogelyk te zeggen, in hoe veele omstandigheden men hulp van de nieuwe Vuurpompen kan erlangen; zoo voor 't huislyk gebruik, als voor 't besproeijen van landeryen, het droogmaeken van Meeren, de Zuiker-Plantagien, de Indigo-Maekeryën, de Zuikermoolens, en andere bewerkingen van allerleie zoort; 't zy in Europa, 't zy in de Volkplantingen. Een Werktuig van zoo eene algemeene nuttigheid vereischte een ruime Werkplaets, om dezelve te zaemen te stellen, waer door de behoefte van het algemeen vervuld kon worden. Ook ware het te wenschen, dat eene redelyke aenmoediging den Uitvinder deezer nieuwe Vuurpompen aenspoorde, om kweekelingen in zyne konst te maeken; mitsgaders om het werk, het geen hy over de Vuurpompen opgesteld, en waer van de Fransche Academie het met de hand geschreeven opstel reeds goedgekeurd heeft, te doen drukken. |
|