Hollands Maandblad. Jaargang 5
(1963-1964)– [tijdschrift] Hollands Maandblad–
[pagina 8]
| |
De noodzaak van Gaullologie
| |
[pagina 9]
| |
het gehele optreden van De Gaulle sinds 1958 vanuit het ‘Grand Dessein’ te beschrijven. Wat is de grondgedachte van dit meesterplan? ‘L'Europe de l'Atlantique à l'Oural’ is niet een dromerij of een pressiemiddel, dat moet dienen om Frankrijk een belangrijker plaats in het Atlantisch bondgenootschap te geven. Integendeel, het Atlantisch bondgenootschap, dat er is zonder dat De Gaulle het heeft gewild - het is immers een indirect gevolg van Jalta, waar De Gaulle tot zijn grote woede en vernedering niet was uitgenodigd - moet verdwijnen. Dat opent de weg voor een nieuw wereldevenwicht, waarin Europa onder leiding van Frankrijk de rol kan spelen, die De Gaulle toekomt (Courtin: ‘Le Général veut écrire dans l'Histoire Universelle des Peuples des pages mémorables dignes de l'image qu'il se fait de son génie et de son destin’). Binnen het Atlantisch bondgenootschap is voor Frankrijk - en De Gaulle - een dergelijke rol niet weggelegd. Bovendien betekent de NAVO, dat Frankrijk beschermd wordt door de Amerikanen, die De Gaulle een felle haat toedraagt vanwege de vernederingen hem door Roosevelt aangedaan. Neen, het zou veel beter zijn als Europa weer op de grondslag van de in de 18e eeuw bestaande structuur zou worden ingericht: mèt Rusland, dat vanouds de Franse cultuur bewondert en respecteert. De Gaulle minacht ideologieën en geeft zich geen rekenschap van de messianistische wervingskracht van het marxisme, dat volgens hem niet meer is dan een historisch toeval, dat niets verandert aan het wezen van de Russische natie. Bovendien is Rusland ‘nation blanche d'Europe’ (persconferentie 10 november 1959), en het zal zich daarom bedreigd zien door de ‘multitude jaune qu' est la Chine’ (idem), die zich door niets zal laten weerhouden om een wereldmacht te worden en daarbij zeker aanspraken zal maken op Siberië, het Algerije van Rusland.Ga naar voetnoot1) De Oeral is dus niet gekozen, omdat het de traditionele geografische grens van Europa is, maar omdat het eigenlijke, ‘het blanke’, Rusland daar ophoudt. Dit zijn de overwegingen, die De Gaulle ertoe hebben gebracht om het idee van Europa als derde macht op te geven. Dat was toch al niet zijn eigen idee, en had bovendien het nadeel tot Europa aan deze zijde van het ijzeren gordijn beperkt te zullen blijven, dat daardoor te zwak zou zijn om een rol van veel meer betekenis te spelen dan het evenwichtspel van Tito of Nasser. Neen, zegt Courtin: ‘L'Europe de l'Atlantique à l'Oural présentera au contraire tous les attributs de la noblesse, de la grandeur et de la puissance. Elle est possible puisque par un trait de génie, de Gaulle a su découvrir que la Russie était disponible’. De ‘balance of power’ in de wereld zou dan komen te berusten op de Angelsaksische groep in het Westen, China in het Oosten, en in het centrum het weer verzoende grote Europa, ‘dépositaire de la mesure et de la sagesse et gardienne de la culture’. Maar om dit alles te verwezenlijken moet Frankrijk eerst een groot aantal vrije Europese landen om zich verzamelen. Het Franse atoomwapen (en het losmaken van de Franse militaire macht uit de NAVO) en het Europa van de Zes zijn daarvoor de geeigende middelen, die Frankrijk enerzijds voor Rusland een aantrekkelijke gesprekspartner maken, het anderzijds in staat stellen een aan Rusland gelijkwaardig tegenwicht te vormen in de op te richten gemeenschappelijke organisatie. Duitsland bekleedt een sleutelplaats in het ‘Grand Dessein’. Enerzijds zijn de Germanen het gevoeligst voor heldenverering en het soort leiderschap van De Gaulle, anderzijds worden zij voortdurend gekweld door het bestaan van de D.D.R. Duitsland moet daarom eerst worden gewonnen: Frankrijk zal door een harde houding ten aanzien van Berlijn tonen Duitslands beste vriend te zijn (maar dat is geen beletsel voor de erkenning van de Oder-Neisse grens, nodig om Polen, ook een traditionele bondgenoot van Frankrijk, straks uit de Russische invloedssfeer los te weken). Adenauer wordt gevangen in het Frans-Duitse vriendschapsverdrag, hetgeen overigens voor De Gaulle geen beletsel is om ten tijde van de ondertekening Engeland tegen de manifeste wil van Duitsland uit de E.E.G. te houden (tezelfdertijd opent hij wel de deur voor Denemarken, nodig voor het tegenwicht tegen Rusland in het nieuwe Europa en probeert hij Spanje uit de Amerikaanse invloedssfeer te halen!). | |
[pagina 10]
| |
Het plan moet dan als volgt in werking gesteld: Met Adenauer in de ban van De Gaulle en het Frans-Duitse verdrag, kan De Gaulle een verdrag sluiten met Rusland, waardoor Duitsland op democratische wijze zal worden herenigd. Als tegenprestatie krijgt Rusland de erkenning van de Oder-Neisse grens en het terugtrekken van Amerikaanse troepen uit Europa. Alle Europese landen aan beide zijden van het ijzeren gordijn worden dan uitgenodigd om zich aan te sluiten bij een enorme confederatie van souvereine staten, waarin Frankrijk en Duitsland een tegenwicht tegen Rusland vormen. Taak van die statenbond zal de coördinatie van de buitenlandse politiek ten opzichte van de Verenigde Staten, China, en de Afro-aziatische wereld moeten zijn. Al is het op het eerste gezicht bijna ongelofelijk, dat de Gaulle zich door een dergelijk plan zou laten leiden, Courtin produceert zelfs aanwijzingen, dat De Gaulle reeds ouvertures aan Rusland heeft gedaan, die echter onmiddellijk zijn afgewezen. Duitsland was natuurlijk het zwakke punt. Adenauer zou misschien nog mee te krijgen zijn geweest, maar zijn opvolgers althans voorlopig zeker niet. Daarom heeft De Gaulle eerst Rusland benaderd. Hij heeft (in oktober 1962) President Kekkonen van Finland voor een tête à tête uitgenodigd, vermoedelijk om die uit te horen over de wijze waarop men overeenkomsten met Rusland sluit. Daarna heeft hij op 29 januari 1963 - de dag waarop de onderhandelingen met Engeland zijn afgebroken - de Russische ambassadeur in Parijs, Vinogradov, bij zich laten komen.Ga naar voetnoot1) Vinogradov is echter niet op de voorstellen van de Gaulle ingegaan. Op 7 februari werd een Russische televisieuitzending over Stalingrad geheel onverwachts door de Franse regering verboden. En Couve de Murville heeft op 14 februari voor de Commissie van buitenlandse zaken van de Senaat verklaard: ‘Pour le moment, on constate que l'URSS ne cherche pas d'accord avec l'Europe des Six et n'est pas disposée à avoir d'autres interlocuteurs que les Etats-Unis’! Het ‘Grand Dessein’ is dus voorlopig mislukt. Wat dat betekent is moeilijk te voorspellen, maar misschien kan De Gaulle's interventie in Vietnam een aanwijzing zijn - zowel voor de juistheid van de theorie van Courtin, als voor wat er nu te wachten staat. In ieder geval verdient het boek van Courtin ruimere bekendheid. Hij ziet als beste tegenmaatregel de oprichting van een politieke gemeenschap door de Vijf samen met Engeland, Noorwegen en Denemarken. Frankrijk zal zijn lege stoel daarin dan kunnen bezetten, op voorwaarde, dat het Engeland tot de E.E.G. toelaat. Maar gezien de politieke situatie in Engeland is er voorlopig weinig kans op verwezenlijking van een dergelijk plan. |
|