Het kind van staat
(1859)–H.J. Schimmel–
[pagina 1]
| |
Eerste tooneel.
hoppeveld,
alleen.
(Hij komt op, gaat het tooneel behoedzaam over en luistert aan de deur, die zich links bevindt.) Men kan niets verstaan; er wordt gefluisterd en Zuilesteyn is alleen bij hem. (Nogmaals het oor aan de deur leggende.) Zij spreken te zacht. (Wrevelig.) En ik wed, dat de Raadpensionaris dankbaar zou zijn als ze wat harder spraken! (Eensklaps treedt hij terug, en neemt bij een tafel met eenige boeken een onverschillige houding aan.)
| |
Tweede tooneel.
De vorige, zuilesteyn.
zuilesteyn.
Goê dag, Hoppeveld! Zijne Hoogheid heeft reeds naar u gevraagd. | |
[pagina 2]
| |
hoppeveld.
Ik ben toch op mijn tijd hier geweest, Mijnheer! Te negen uur wordt de rekenkunst op het Binnenhof verwacht en ik was stipt op mijn tijd. Ik weet ook hoeveel belang Zijne Hoogheid in die kunst stelt.
zuilesteyn.
Bijna zooveel als Mijnheer de Raadpensionaris. Maar niet alleen de rekenkunst doet Zijne Hoogheid naar u verlangen, ook uw persoon, Hoppeveld!
hoppeveld.
Ge maakt mij gelukkig door die verzekering, Mijnheer Zuilestein. Dat ik mocht kunnen bewijzen met hart en ziel verknocht te zijn aan het edel huis van Oranje in het algemeen en aan Zijne Hoogheid in het bijzonder!... Ik ben slechts een nederig dienaar, maar in trouw wil ik den hoogsten evenaren, al zou ik ook in het lot deelen van mijn voorganger Oudart.
zuilesteyn.
Ja, ook hem heeft men gevat. Men begint met de nederigste dienaren, om later te eindigen met de hoogste. Men heeft toch geen schuld in hem kunnen vinden.
hoppeveld.
Er zal zeker geen schuld bestaan. (Hij ziet Zuilesteyn daarbij van ter zijde scherp aan; deze ziet voor zich.) Of zou hij werkelijk zijne Hoogheid hebben weten te dienen? Misschien had hij gelegenheid iemant van het Engelsche hof te kennen.... met hem briefwisseling te houden...?
| |
[pagina 3]
| |
zuilesteyn.
Wees wat voorzichtiger, mijn vriend! Dergelijke woorden zijn gevaarlijk en vooral hier.
hoppeveld.
Wat meent uwe Edelheid daarmeê?
zuylestein.
Gij moet dat nog vragen? Het is waar, voor u is het gevaar misschien minder groot: gij zijt ook door den Raadpensionaris aangewezen na het vatten van Oudart.
hoppeveld.
Door hunne Groot EdelMogenden de Heeren Staten meent Uwe Edelheid.
zuilesteyn.
Hetgeen hetzelfde is. Gij zijt niet verdacht van 's Prinsen aanhanger en alzoo gevaarlijk te zijn voor den Staat.... (Smadelijk) Een aanhanger van een knaap van nog geen zeventien jaar is wel gevaarlijk!...
hoppeveld.
Men kan op dien leeftijd soms geen knaap meer zijn. Maar al is men dat ook, zelfs een kind kan zeer gevaarlijk wezen; het kan een huis in brand steken door een enkele vonk, zoo er in dat huis eenige brandstof aanwezig is. Misschien is de Republiek der Geunieerde Gewesten wel zulk een huis,... verder gaat mijne vergelijking niet, Uwe Edelheid! het kind laat ik er buiten. | |
[pagina 4]
| |
zuilesteyn.
(Achterdochtig.) Gij bedoelt?... Gij vergelijkt de Republiek bij een huis waar brandstof aanwezig is? Heer Rekenmeester! zijt gij ook aangesteld tot een der wachters?
hoppeveld.
Uwe Edelheid doet mij de vraag, die ik uitlokte.... Ik weet wel, dat geen betuiging van aanhankelijkheid mij geheel voor achterdocht vrijwaren kan, daar ik door de Staten ben geprotegeerd. Die achterdocht heeft eenigen grond. (Fluisterend.) Men heeft mij aangezocht om de rol van wachter te spelen. Men heeft mij groote beloften gedaan, indien ik goed in het rond wilde zien.
zuilesteyn.
En?... Gij zaagt goed in het rond?
hoppeveld.
Zóo goed, dat ik rood zwart noemde. Geloof mij, ik diende Zijne Hoogheid zeer goed. Maar ik kan niet genoeg tot voorzichtigheid aansporen. Er zijn vele wachters in de nabijheid, want de brandstof ligt in het bewuste huis opgehoopt, zooals Uwe Edelheid, die pas met Zijne Hoogheid uit Amsterdam is terug gekeerd, beter dan iemant zal weten. Toch wil men liever het uiterste wagen dan de brandstof opruimen. Ik geloof dat wij donkere tijden te gemoet gaan. Van morgen is er weêr een klerk ter griffie gevat, zoo als ik, herwaards gaande, vernam; hij wordt beschuldigd van landverraad; hij gaf een der Engelsche ministers van tijd tot tijd bericht van de herhaalde opschuddingen hier te lande, ter gunste van de verheffing Zijner Hoogheid; hij | |
[pagina 5]
| |
korrespondeerde met een mogendheid die de Republiek beoorloogt... Uwe Edelheid is verschrokken? Uwe Edelheid denkt misschien wel aan Oudart? De ongelukkige! Zoo hetzelfde van hem bewezen kan worden dan hebben wij hem verloren. De Raadpensionaris heeft zich voorgenomen, zoo als men fluistert, eenige voorbeelden te stellen, en als de Raadpensionaris zich iets voorneemt, dan weet Uwe Edelheid, dat het ook gebeurt. Maar het zou vreeselijk zijn, indien Oudart overtuigd wierd! Zijne Hoogheid stelde vertrouwen in hem, ook Uwe Edelheid, het is bekend. Zou er geen middel zijn hem, en alzoo allen, te redden?
zuilesteyn.
(Gehaast.) Ik zal Zijne Hoogheid mededeelen wat Oudart bedreigt. Ik begrijp uwe waarschuwing zeer goed: Oudart moet schuldig zijn en in Oudart Zijne Hoogheid en ik. Is het dan zóo ver gekomen, dat een Burgemeesters zoon, een koopman van gister, vorsten en edellieden bedreigt en doet buigen? Het is hemeltergend!
hoppeveld.
Dat is het; hoe eer de tyran valt des te beter. Als de vloot maar eens door den Engelschman geslagen werd, dat zou het volk nog meer in beweging brengen. (Geheimzinnig.) Zoo men iemant zocht, die hier en daar kennissen had, en hier en daar de welgezinden wist aan te porren, ik zou er wel een weten.... (Zuilesteyn ziet hem strak aan.) Ik zelf wil die man zijn. Zou Zijne Hoogheid het wenschen?
zuilesteyn.
Ik zal hem raadplegen.... Nimmer was het tijdstip gunstiger. Ware slechts de vloot zoo slecht voorzien als het | |
[pagina 6]
| |
leger, dan hadden wij spoedig vrede en den Prins Stadhouder. Ge zoudt er van overtuigd zijn geworden als ge de reis naar Amsterdam meê hadt gemaakt. Zijne Hoogheid ging eenige schepen van stapel zien loopen....
hoppeveld.
(Glimlachend.) Ik begrijp, ik begrijp; het kind moest een naam hebben.
zuilesteyn.
Een half uur buiten de stad werd Zijne Hoogheid opgewacht door een kompagnie ruiters uit de aanzienlijksten der stad. Een kwartier verder stonden eenige afgevaardigden der regering; aan de poort wachtte de stadsbezetting, wel vier vendelen sterk, waar Zijne Hoogheid langs reed; op de blaauwe brug en de naaste bolwerken werd dapper gevuurd. Zijne Hoogheid werd naar het Heeren logement geleid en feestelijk onthaald. Van daar ging het naar den Buitenkant. Meer dan vier duizend menschen verdrongen zich, om Zijne Hoogheid het rijtuig te zien instappen; ze zwaaiden de hoeden en mutsen en hieven het Wilhelmus aan; zelfs hoorde ik eenige roepen: ‘leve de Stadhouder!’ Gij hadt de geestdrift moeten zien. Daar kan Mijnheer de Witt met den gantschen Loevesteinschen aanhang niets tegen. Na den maaltijd werd Zijne Hoogheid op eene vertooning van een zekeren Amsterdamschen poëet Pos of Vos onthaald. Het waren acht staatsiewagens, waarop afgebeeld werden: de Eendracht, Keizer Adolf van Nassau, Willem I, Maurits, Frederik Hendrik, Willem II zaliger gedachtenisse, de Dankbaarheid en de stad Amsterdam. De gantsche stad was op de been; als de Prins zich aan een der ramen vertoonde dan werden de mutsen gezwaaid, thands met | |
[pagina 7]
| |
oranje linten getooid! Zelfs hoorde ik door een troep matrozen den bekenden en verboden volksdeun aanheffen.
hoppeveld.
En de vroedschap werd gepolst over het Stadhouderschap? Met eenigen werd gesproken, open en vrij? Was het ook met Burgemeester de Graaf?
zuilesteyn.
De Heeren waren zeer beleefd, maar spraken over niets. Ik wilde polsen, maar Zijne Hoogheid wenschte het niet.
hoppeveld.
Zijne Hoogheid zwijgt altijd te veel.... naar mijne bescheiden meening!
zuilesteyn.
Hij kan daarvoor zijn redenen hebben.
hoppeveld.
Maar is de Prins dan geen oogenblik alleen geweest met een of ander lid der Vroedschap?
zuilesteyn.
Met Mr. Valckenier. Zijne Hoogheid verzocht mij uit zijn naam de Vroedschap in de aangrenzende kamer dank te zeggen voor het genoten onthaal. Toen ik terug keerde vond ik beiden nog in gesprek en hoorde ik Valckenier zeggen: ‘ik hoop alzoo de eer te hebben Uwe Hoogheid op mijn buiten in den jachttijd te zien.’ | |
[pagina 8]
| |
hoppeveld.
(Glimlachend.) Zijne Hoogheid houdt veel van jagen; Mr. Valckenier ook. Wat die beiden zich in dat onderhoud daarop te goed zullen hebben gedaan!
zuilesteyn.
(Na eenige malen in gepeins op en neer gegaan te zijn nadert hij den anderen.) Hoppeveld! Gij zeidet straks Zijne Hoogheid houw en trouw te willen zijn. Ik geloofde u altoos; na uwe mededeelingen aangaande uwe verhouding tot Mijnheer de Witt echter nog meer. Gij kunt Zijne Hoogheid een dienst bewijzen. Gij kent den luitenant van de wacht Zijner Hoogheid? Welnu, men zou gaarne de poort van het Binnenhof tot negen uur geopend zien. Gij begrijpt.... men is jong.... men wil iets van de waereld zien.... Het kan niet officieel worden gevraagd, zelfs niet officieus door een persoon van eenige digniteit.... men zou ligt denken, dat er heel iets gewichtigs achter school.
hoppeveld.
Het zal geschieden. Maar is er niets gewichtigers voor mij te doen? Ik wenschte mij te onderscheiden....
zuilesteyn.
Misschien. Keer over een paar uur terug. Zijne Hoogheid zal van daag geen les nemen. Het uur is verstreken. De reis was ook vermoeiend en het vroeg opstaan moeielijk... (Fluisterend.) Zijt ge in Scheveningen goed bekend?
(De prins is bij de laatste woorden binnen getreden, ziet beiden in de vertrouwlijkste houding en treedt snel op hen toe.)
| |
[pagina 9]
| |
Derde tooneel.
De vorigen, willem.
willem.
(Hij is kortademig en kucht bij wijlen.) Mijnheer Zuilesteyn, mag ik u een oogenblik spreken? Meester Hoppeveld, mijn goeverneur heeft mij verlof gegeven van daag geen rekenles te nemen. Adieu.... (Tot Zuilesteyn.) Mag ik Dominé Trigland van daag ook af zeggen? (Zuilesteyn buigt.) Wees dan zoo goed Zijn Wel-Eerwaarde dat te gaan berichten... Ik ben moê van de reis. Dag, Meester Hoppeveld! (Deze gaat buigend heen; zoodra hij verdwenen is, wendt de Prins zich driftig tot Zuilesteyn, haastig.) Wat hebt ge met hem gesproken?
zuilesteyn.
Willem!
willem.
(Zachter.) Vergeef me, ik weet dat ge mijn beste, mijn eenige vriend zijt, maar omdat gij dat zijt, kan de man, die daar van ons wegging, het niet zijn. Ik wantrouw dien man; hij is een spion van Mijnheer de Witt, zoo als ze allen zijn behalve gij. En ge zijt zoo ligt vertrouwend, omdat... ja, omdat ge zoo waarlijk oprecht zijt.
zuilesteyn.
(Eenigzins gebelgd.) Hier was ik niet zoo licht vertrouwend als ge wel onderstelt. Voor Hoppeveld sta ik in. Gaf hij
| |
[pagina 10]
| |
ons voór de inhechtenisneming van Oudart daarvan geen bericht; het was om hem te redden en de gevaarlijke papieren zoo zij er waren te doen verdwijnen....
willem.
Welke papieren dan bij ons gezocht en gevonden zouden geworden zijn, hetgeen men nog liever had. Ook geschiedde de waarschuwing twee uur voor de hechtenisneming.
zuilesteyn.
Hoppeveld had zich den voet verstuikt toen hij zich haastte tot ons te komen.
willem.
Juist; en zoo zal hij hardop gaan droomen van hetgeen gij hem nu wellicht hebt toevertrouwd. Spreken zal hij niet als hij u dat beloofd heeft, maar droomen; wie kan dat helpen?
zuilesteyn.
Willem, die achterdocht is uw grootste vijand! Ik moet er u op wijzen als op een klip waarop gij stranden kunt. Die achterdocht kan misschien haat worden, en leert ons Gods Woord ook, dat men voorzichtig moet zijn als de slange, het meldt tevens dat men eenvoudig moet zijn als de duive....
willem.
(Hem in de reden vallende.) Wat hebt ge Hoppeveld gezegd?
zuilesteyn.
(Gebelgd.) Niets dan hetgeen hij weten mocht.
| |
[pagina 11]
| |
willem.
(Glimlachend.) Hetgeen ik juist wou beoordeelen. Maar ge wordt boos en ik wil thands vooral mijn Goeverneur.... mijn oom.... - niet waar, dat zijt ge toch! - in een goed humeur hebben, want ik heb hem veel te vragen....
zuilesteyn.
Vraag, maar eerst zal ik u zeggen, dat Hoppeveld alleen verzocht werd de poort tot negen uur te doen openhouden. Ik heb tevens voor de toekomst gezorgd en hem meteen heel behendig, zoo onder de hand, gepolst, of hij ook goed bekend was in Scheveningen.
willem.
Zoo, dat is heel onschuldig. (Ter zijde.) Die onvoorzichtige! (Luid; Zuilesteyn onder den arm nemende.) Nu ga ik vragen: maar, willen we niet gaan zitten? (Zij zitten neder aan een der zijden van het tooneel.) Ik heb u straks met een enkel woord gezegd, dat ik een brief van den Koning van Engeland heb ontvangen; welnu, daarin wordt mij de overkomst aangekondigd van een Engelsch rechtsgeleerde, die mij een advies komt brengen over eenige geldelijke vorderingen, den boedel mijns vaders betreffende. Het is een eenvoudige zaak: mijn Koninklijke oom is een mijner voogden; toch kan men niet te voorzichtig zijn. De Raadpensionaris zou zich gelukkig achten juist nu een reden te hebben om mij op te sluiten, of - wat een oogenblik het plan is geweest - mij naar Frankrijk te voeren....
zuilesteyn.
Wat is dat? In der eeuwigheid zal dat niet gebeuren. | |
[pagina 12]
| |
Laat Mijnheer de Raadpensionaris dat eens beproeven. Hij regeert toch nog niet over u? Zoo hij dat waagde dan geloof ik, dat al de Provinciën in oproer kwamen....
willem.
Wat mijn Koninklijke oom juist niet spijten zou. We moeten er echter voor zorgen, dat de Geunieerde Provinciën Zijne Majesteit dat genoegen niet schenken, want de laatste ure der Republiek ware dan geslagen. Gij weet hoe ik te Amsterdam ontvangen ben; ik kan er bijvoegen, dat mij, van wege de Prinsesse Weduwe, is medegedeeld, dat bijna al de steden in beweging zijn en eenige mij tot Stadhouder hebben verklaard; dat Tromp op de vloot óok mijn kleuren hijscht. Mijnheer de Witt weet dat alles zoo goed als ik.
zuilesteyn.
Hij zal vallen.
willem.
Hij waggelt ten minste: maar hij deed het zoo dikwijls en viel tot nog toe niet. Onder zulke omstandigheden evenwel is het noodig, dat alle schijn vermeden worde. (Met klem.) Het mag niet gezegd worden, dat Willem van Oranje, al is hij vervallen verklaard van de hooge waardigheden zijner vaderen, rebelleert tegen den Staat, die eens zijne vaderen hebben gegrondvest. (Zuilesteyn ziet hem verbaasd aan.) (Op den gewonen toon.) Naar mijne berekening kan de Engelschman van daag en wel tegen den middag hier zijn. Hij komt geheel alleen den weg van Scheveningen naar 's Hage afleggen en zal een boek onder den arm dragen. Ik wou u vragen, of gij hem te gemoet wildet gaan. Hij kent den weg in de stad niet; hij zou alzoo
| |
[pagina 13]
| |
moeten vragen en zich als Engelschman doen kennen. Wilt ge?
zuilesteyn.
Zeker! Ik ga terstond.
willem.
(Hem vriendelijk nopend te blijven zitten.) Nog een oogenblik! Hadde ik slechts wat veel van uwe drift en gij maar iets van mijne langzaamheid! De man, dien gij ontmoeten zult, heet Griffins. Spreek hem met dien naam aan, en breng hem terstond op het Binnenhof. (Zuilesteyn wil weder opstaan, Willem houdt hem nogmaals tegen.) Maar neen, ik bedenk mij; het is beter, dat een uwer dienaren in uwe plaats gaat. Men zou argwaan kunnen opvatten als men den vreemde naast u, dien men algemeen kent, door den Haag zaagt wandelen.
zuilesteyn.
Maar ik zou mijn koets kunnen nemen en den Engelschman op die wijze hier heen brengen.
willem.
Vooral niet; dat zou dadelijk opzien baren.
zuilesteyn.
(Wrevelig.) Zulke voorzorgen verraden wel grooten angst, en die angst maakt u juist zoo klein tegen over de Loevesteinsche faktie. Tart ze, vrees ze niet.
willem.
Ik heb zoo mijne opiniën; toon u mijn goede vriend te zijn door ze niet te laken, of moet gij ze laken, ze toch.... | |
[pagina 14]
| |
te eerbiedigen. Een uwer dienaren gaat alzoo den vreemdeling te gemoet en brengt hem ten uwen huize, waar gij hem tegen dat de schemering valt, kunt afhalen om hem hier heen te brengen.
zuilesteyn.
Heb ik nu niet goed gehandeld door de poort tot negen uur te doen openblijven en het noodige voor te bereiden om Hoppeveld voor een Scheveningsche pink te doen zorgen? De terugtocht is onzen Meester Griffins open gehouden! Ik zal mijn kamerdienaar, die nog al slim is, den weg doen opgaan, en zelf mij in de Zeestraat posteeren om van verre de manoeuvres te kunnen bestieren.
willem.
Dat is onnoodig. Ik wilde u vragen of gij inmiddels naar de Prinsesse Weduwe wildet gaan, en daar informeeren, maar zeer bedektelijk, waarom Mijnheer de Witt mijne grootmoeder gisteren zoo'n langdurig bezoek heeft gebracht. Misschien is er van het gesprokene iets uitgelekt! Mijne grootmoeder stelt toch veel vertrouwen in degenen die haar omringen; het zal u wellicht niet zwaar vallen iets te hooren.
zuilesteyn.
Maar er zal niets gesproken zijn dan over zaken hare huishouding betreffende.... en daaraan zooveel gewicht te hechten! | |
[pagina 15]
| |
Vierde tooneel.
De vorigen, bromley, dan de witt.
bromley.
De Heer Raadpensionaris vraagt een oogenblik gehoor.
zuilesteyn.
(Bedremmeld.) Hoe nu? Op dit ongewone uur?
willem.
(Bedaard.) Mijnheer Zuilesteyn vindt het immers goed, dat ik Mijnheer den Raadpensionaris ontvang? (Deze buigt, terwijl de Witt binnentreedt.)
zuilesteyn.
(Hem ziende verlegen opstaande, half luid.) Men wacht zelfs op geen andwoord! (Bromley vertrekt op een wenk van de Witt; Willem staat op en buigt voor den binnengetredene, die dien groet even beandwoordt.)
de witt.
Ik dacht de rekenles van Zijne Hoogheid den Prins te storen; ik merk, dat ik nog meer doe: ik stoor het hooger onderwijs van Mijnheer Zuilesteyn.
zuilesteyn.
Waarlijk, Mijnheer de Raadpensionaris, de eer van uw bezoek is zeer onverwacht. Ik dacht, dat Redenen van Staat u op dit uur altijd op eene andere plaats terug hielden... | |
[pagina 16]
| |
de witt.
(Droog.) Juist, Mijnheer! Maar ditmaal zijn het óok Redenen van Staat, die mij hier doen komen en die mij doen wenschen Zijne Hoogheid den Prins alleen te spreken.
zuilesteyn.
De Goeverneur Zijner Hoogheid acht zich tegenover de verheven voogden van zijn pupil verplicht bij dat gesprek tegenwoordig te zijn.
willem.
(Kortademig en kuchend, zoo als hij vooral tegenover de Witt moet zijn.) Mijnheer Zuilesteyn, ik verzoek u den wensch van Mijnheer den Raadpensionaris op te volgen.
zuilesteyn.
(Ter zijde.) Altijd die vrees. (Luid.) Ik begrijp Uwe Hoogheid! Zij wenscht voorzeker dat ik mijne straks gedane belofte nakome. (Hij buigt diep voor den Prins en hoog tegen de Witt.)
| |
Vijfde tooneel.
willem, de witt.
de witt.
(Plaats nemende.) Ik bemerk met diep leedwezen, dat de reize u geen goed heeft gedaan. Gij ziet bleeker dan gewoonlijk en uw kuch is niet verminderd.
| |
[pagina 17]
| |
willem.
(Eenigzins bedeesd.) Ik dank Uwe Edelheid voor hare belangstelling in mijne gezondheid.
de witt.
Het reizen in dit jaargetijde is slechts voor krachtige gestellen; het uwe vordert de meest mogelijke zorg en.... rust.
willem.
Men heeft mij dikwerf verzekerd, dat ik niet lang meer leven zal.
de witt.
Gij slaat er toch geen geloof aan, zoo als ik hoop? Dat zou dwaas zijn. Op uwe jaren denkt men gewoonlijk niet aan den dood. Ge hebt misschien nog een geheel leven voor u, een schoone toekomst.
willem.
Ik hoop het niet. Een schoone toekomst? wanneer ik alleen ben of op de jacht, heb ik het meeste genoegen.
de witt.
Dergelijke gevoelens passen geen knaap, vooral niet een zoon uit een prinselijk huis. Gij hebt, zegt ge, het meeste genoegen in de eenzaamheid? Is de reis naar Amsterdam u dan niet bevallen? de geestdrift van het gepeupel, die naar ik hoor, nog al groot was? | |
[pagina 18]
| |
willem.
Neen, Mijnheer de Raadpensionaris! Maar zoo sterk was de begeerte der goede burgerij dat ik niet weigeren mocht te gaan.
de witt.
Ik begrijp wat men u heeft diets gemaakt. Alles wat ik van u hoor, bevestigt mij in het vermoeden, dat de Prinsesse Weduwe een besluit heeft genomen, dat waarlijk verstandig en dus harer waardig is. Uwe opvoeding wordt verwaarloosd, meer dan ge nu nog weten kunt; men leidt u in een verkeerde richting; gelukkig dat men het inziet. (Eenige papieren te voorschijn halende.) Ik ben hier op last onzer Soevereinen, de Edel Groot Mogende Heeren Staten van Holland en West-Friesland. Mevrouw de Prinsesse, uwe grootmoeder, heeft eene memorie aan voornoemde Heeren Staten gepresenteerd, en daarin verzocht, dat Harer Hoogheids kleinzoon de eer en het geluk mocht hebben, onder des Staats direktie en conduite te mogen verkrijgen, die onderwijzing, door de welke hij de rechten en de maximen van deze republiek grondig zou kunnen leeren begrijpen en erkennen, en daardoor bekwaam gemaakt worden, om te eenige tijd zoo noodig den Staat te dienen.
willem.
(Met eenige beving in zijn stem.) Heeft mijne grootmoeder dat verzoek ingediend?
de witt.
Waarop Hunne Groot Edel Mogenden goedgunstelijk hebben gelieven te besluiten en mitsdien uwe institutie op zich genomen en u verklaard hebben tot kind van Staat. | |
[pagina 19]
| |
Daarmede vervallen van zelf de commissiën en qualiteiten van al degenen, die tegenwoordig aan uw hof in funktie en in charge zijn. Een eervol ontslag wordt verleend aan uwen tegenwoordigen Goeverneur en aan uwen Hofmeester den Heer Boreel en al uwe andere bedienden. In plaats van den Heer Zuilesteyn wordt de Heer van Gent, eerste Gedeputeerde van Gelderland, aangesteld; tevens is de rang der eerste officieren van uw hof behoorlijk bepaald en is er gedecideerd, dat de Edelman uwer kamer zal wezen de eerste, de Hofmeester de tweede en de Stalmeester de derde....
willem.
En wat wordt er van mijne tegenwoordige dienaren?
de witt.
De Heeren Staten zijn niet gewoon karig te zijn, waar het de belooning geldt van belangrijke diensten.
willem.
Maar ze worden dan toch verwijderd?
de witt.
Slechts Bromley wordt den lande uitgewezen. Hij is een Engelschman en alzoo een onderdaan van den Koning, met wien de Staten thands oorlog voeren...
willem.
En de overigen, Mijnheer de Raadpensionaris?
de witt.
Zullen in aanmerking komen voor alle posten in den Staat, die te begeven zijn. Heb daar geen zorg voor. Zij | |
[pagina 20]
| |
worden rijk beloond.... zij worden schadeloos gesteld.... De Heeren Staten hebben bovendien eenige gekommitteerd, om als uwe voogden te fungeeren.
willem.
Ook u, Mijnheer de Raadpensionaris?
de witt.
Mijne meesters hebben mij gelast daartoe te behooren; eerbiedig heb ik gebeden mij daarvan te verschoonen, daar de verandwoordelijkheid wel groot mag worden genoemd en er misschien veel, dat gedaan is, ongedaan moet worden gemaakt.
willem.
Ik weet, dat ik zoo veel zorg niet waard ben; ik ben een knaap, die niets kent.... ik heb slecht geleerd, toch was dat niet de schuld mijner meesters.... Ik dank de Heeren Staten voor de gunst mij bewezen.... misschien heb ik u wel het meest te danken.... Ik zal erkentelijk zijn, Mijnheer de Raadpensionaris!... ik voel diep mijne verplichting.
de witt.
Ik zal de Heeren Staten rapporteeren, hoe goed gij de gunst Hunner Edel Groot Mogenden begrijpt en waardeert. Ik ga de genoemde resolutie aan uwe officieren mededeelen; spoedig kom ik uwen nieuwen Goeverneur bij u inleiden. Ik ben nieuwsgierig, een oog te slaan in de boeken die gij gebruikt, en ook.... in de kennis die gij hebt opgedaan. | |
[pagina 21]
| |
Zesde tooneel.
willem
alleen.
(Hij blijft hem een oogenblik nastaren; de vuisten worden gebald; het oog vonkelt; de stem wordt vol en klaar.) Ook dit nog!... Kind van Staat! Pupil van de Witt! (Driftig heen en weder loopend.) Vaderen, die deze Republiek hebt verdedigd, ware het niet beter geweest, dat gij de Spaansche Majesteiten de handen waart blijven kussen! Pupil van de Witt! Zoo nabij de overwinning geweest, en op die wijze verslagen! O gruwel, gruwel! En ik vermag niets, niets! dat ik kracht ontvange, om te verdragen tot zoo lang ik niet meer zal behoeven te verdragen!... (Diep bewogen na een pauze.) En mijn dienaren! Mijn Zuilesteyn, mijn eenige vriend, moet mij verlaten.... Ik sta alleen... alleen tegenover Mijnheer de Witt!
| |
Zevende tooneel.
De vorige, zuilesteyn.
zuilesteyn.
(Nog onzichtbaar.) Het is ongehoord.... het is een duivelsch plan! (Den Prins ziende, die hem te gemoet treedt en in de armen zinkt.) Willem, Willem! Ik verlaat u niet, ik wil u niet verlaten... Slechts voor geweld zal ik bukken; men zal mij terug moeten drijven, anders verlaat ik u in der eeuwigheid niet.
| |
[pagina 22]
| |
willem.
(Het gebogen hoofd opheffend.) Gij hebt het dan gehoord! Gij hebt dan vernomen hoe mijne Grootmoeder zich heeft laten verschalken! Dat was het doel van het langdurig bezoek door Mijnheer de Witt haar gebracht! Ik zal de eer en het geluk hebben door de Heeren Staten te worden opgevoed (Altijd driftiger.) Ik zal door die Heeren worden gedresseerd tot een dienaar van staat! die Heeren, ze hebben voor mijne vaderen gebogen en deze op de handen gedragen in de ure des gevaars, ze zullen het den zoon doen betalen, het zwakke kind, dat zij in een ledikant van staat, naast een doctor van staat zeer deftiglijk en statelijk wenschen te zien zieltogen! Heere God, verstaal mijne zenuwen, stort mij nieuwe kracht in de aderen, opdat ik leven moge, leven hun ten spijt! (In een hevige hoestbui en snakkend naar den adem stort hij in een stoel neder.)
zuilesteyn.
(Plotseling bedaard.) Willem! Willem!... (Hij vat zijn hand.) Gij anders zoo kalm, te kalm, en nu.... Het zal uw gestel schokken. Gij wilt leven, maar met zulk een drift geeft gij u zelf den dood! Ik zal bevel geven den doctor te halen....
willem.
(Mat maar kalm.) Doe dat niet, goede vriend! Laat ons liever wat praten, dat is mij het beste geneesmiddel. Wie weet of het niet de laatste maal zal zijn. (Zich bedwingende bedaard te zijn.) Mijnheer de Raadpensionaris heeft overwonnen, maar misschien is zijn zegepraal nog wel krachteloos te maken... Wie zich zelven niet overwonnen ge-
| |
[pagina 23]
| |
looft, is ook nog niet overwonnen. Vergeet mijne kinderachtige drift.... ik wist niet, dat ik er vatbaar voor was.
zuilesteyn.
(Ter zijde.) Ook ik niet. Het vuur gloeit bij hem onder het ijs. (Luid.) Maar, Willem! wat nu te beginnen met Mr. Griffins. Zal ik hem te mijnent doen verblijven?
willem.
Volstrekt niet, goede vriend! Ik zal hem spreken, thands zoo spoedig mogelijk. Wij kunnen nu niet tot van avond wachten. Ik ga Bromley zeggen, dat hij naar uw huis ga en Mr. Griffins, zoodra hij ten uwent zal aangekomen zijn, den weg naar het Binnenhof wijze.... Griffins moet op klaarlichten dag hier komen, de stoutheid is nu voorzichtigheid. (Glimlachend.) Het zou zelfs koddig zijn als Mijnheer de Witt hem ontmoette! Maar... gij, mijn vriend! hebt gij reeds een besluit gevat? U te moeten missen! en toch, wij zullen moeten gehoorzamen.
zuilesteyn.
Gehoorzamen? Ik? Nooit.
bromley.
Mijnheer de Raadpensionaris! (Deze volgt hem op den voet.)
| |
[pagina 24]
| |
Achtste tooneel.
De vorigen, de witt.
de witt.
Ik zoekt u, Mijnheer Zuilesteyn.
zuilesteyn.
Het doet mij dan genoegen, dat Uwe Edelheid mij gevonden heeft.
de witt.
Zijne Hoogheid den Prins deert toch niets? Mij dunkt die bleekheid....
willem.
Ik geloof, dat Uwe Edelheid wel gelijk had, toen zij het reizen nadeelig voor mij noemde. Ik gevoel mij nog zoo moê! Als Uwe Edelheid het toestaat, zou ik straks met mijn nieuwen Goeverneur uit willen rijden....
zuilesteyn.
(Bestraffend tot hem.) Willem!
de witt.
Wij zullen zien....
willem.
Tot zoo lang wensch ik wat rust te gaan nemen. Een | |
[pagina 25]
| |
toertjen in het bosch! O, dat zou heerlijk wezen, Mijnheer de Raadpensionaris! Zoo u Mijnheer van Gent daarover spreken wildet...
de witt.
Dat zal ik doen. (Willem buigt en gaat heen.)
| |
Negende tooneel.
de witt, zuilesteyn.
de witt.
Uwe Edelheid zal gehoord hebben van het besluit Hunner Groot Edel Mogenden....
zuilesteyn.
Waaraan ik niet denk te gehoorzamen, Mijnheer!
de witt.
Gelief mij dat toe te lichten; ik begrijp u niet.
zuilesteyn.
Mij dunkt dat het klaar en duidelijk is. Ik word door een onwettige macht ontslagen. De Prinsesse Weduwe-alleen had niet het recht het verzoek te doen, dat zij gedaan heeft. Zij is niet alleen met de voogdij belast.
de witt.
(Eenigzins hoog.) Ik zal mij niet vermeten de resolutiën mijner Meesters te verdedigen... mijn plicht is het en ook die
| |
[pagina 26]
| |
van anderen, zoo ik meen, die resolutiën te gehoorzamen. Ieder die dit niet verkiest heeft slechts twee kansen, namelijk: hij wijke voor de overheid of de overheid wijke voor hem. Ik geloof, dat de laatste kans de minst waarschijnlijke is.
zuilesteyn.
Op mijne beurt moet ik u zeggen, dat ik u niet begrijp.
de witt.
Op mijne beurt moet ik u zeggen, dat het klaar en duidelijk is. (Met gezach.) Verkiest gij de overheid niet te gehoorzamen, dan ruimt gij haar gebied, dan verlaat gij de Geunieerde Provinciën; (Glimlachend.) in welk geval gij, hoewel ongehoorzaam, toch gehoorzaamt en uw ambt, als Goeverneur Zijner Hoogheid den Prins, verlaat.
zuilesteyn.
(In toorn.) Maar dat is tyrannij! Hebben wij daarom tachtig jaar den Spanjaart bestreden, om te vallen in den strik van een partij, die elk, die niet haar kleuren draagt, verworgt?... Hebben wij daarom de majesteit bij de gratie Gods de gehoorzaamheid opgezegd, om te moeten buigen voor een faktie, die voor een vijftigtal jaren hare geschiedenis is begonnen met rebellie en muiterij in Staat en in Kerk? Duizend maal liever den druk van den geadelde voor God en menschen, dan het juk van boeren en kooplieden; en als men dan toch ketenen moet dragen, liever vergulden dan verroest ijzeren! O, het is zoo recht klein koopmansachtig te plagen en te kwetsen, in plaats van ridderlijk te strijden en te wonden! Den telg van Oranje is eerst rang en glans ontnomen; nu moet hg ook zijn eenigen vriend missen, opdat hij nog meer alleen sta, nog nederiger leere
| |
[pagina 27]
| |
buigen voor de rijke koopluî, die zijne voorzaten zoo rijk deden worden.... maar gij vergist u; gij kent dien telg niet; gij denkt hem.... (Eensklaps houdt hij op, de Witt, die zich bij het begin van zijn toorn in een stoel heeft geworpen en achteloos geluisterd, is opmerkzaam geworden.)
de witt.
(Droog.) Is de storm uitgeraasd, Mijnheer Zuilesteyn? Wat hebt ge de partij, die ieder verworgt, forsch geschilderd! Wel wat overdreven, maar toch forsch! Die koopluî, ze plagen en kwetsen, ze wonden niet! De koopluî en boeren van Engeland, die hun Koning het hoofd afhieuwen, deden 't beter. Zou Uwe Edelheid het misschien hier ook zoo wenschen? Die rijke koopluî, ze zijn zeer kleingeestig! Zij gelooven maar niet, dat zij Zijne Hoogheid den Prins rampzalig maken door u te verwijderen en zij-gelooven wel, dat zij zeer edelmoedig zijn door te bepalen, dat Uwe Edelheid de volle jaarwedde blijve genieten aan uw vroeger ambt verbonden; zij zijn zelfs zóo moedig van te durven beweren, dat het ontslag Uwer Edelheid een weldaad voor den lande is.
zuilesteyn.
(Met verbeten woede.) Mijnheer!
de witt.
(Opstaande, met gezach.) Maar ik heb geen tijd meer tot schertsen. Ernstige zaken moeten mij nog bezig houden. Ons onderhoud zou een wending kunnen nemen, die ik niet zocht, maar die gij vreezen moet. (Hem sterk aanstarende.) Vergeet niet, dat verstandhouding met Engeland op dit oogenblik landverraad is; gij kent de straf op landverraad; uwe partij heeft in der tijd ons een voorbeeld
| |
[pagina 28]
| |
gegeven hoe de schijn er van te straffen is, zelfs bij grijzaarts. Mijne partij, zooals gij de wettige Soevereinen dezer landen noemt, mijne partij, hoe kleingeestig ook, zou misschien dat voorbeeld eens kunnen volgen.... Vrees maar niet te zeer, ik zeg: misschien. (Hoog.) Ik verwacht u morgen te mijnent, om daar uw ontslag te ontvangen (Hij vertrekt.)
| |
Tiende tooneel.
zuilesteyn,
alleen.
(Hij staart hem na als versteend; eindelijk komt hij tot zich zelven; huiverend, half luid.) En zij zouden het doen! Ze zouden zich niet ontzien een edelman.... misschien wel een Oranjetelg op het schavot te brengen! Die man durft alles als hij het noodig acht...
| |
Elfde tooneel.
De vorige, willem opent de deur en ziet behoedzaam rond.
willem.
(Fluistrend.) Zijt gij alleen?
zuilensteyn.
(Naar hem toeijlend.) Ik moet bukken, Willem! Zelfs om u zelfs wil moet ik toegeven.... Deed ik het niet, misschien dat de storm dan boven uw jeugdig hoofd los brak....
| |
[pagina 29]
| |
willem.
Ja, lieve vriend! ik dacht het wel, dat ge zoudt moeten buigen.... Ik geloof toch, Zuilesteyn, dat Mijnheer de Raadpensionaris het goed met ons meent. Verzet u daarom niet tegen zijne bevelen.
zuilesteyn.
Hoe nu?
willem.
Bewijs mij een laatste dienst. Mr. Griffins wacht in die kamer. Gij moogt hem niet zien.... Wilt gij den toegang bewaken? Er is geen tijd te verliezen.... Tot straks. (Hij wenkt hem met de hand te vertrekken.)
zuilesteyn.
(Half luid.) Ontvang den Engelschman niet... het is landverraad!... (Willem wenkt hem nogmaals, maar ditmaal ongeduldig om te vertrekken.)
| |
Twaalfde tooneel.
willem, Lord arlington.
willem.
(Hij opent behoedzaam de deur; fluistrend.) Mylord!
arlington.
Ik geloof waarachtig, dat het onder Cromwell niet erger | |
[pagina 30]
| |
kon toegaan dan op dit oogenblik hier. De goede Bromley had meer van een wezel dan van een leeuw, toen hij mij hierheen bracht en ook Uwe Hoogheid schijnt niet zeer gerust....
willem.
(Droog.) Hetgeen zeker zeer afsteekt bij uwe gerustheid, Lord Arlington! In uwe plaats zou ik het evenwel minder zijn. De eerste Minister van den Koning van Engeland in den Haag, onder het oog en het bereik van den Raadpensionaris! Wat dreef u toch tot zulk een waagstuk?
arlington.
Ik wilde mij met eigen oog overtuigen van de gesteldheid dezer landen en met Uwe Hoogheid kennis maken... Het een noch het ander is een ijdele nieuwsgierigheid.... De goede vrienden, die Zijne Majesteit hier te lande heeft, zijn niet altijd genoeg op de hoogte en niet altijd duidelijk in hunne mededeelingen.
willem.
Waar mijn koninklijke oom zeker zeer veel prijs op stelt? Zeker omdat Zijne Majesteit lang niet overtuigd is van Hare eigene kracht, en daarom de zegepraal, door de krachten van den vijand te leeren kennen, zich gemakkelijk wil maken.
arlington.
(Trotsch.) Die onderstelling Uwer Hoogheid is onjuist. Engeland had nog nooit gelegenheid om de Geunieerde Provinciën te vreezen.
| |
[pagina 31]
| |
willem.
Ik hoop voor Engeland, dat die gelegenheid ook nooit kome.
arlington.
(Hem scherp aanziende.) Maar niet alleen met de gesteldheid dezer landen, ook met Uwe Hoogheid wenschte ik, of liever Zijne Majesteit door mij, kennis te maken.
willem.
Welnu, Mylord! val ik meê?
arlington.
(Buigend.) Uwe Hoogheid kan niet teleurstellen. Maar het geldt hier niet zoo zeer het exterieur als wel het interieur. Zijne Majesteit gaf mij in last aan haren Neef vooral te doen opmerken, dat de oorlog om zijnentwil en ten zijnen voordeele wordt gevoerd. Zijne Majesteit bedoelt de verheffing Uwer Hoogheid, niet den ondergang dezer Republiek.
willem.
Zijne Majesteit is een groot Koning.
arlington.
En - zoo dit mogelijk ware - een nog beter bloedverwant. Mocht Zijne Majesteit tot haar grievend leedwezen bespeuren, dat Haar verheven neef Engelands onbaatzuchtige bedoelingen niet begrijpen of ondersteunen wilde, dan zou zij alleen Haar eigen belang volgen....
willem.
En vrede maken? Dus is de vrede werkelijk het belang | |
[pagina 32]
| |
van mijn oom. En hij wil den vrede niet om mijnent wil? Die goede oom! Als ik wat ouder ben en Mijnheer de Raadpensionaris geeft mij verlof, dan hoop ik hem persoonlijk mijn innigen dank te komen betuigen.
arlington.
Uwe Hoogheid schijnt wel aan band te liggen. (Een oogenblik pauze.) Maar dat zal spoedig veranderen. Een machtige partij hier te lande wenscht uwe verheffing. Men spreekt veel van uwe groote gaven....
willem.
In de rekenkunst? Daar weet ik misschien nog het meest van; evenwel niet zoo veel als Mijnheer de Raadpensionaris. (weemoedig) Lord Arlington, ik weet niets, ik mag niets weten.
arlington.
Vergun mij aan te groote bescheidenheid te gelooven... Ik had de eer te zeggen, dat een machtige partij u voorstaat. Er is echter geen eenheid, en die is noodig. Zijne Majesteit wenschte daarom, dat ge u minder afgezonderd hieldt, maar de vrienden, die gij kent, bezocht....
willem.
Ik mag niet meer reizen zonder verlof van Mijnheer den Raadpensionaris.
arlington.
Uwe Hoogheid schijnt veel te gelijken op een vogel in kooi.... Kan zij niet reizen, toch kan zij door anderen laten reizen en door brieven hare wenschen verbreiden. | |
[pagina 33]
| |
willem.
Ik heb niemant, dien ik zulk een zending zoude kunnen toevertrouwen.
arlington.
Ik zal het voor Uwe Hoogheid doen.
willem.
Mylord! waar denkt gij aan! Eer gij op weg waart naar Leiden zoudt gij reeds gevat zijn.... mét mijne brieven.
arlington.
(Met beteekenis.) Dat zou Uwe Hoogheid zeker zeer leed doen. Maar niemant kent mij hier; ook behoef ik slechts de invloedrijksten te bezoeken; door deze laat ik op de anderen werken.... Binnen een maand roept het volk u tot Stadhouder uit en valt de bewaker, de beul Uwer Hoogheid...
willem.
Of.... misschien mijn hoofd....
arlington.
Uwe Hoogheid is wel voorzichtig voor iemant, die zoo veel te winnen heeft.
willem.
En zoo weinig te verliezen, meent ge?
arlington.
Ja, Uwe Hoogheid! Op uwen leeftijd verliest men zoo spoedig het hoofd niet.
willem.
(Scherp.) Ik was niet vergeten, Mylord! dat ik nog maar een kind ben!
| |
[pagina 34]
| |
arlington.
O vergeef mij! Uwe Hoogheid neemt dat woord verkeerd op. Neen, ik geloof u, hoewel naar de jaren een jongeling, naar het verstand een man... en daarom ben ik zelf hier gekomen om met u, en niet langer met uwe dienaren, te overleggen. Geloof mij, het tijdstip is gunstig. Schrijf uwe brieven; van avond ga ik op weg; binnen twee dagen heb ik het noodige verricht en keer ik naar Engeland terug, maar met achterlating van valkeneieren in het reigersnest.
willem.
(Zijn hand drukkende.) En dat alles alleen in mijn belang!
arlington.
Eindelijk wil Uwe Hoogheid dan toch het eenig noodige! En dan.... (Zich tot hem over buigend.) op het juiste oogenblik als uwe vrienden van binnen u hielpen, zouden uwen vrienden van buiten het eveneens doen. Zijne Majesteit zoude Holland op het zwakste punt willen aangrijpen....
willem.
Welk punt gelooft ge wel het zwaktst?
arlington.
Ja, dat zou nog nader overlegd dienen te worden... Men heeft mij gezegd, dat Uwe Hoogheid onlangs zeer... interessante opgaven had gekregen van der Staten vloot en de versterking der kusten...
willem.
Mijnheer de Raadpensionaris heeft al mijne papieren. | |
[pagina 35]
| |
arlington.
Wellicht herinnert ge u nog wel...
willem.
Ik heb een slechte memorie, en hier komt alles op zekerheid aan! Indien ik mij eens vergiste en de vloot van mijn Oom kwam ten anker onder de vuurmonden der Heeren Staten....
arlington.
Misschien.... Hellevoetsluys.
willem.
(Nadenkend.) Ja, ik geloof baast, dat er nu maar drie van zestig liggen, en er op de kust maar éen batterij is, van twintig metalen stukken voorzien....
arlington.
Dan schijnt het in kort versterkt.
willem.
Wel mogelijk....
arlington.
Misschien den Helder....
willem.
(Nadenkend.) Dat... ligt... in het Noorder kwartier, niet waar? Ja... ik geloof... als Mijnheer de Ruiter er niet ligt dan zou dat een zwak punt zijn...
| |
[pagina 36]
| |
arlington.
(Buigend, maar scherp.) Uwe Hoogheid had gelijk, toen zij verzekerde een ontrouwe bondgenote in hare memorie te bezitten.
willem.
Er is zoo weinig aan te doen, zoo als men zegt. Maar, werkelijk, Mylord! ik vrees voor uw terugkeer! Sinds van morgen is alles hier ten ergste gekeerd... En zoo men u vatte... u, den vertrouwde van mijn verheven bloedverwant...
arlington.
Ik dank Uwe Hoogheid voor dit vernieuwd blijk van belangstelling. Met geld en stoutmoedigheid komt men evenwel in dit land nog al ver. Maar Uwe Hoogheid is te onbaatzuchtig; zij houdt zich meer met mijn, dan met haar eigen persoon bezig; toch om harentwille en niet om mijnentwille kwam ik hier. Wanneer kan ik de brieven ontvangen?...
willem.
Lord Arlington! ik mag ze niet schrijven....
arlington.
Weifelt gij weder, Prins?
willem.
Ik weifelde in 't geheel niet. De oorlog van mijn oom wordt om mijnentwil gevoerd; gij kwaamt om mijnentwil hier; ik geloof het, maar daar alles in mijn belang geschiedt, moet ik u bidden, niets te doen wat tegen mijn belang zou zijn. Onderstel, Mylord, dat gij oproer brengt in onze | |
[pagina 37]
| |
steden en een vloot op onze zwakste punten; onderstel, dat de Raadpensionaris viel, dat ik Stadhouder werd verklaard, dan zou ik het zijn.... door een vreemde Mogendheid en zou de Loevesteynsche faktie de patriotsche partij worden. (Met verheffing.) Mylord! ik heb eerzucht, ik heb een eerzucht, die mij dooden zal als zij onvoldaan moet blijven - ik verberg mij niet voor u - maar wanneer zij voldaan moet worden door een vreemde Mogendheid, ten koste van de vrijheid dezer provinciën, dan laat ik mij liever door haar dooden.
arlington.
(Zich naar hem toebuigende, en hem strak aanstarende.) Dat zijn edele gevoelens! Jammer maar, dat er zóo veel voorzichtigheid en berekening onder schuilt! Gij wilt mij geen brieven medegeven, omdat die bij mijne inhechtenisneming u in gevaar zouden brengen? Zeer juist. Indien ik echter niet gevangen worde, dan zal ik met die brieven wonderen uitwerken, dus er bestaat altijd een kans; maar indien gij niet wilt wat uw koninklijke Oom en mijn Meester wil dat ge doen zult, dan loopt ge een ander gevaar zonder eenige gunstige kans: dan laat ik mij gevangen nemen hier op het binnenhof, in de woning Uwer Hoogheid, wier verstandhouding met Engeland dan zoo goed als bewezen is...
willem.
(Koud.) Het is goed, Mylord! dat ge 't masker nederlegt. Ge zult dat echter niet doen, daarvoor hebt ge uw vrijheid en uw leven te lief... beiden staan op het spel, want (met verheffing) gij kwaamt hier als spion...
zuilesteyn.
(Onzichtbaar, zacht.) De Raadpensionaris!
| |
[pagina 38]
| |
willem.
In mijn slaapkamer! Men is u reeds op het spoor. (Arlington weifelt; met gezach.) Ik beveel het u.
(Lord Arlington verwijdert zich haastig.)
| |
Dertiende tooneel.
willem, de witt, van gent.
willem.
(Hij gaat de Witt te gemoet.) Mijnheer de Raadpensionaris!
de witt.
Ik kom u uwen nieuwen Goeverneur voorstellen.
v. gent.
Ik gevoel mij vereerd door de keuze Hunner Groot Edel Mogenden....
willem.
Ik beveel mij in uwe welwillendheid, Mijnheer! Ik weet, dat de Heeren Staten niets bedoelen dan mijn welzijn en geen betere keuze hebben kunnen doen...
de witt.
Ik zeide Mijnheer van Gent, dat het juist niet tot de attributen van een Goeverneur behoort, om de wacht te houden in de antichambre, zoo als uw vroegere Goeverneur | |
[pagina 39]
| |
dit gewoon was: ten minste straks deed, toen wij hier kwamen.
willem.
Deed hij dat? Hij bederft mij! Ik wilde wat slapen; zeker bleef hij daar, om te wachten, of ik ook iets noodig had als ik wakker werd.
de witt.
En gij hebt zeker geslapen?
willem.
Niet veel; ik heb zware hoofdpijn.
de witt.
Daarvoor zou een toer in het Bosch goed zijn. Gij hebt het straks gevraagd. Mijnheer van Gent zal zoo goed zijn u te vergezellen.
willem.
Thands niet, Mijnheer de Raadpensionaris! Ik gevoel mij ongesteld.
de witt.
Mijnheer van Gent zal wel zoo goed zijn, de hulp van den doctor Zijner Hoogheid den Prins in te roepen.
willem.
Mag ik mij thands verwijderen?
de witt.
Heeft Zijne Hoogheid de Prins de Heeren Staten ook iets te verzoeken? | |
[pagina 40]
| |
willem.
Ja, Mijnheer de Raadpensionaris! Ik wilde u vragen, of ik, voor de deuren van mijn slaapkamer, een portière van laken mocht hebben. Het tocht zoo.
de witt.
Het sluit beter af, dat is waar! Ik zal uw verzoek over brengen... (Beiden buigen en vertrekken.)
willem.
Arlington moet weg... Mijnheer de Witt vermoedt iets. (Hij verdwijnt in zijne slaapkamer waar Arlington zich bevindt.)
|
|