Streven. Jaargang 6
(1938)– [tijdschrift] Streven [1933-1947]–
[pagina 178]
| |
Letterkundige kroniekI. Een katholiek Roman
| |
[pagina 179]
| |
lijke bloemenGa naar voetnoot2. Binnen het geloof, wordt men geleid waar men niet gaan wil; maar vroeg of laat staat men, veilig en gelukkig, bij het brandend braambosch van Gods aanwezigheid. De titels van de twee boeken stellen dus, tegenover elkander, hun respectievelijken inhoud. Kind van vrijzinnige ouders die, hoewel gescheiden, toch in goede verstandhouding leven, vindt Paul Selmer, na wat dwaalwegen met Lucie Arnesen (Witte Orchideeën, eerste deel), een betrekkelijk geluk in zijn huwelijk met de onbeduidende Björg Berge (W.O., tweede deel). Reeds een tijd lang katholiseerend, gaat hij tot het Katholicisme over (Het brandend braambosch, eerste deel); dat vervreemdt van hem zijn vrouw die hij, met heldhaftig-barmhartige plichtgetrouwheid, weer aan zich te hechten vermag (B.B., tweede deel). Nog eens ontmoet hij Lucy Arnesen die een ongelukkig huwelijk heeft gesloten: met een onuitputtelijke toewijding weet hij haar, tot aan haar dood, te helpen, ja te redden. Zoo zuiveren de gevolgen van den heidenschen overmoed zijner jeugd zijn christelijken mannenernst en -kracht (B.B., derde deel). In zijn groote lijnen is dus het werk, al schijnt het heelemaal uit schakeeringen te bestaan, meesterlijk geconcipiëerd. Van deze overtuiging gaat de conceptie uit: alleen het katholieke geloof maakt heel het leven, hoe het ook weze of zou geweest zijn, vast en veiligGa naar voetnoot3. Daartegenover gesteld, houdt het ideaal van een oprecht en fatsoenlijk vrijdenker - Paul's moeder is er de draagster van - geen stand ten aanzien van | |
[pagina 180]
| |
het driften-leven noch van de groote beproevingenGa naar voetnoot(4); het berust trouwens op de dwaling dat de mensch eigenmachtig zijn algeheel geluk maken kan en moet. Beschouw integendeel het leven als een dienst en een belijdenis: kinderlijke eenvoudGa naar voetnoot(5), spontane aanhankelijkheid, oprechte dienstvaardigheid, gerechtigheid en trouw nemen vanzelf hun absolute plaats in. Al is de strijd daarmede geenszins uitgestreden; tegenover veel vijanden staat men zelfs machteloosGa naar voetnoot(6): - wie naar beste vermogen zijn plicht vervult, ziet, vroeg of laat, hoe Gods lichtende wijsheid over zijn levensloop beschikte. * * *
Veel bijkomstige beschouwingen en besluiten waren hier mogelijk en op hun plaats; laten wij er slechts drie kort formuleeren: 1o De schrijfster, een vrouw nochtans, is wars van alle sentimentaliteit. Herhaaldelijk komt Paul Selmer tegen het gevoelsleven van katholieke kringen in verzet; in hem objectiveert Sigrid Undset waarschijnlijk eigen indrukken. Zakelijk, dikwijls niet zonder een complex van humor en ernst, stelt zij de meest aandoenlijke tafereelen voor; kleinheid en grootheid constateert zij in en door elkander: vanzelf vloeien haar waarnemingen samen tot beelden van grootheid. Op het Neo-Thomisme moet zij zich, sedert haar bekeering, bijzonder hebben toegelegd: zoo moet haar katholieke levensbeschouwing vastheid en breedheid hebben erlangdGa naar voetnoot(7). Ook bij katholieke schrijvers en gestalten van de XIXe en XXe | |
[pagina 181]
| |
eeuw moet zij veel hebben gevondenGa naar voetnoot(8). Op blz. 63 vonden we Newman vermeld en zijn biograaf Ward: ja, niettegenstaande een zeer groot verschil, - veel heeft zij met den grooten Engelschen bekeerling gemeen. De psychologische peilkracht namelijk; het duidelijk besef van de menschelijke waarde en cultureele rol van het christendom; de breede ontvankelijkheid tegenover het moderne leven, waarbij het Katholicisme, zich aanpassend en uitzuiverend, nieuwe teelkracht moet verwerven. Eén werk van den Oratoriaan draagt een titel die op dezen arbeid precies past: Loss and gain, verlies en winst. 2o Veel heeft men, in de laatste jaren, over den katholieken roman getwist. Wie er nog over schrijven wil, late dit boek niet ongelezen. Neen, als een model-ne-varietur stellen wij het heelemaal niet voor: het is slechts een bepaald werk van een bekeerlinge, met een bepaald doel en in een bepaald milieu. Maar welke vastheid de katholieke leer aan een levensbeschouwing en levenshouding volstrekt verleenen moet, welke hiërarchie van waarden onveranderlijk dient voorgesteld: dàt tenminste kan men proefondervindelijk hier waarnemen. 3o Hier en daar dweept men, bij ons, met Sigrid Undset, vooral met haar Kristin Lavransdochter. Niet graag werkten wij dat dwepen in de hand; niet graag zagen wij het besproken werk in alle handen. Want het heidensche milieu van de Noorsche steden, zooals de schrijfster het onomwonden voorstelt, zou, bij ons, velen verbijsteren. En meer dan een verhouding of tafereel, hoe weinig prikkelend ook geschreven, kan bij jeugdige lezers verderfelijk inwerken. Sigrid Undset is geen auteur die men zoo maar liefhebberend leest: het meest misschien van al de hedendaagsche katholieke romanschrijvers vergt zij cultuur, bezinning en onderscheid. Ontwikkelde lezers echter, om de tijdsphenomenen bekommerd en die licht zoeken doorheen den nevel, zullen bij haar waarlijk licht vinden. |
|