Literatuur. Jaargang 19
(2002)– [tijdschrift] Literatuur–
[pagina 232]
| |
Literatuur - aan de muur
| |
[pagina 233]
| |
ren te vertellen over hun eigen geschiedenis en die van hun ouders.Want de scholieren zijn vertrouwder met de moord op J.F. Kennedy dan met die op de ideoloog van de apartheid, Hendrik Verwoerd, zoals Henk van Woerden die week op twee verschillende scholen mocht ervaren.
3. Ik voel me betrapt wanneer Gcina Mhlope vanuit het publiek gecomplimenteerd wordt over het bijzondere werk dat ze op scholen doet, en de weerklank die ze daar vindt.Wie zich zit te ergeren aan die leesbevorderende preek, heeft niet veel van haar bedoelingen begrepen.Want ‘cultuur is geen luxe, maar de spirituele ruggengraat van de maatschappij’, aldus een citaat van Jan Kees van de Werk dat als motto aan het festivalprogram wordt meegegeven.
4. Het contrast kan nauwelijks groter zijn: een kamertje op de afdeling Nederlands en Afrikaans van de Universiteit van Natal.Zo zien kamertjes van afdelingen Nederlands er buiten Nederland overal uit: een idealistische docent die zijn kleine taalgebied te vuur en te zwaard verdedigt, met een bezieling die je bij Nederlandse afdelingen Nederlands niet vaak tegenkomt. Een stuk of tien mensen zijn afgekomen op Benno Barnard, Stefan Hertmans en Christine Otten die een tour door Zuid-Afrika houden en ook het festival in Durban aandoen. Ik zie een grote kloof der culturen opdoemen wanneer Benno Barnard de toehoorders uitlegt dat België ‘pas sinds 1830’ onafhankelijk is, en dat in een land dat zijn onafhankelijkheid in 1961 verwierf. Hij zet Europa en Zuid-Afrika daarna scherp tegenover elkaar; Zuid-Afrika is verlost van de apartheid, maar
Festivalposcer Time of the Writer.
Europa vertoont over het hele continent de neiging steeds racistischer te worden. Het verhaal van Christine Otten heeft op het inhoudelijke niveau niet veel met Zuid-Afrika te maken - half lezend half performend beschrijft ze de geschiedenis van de Newyorkse Last Poets, aan het eind van de jaren zestig de eerste rapgroep. De Last Poets stonden middenin een tijd van revolutie, omwenteling, en al viel het politiek-maatschappelijke resultaat misschien tegen, de muzikale invloed van de Last Poets is enorm. Ottens verhaal beschrijft de geschiedenis via getuigenissen en een persoonlijk engagement: de boodschap blijkt sterker dan de personen, maar Otten is meer geïnteresseerd in de tragedie van de persoonlijke ondergang dan de kracht van de boodschap. Haar roman in wording staat niet in een politieke traditie, maar in die van de geromantiseerde biografie, zoals Michael Ondaatje's boek over jazzmuzikant Billy Bolden: Coming through Slaughter. Het wordt een interessant boek maar het zal de wereld niet veranderen.
5. Dit is het dilemma van literatuur en engagement, in een literaire wereld waar het begrip engagement iets betekent. Een teveel aan boodschap zit de vorm in de weg. Het was de conclusie van de openingsavond - maar dat besef neemt niet weg dat ik me de rest van de week vooral thuis voel bij schrijvers die het belang van hun boodschap weten te relatieveren. Henk van Woerden is misschien wel het beste voorbeeld.Wanneer hij zich voorstelt, doet hij dat aan de hand van een scheldwoord. In Zuid-Afrika werd de Engelsen wel verweten dat ze qua mentaliteit met een been in Europa stonden, en met een been in Zuid-Afrika - ze werden daarom soutpiel genoemd, zoute lul, vanwege het zeewater. Van Woerden betrekt het begrip spottend op zichzelf: hier niet thuis, daar nooit echt geaard, moppert hij. Ondertussen is hij met de vertaling van Een mond vol glas een invloedrijke herschrijver van de Zuid-Afrikaanse geschiedenis. Of dat beter is dan de vrolijke zang van Gcina Mhlope waarmee ze de schoolklasjes aan het lezen krijgt - ik durf het niet meer te zeggen.Toch wat geleerd.
Time of the Writer wordt georganiseerd door The Centre of Creative Arts (University of Natal, Durban). Behalve dit literaire festival organiseert het CCA jaarlijks ook poëzie-, dans-, muziek- en filmfestivals. (www.und.ac.zal undicarts) |
|