Het tweede dochters-speeltjen
(1988)–Abraham de Koning–Eerste handeling Ga naar voetnoot7Eerste uijtk*.*Twijfel.
D/de wijsheidt, g'lijk den dach, verheucht dit droeve rondt:
En' is de [*.*+]<p>a[*.*+]<l>
Ga naar voetnoot8m
gelijk diem' aen de beek siet bloeyen,
En' U/uijt levender Jonst siet, g'lijk den Nijl,
besproeijen
40[regelnummer]
D/dees' deuchdeloose eeuw, Z/zoo bloeijende in sond'.
Al neuselende, 'k soek mijn sinnen wat te
spitsen,
Terwijl ik 't klaver-groen beschaduw' met mijn
kleedt;
| |
[pagina 92]
| |
Ga naar margenoot+
Ga naar margenoot+En' vrae[c+]<g>h' de reên mij selfs, die
'k[onwerdich]
↑<onwarrend'>↑ niet weet,|
Of Godt den mensch tot 't quaedt gaet willens self
aen-ritsen.
Een vraech nu op de baen bij 't eijgen-wijs vernuft,
Bij dwaling en' bedroch en' 's wereldts dwase leere:
Waer door men 't V/vaderlandt in twist en' haet siet
keeren,
Om d'uijt-geputte leer van ketterij verduft.
D/den mensch is van natuer tot willich quaedt
genegen.
50[regelnummer]
Nu willich quaedt is sond'. Wie rockent dan dit
quaedt?
De Sathan, die hij hoon/rt: maer G/godt niet, die hij haet,
D/dewijl hij sonde straft en' 't quade aller wegen.
Ik twijfel, soek
Ga naar voetnoot9 't
G/geloof; op dat ik wijsheidt naek,
In't soeken van de rust, voor al dit dwalich dwalen,
En' voorder mijnen wech na hare gulde sale;
Om eten van haer spijs', en' drinken daer 'k na haek.
Maer hoe? Soud' ik alleen hier in dit woudt wel wesen
?
D/dit is een cruijs-wech, licht dat ik hier in fael[-*e*].
dael!
Dael! Ik ben verschrikt. Wat hoor ik daer voor tael[-*e*] ?
60[regelnummer]
'T en is immers 't geloof, die ergens waer
geresen. dese!
Sij dij't, mijn Moeder? O! segt mij, wat moet ik
doen,
D/dat ik 't bedroch ontvlie en' twel bespraekt
verleijen?
'K sie dat partijschap groeijt; en' dwael-leer tusschen
beijen
Steunt op des wereldts arm en' werdt te stout en' koen.
Soen !
Kan men versoenen sich met die geen schuldt en
kennen,
En' die haer muijterij in's wereldts doolhof richt ?
Licht!
Ik twijfel al te seer, 't is grootlijks van gewicht.
'T geen' datter omme gaat, kan wel de waerheidt
schennen.
| |
[pagina 93]
| |
Ga naar margenoot+
Ga naar margenoot+de ware liefd' vereijscht d'een voudelijke wandel.
70[regelnummer]
En' bij d'op-rechticheidt, in wijsheidts
tabernakel,
Hoe schikt dit dan (Eij secht) met sulk besmet gekakel
En' oude nieuwicheidt in desen ijs'[-e]ren
handel ?
Wel! antwoordij mij niet ? of swijgdij voor vrees' wijt ?
Voor dees'
[*d*+]<t>ijdt!|
Soo gaen ik dan. Wel hem, die sich met u verblijdt!
| |
Eerste Handelinge
Ga naar voetnoot10
| |
[pagina 94]
| |
Ga naar margenoot+
Ga naar margenoot+Of dat zijn handt bewrocht en' maekte d'Elementen.
Maer (Laes!) dit aertsche beeldt wijkt van de wijsheidt af:
En' loopt de dwaesheidt na, verbijstert, dul van
sinnen;
En' t kiest, ja wil met wil [- d'eer van d'aertsch' wereldt
winnen]
↑<voor t' schoone *c*oren 't kaf*f*,>↑ |
V/voor Hemel-E/eer 't wil d'eer van d'aertsche wereldt
winnen.
Ga naar voetnoot12
Gaet maechden, gaet noch eens: en' soom' u wederstreeft,
100[regelnummer]
Na dat g'hun hebt genoodt, wendt tot mij uwe
voeten;
Ik sal hun liefde zien tot ons, en' hoe beleeft
Sij mij, door uw' gebeen, dienst-vaerdich sullen
groeten.
Voorsichticheidt.
Gij maechden, ziet voor u, sijt na mijn raedt voorsichtich:
Vertrouwt uw' naesten niet. Uw' boodtschap is
gewichtich.
D/de leugenaers zijn soet en' vriendelijk van tael:
Maer 't herte s[*.*+]<w>elt van pracht, van
grootsheidt, pronk
en' prael. |
'T eijgen vernuft, voor eerst, sal u met dwase leere[*-n
*]
Beschimpen, met veel smaet; maer dat en kan niet
deeren:
Hervat steedts op een nieuw uw' ingestorte les,
110[regelnummer]
En' straft de wereldt vrij, d'H/hooveerdige
Princess'.
Al komt vrouw dwaling ook, met rasernij op-dond'ren,
En' dats' ons weder-staet; en moet u niet
verwond'ren.
Sij mint de ijdelheidt: en' die hier meest bedrieg[-e]t,
Verheft sij hooch tot eer, die (laes!) soo snel
vervlieg[-e]t,
Gelijk een pijl die snuijft, geschoten door de
kleed'[-d]ren
D/des Hemels; of gelijk den windt de A/arents ved'ren
Verstuijft, en' blaest van een; of als de swanger
lucht,
In 's winters felle koud', met vlocken is bevrucht,
En' schielijk metter ijl bewit't de dorre velden,
120[regelnummer]
En' d'hijsel-regen smelt; alsoo die hun ooijt
stelden,
| |
[pagina 95]
| |
Ga naar margenoot+
Ga naar margenoot+Geliefkoost↑<lokt>↑door dees' Vrouw, om haer
slibb'rige eer,
Op 't ongestadich radt, die dalen schandich neêr.
Sij looft haer dienaers heijl. Maer al te sotte *s*ielen,
Geloofdij haer bedroch, en' biedij ons de hielen ?
Gij sult u; al te laet, bevinden in het net,
D/dat voor u is gespreijt, daer gij niet op en let.
Wee, die haer hoort! Maer wel die onse stemme luijst'ren
!
Vreese Godts.
Me Vrouw. Den Hemel kan sijn helder glants
*ver*duijst'ren,
Den N/noorden windt die kan verteeren groene blaen,
130[regelnummer]
D/de sondvloedt (om de sond) kan boven ar'[-a]rat
gaen ↑<*st*aen>↑:
Maer (Eij!) wat kan uw' reen in 't minste overwinnen
?
Liefde des naesten.
Ach! menschelijk geslacht, wanneer suldij [-'t]
versinnen,
'T geen dat de wijsheidt leert? D/die soo u dwasen
soekt,
D/datse gerekent is, om uwent wil, vervloekt
Van 's wereldts wijsen raedt, die raedeloos noch
willen,
Met op -gestegen vlam, haer heijlich bloedt
verspillen.
Maer neen, vergeefs gij woelt en' op uw' G/godt gij trotst,
Of op zijn wijde rijk, met stalen muer berotst.
Wij komen niet te min u tot de mael-tijdt nooden,
140[regelnummer]
Al soudij 't broosche rif, om mijn liefd', grimmich
dooden.
Wij quijten onsen last.
Vreese Godts.
D/dijn Minnaer u bewaer, M/mevrouwe, wij gaen
wand'len,
Na 's wereldts groot gesin, dat g'lijk de Ceder wast.
Wijsheidt.
Soo doet. Wilt na mijn woordt met 's menschen kind'ren
hand'len.
jngang.
| |
[pagina 96]
| |
Ga naar margenoot+
Ga naar margenoot+Eerste handeling.
| |
[pagina 97]
| |
Ga naar margenoot+
Ga naar margenoot+Ik ben de gen' die selfs mij eer en' wil
verhoogen.
De deuchdt en luijstert niet, en' waerheidts rêen is
logen.
Wat isser datter blinkt meer als mijn goude kroon ?
Wat isser van meer konst, dan mijn gemaekten throon?
Wat wanden zijnder soo met guld' Tapisserijen
Van kostelijk gebeeld' gewrocht, om 't oochs
verblijen,
Als dees' muragie is van Potosis metael ?
Wat marmor schoont mijn vloer, in't karmosijn corael,
'T geloovert strik-werk, dat (gebootst door konst'naers
handen)
180[regelnummer]
In raricheidt beschaemt het schelp-tuijch vande
stranden?
Soo wijdt en' verre strekt mijn over-schoon Paleijs,
Als Neptun's drie-tandt reijkt, en' Phoebus doet
zijn reijs.
Soo wijdt ik waen, dat Godt Saturni vader trager
De sterke ↑<beenen >↑ maekt van
Atlas d'Hemel-drager,
En' G/goden moeder, Ops, op 't vaste Centrum
rust;
Ik d'aerdtsche pronkster ben, die ieder vleijt en' kust.
Waerom en sou den mensch (dienst-vaerdich) mij niet eeren
?
Versufte wijsheidt, secht, wie sal uijt 't graf weer-keeren
?
Wie kruijpt uijt d'hollen schoot, en' danst aen mijnen
reij,
190[regelnummer]
En' ciert zijn blonde hair in't soetste vande Meij?
Ons' leven dat is maer in onsen neus het snuijven,
Een rook, een bloem; en' moet, gelijk het zandt,
verstuijven.
Ons' reden is een vonk, die uijt ons' herte ruert,
dat maer een handt vol↑<wijl>↑ tijdts in droeve
vreuchde duert.
Ons' leven vaert van ons gelijk de lichte wolken,
Of schaduw'. Wie sal ons doodts vree[d+]<m>de tael
vertolken ?
| |
[pagina 98]
| |
Ga naar margenoot+
Ga naar margenoot+Ha! slechte sotternij, om steedts te sijn bedut:
'T is beuselwerk. D/de deuchdt is nergens toe doch nut.
D/de wijsheidt loopt, en' raest: s' het wond're vreemde
perten
Met haere maeltijdt voor. Wat wilse?
dwase leere.
200[regelnummer]
Ga naar voetnoot15 Me Vrouw, se wil
van herten
Als dat gij tot haer komt, en' bankt aen haren disch.
Eijgen vernuft.
Wat hetse t'eten, denk ik, stok-visch?
Die loopster is wel met haer kost verlegen.
dwase leere.
Zij seijt, daer is genoech, en' se heeft goeden wijn
Ga naar voetnoot16.
Eijgen v.
Soo machse de waech-dragers roepen, die zullent wel
vegen[-*!*]
Of onse steen-treërs aen 't camperhooft.
Princes, denkt anders niet, maar gelooft,
D/datse (breijneloos,hersseloos)
[-*naew*]↑<naeuw>↑ *weet*
wat voor-stellen.|
Dwase L.
Haer maechden zijn op wech, sij zullen u soo aen 't oor
quellen,
210[regelnummer]
Ga naar voetnoot17'K wed, gij raektse in een uer niet quijt.
En' vinden zij u hier, hoe sij hebben 't geluk.
Eijgen v.
Ja al soudt een bagijn ontvallen
En' se kennen bet kallen als brugman, Me V/vrouw.
Wereldt.
'K waer dobbel veel te slecht, dat ikse hooren souw.
Gij sinnen, houdt de wacht, ik wil niet datse
komen
Om mij in 't meest of minst te kreunen met haer
droomen :
En' datse haer maeltijdt vrij voor and're lien bereijdt.
Ik ga met mijn gevolch. 'T is eens genoech geseijt.
| |
[pagina 99]
| |
Ga naar margenoot+
Ga naar margenoot+doet 't geen u is belast. Wij gaen in 't groen
verlusten
220[regelnummer]
Van mijnen dool-hof, om in sondes schoot te
rusten.
hoovaardij.
Uw' Purpur 't geen Siphir bekreukt en' Sol
belacht,
Mevrouw, is veel meer weert als 't geen de wijsheidt acht.
Y/ydelheidt.
'T aenschouwen van uw' beeldt is meer als wijsheidts
schatten.
jngang. Liefde des naesten. dwase leere. eijgen vernuft.
vreese G/godts
| |
1e Hand.
| |
[pagina 100]
| |
Ga naar margenoot+
Ga naar margenoot+of hun selfs, bij 't geen' hun naesten sticht,
D/dat's niet sonders 't is te slecht end licht;
M/maer dit's heerlijk, te
Philo↑<so>↑feren
Gelijk A/aristoteles, wonder te beweeren
En' t' arguëren van 's H/hemels L/loop,
En' boeken te maken hoop over hoop,
Uijt roem vernuft van groote wijsheidt.
Dw. L.
'K weet dat gij er menich op 't ijs L/leijt
250[regelnummer]
Van ijdel wanen, op 't sot betrouwen
Van uw' geleij.
Eijg. V.
End' gij aenden reij
Ga naar voetnoot21
Van 's wereldts dans, datse springende sinken
In der Hellen poel, daerse zullen verdrinken
,
D/door 't sondich quaedt, dat swaerder als loot is.
Ja, seggen sommige, 'k acht dat hij levende doodt is,
D/die 's wereldts vreuchde niet ge*br*
Ga naar voetnoot22uijken
wil.
D/dw. L.
Arch Kakelaertje, sus, swijcht wat stil:
Ik sie dees' maechden die willen ons spreken.
Ga naar voetnoot23
| |
5e uijtkomsteVerschooninge Wijsheidts Maechden.
Liefde des Naesten.
D/d'Alderhoochste sij met u.
vreese G/godts.
260[regelnummer]
N/niets moet u ontbreken:
Soo lang als gij mij soekt, vermach op u geen quaedt.
| |
[pagina 101]
| |
Ga naar margenoot+
Ga naar margenoot+
Liefde des naesten.
De Hemel-wijsheidt, mensch, door ons u nooden laet
Tot haer bereijdt Bancquet en' aldersoetste wijnen;
D/die nooijt de wereldt gaf: dus (aij mensch!) laet u
vijnen
In't overschoon Paleijs.
Vreese Godes.
'Hetwelck sij heeft gesticht
Ga naar voetnoot24 ;
D/daer Godt is selver 't licht, daer hoeft geen Son te
schijnen,
Daer is geen commer meer, noch ramp noch droeve klacht.
Liefde des naesten.
Maer vreuchdt die altijdt duert, daer is geen naere nacht,
noch doodt, noch pijn, noch iet 't geen u soud' mogen
quellen.
D/dw. leere.
270[regelnummer]
Spaert mer ook't crijt, of salmer niet
gellen?
Wij mochten ons stellen wel licht om gaen.
Eijg. vernuft.
D/dat's wel Nepos. Beter eerst beraen,
En' na gedaen, soo isser geen klagen.
Dw. leere.
Is uw' Vrouw wat moij?
Vr. Godes.
G'en saecht geen schoonder van uw ' dagen.
Liefd. des naesten.
O mensch! sijt V/vrij genoodt. Broodt, melk en' wijn, ong/m niet
Ga naar voetnoot25,
met d'alder beste spijs' sij eeuwich u sal schenken.
En' gij blijft in haer huijs; dat door geen tijdt
↑<kan>↑ krenken :
gelijk des wereldts hof, geboudt van aertschen
steen,
280[regelnummer]
verbreekt, vervalt, vergaet en' scheurt op 't
lest van een,
Wanneer den D/doms-dach komt, den grooten dach des
Heeren
| |
[pagina 102]
| |
Ga naar margenoot+
Ga naar margenoot+Als d'aerde en' zee sal in't eerste stof verkeeren,
End' dat den Hemel wijt door Elementisch vier
Verslonden wordt. O mensch, de g'naed' is dan te dier.
D/de wijsheidts zale van de zielen milt t'ontfarmen
Staet vast en' open nu:
Vr. G/godes.
Maer dan, 't en baet geen karmen,
Ga naar voetnoot26
Sij sal vrek en' dichttoe voor u gesloten zijn.
dw. Leere.
In 't Huijsjen daer naest, daer schenkt men ook goe
wijn.
D/de Hel is soo heet niet, noch Moentje-pec soo swart.
290[regelnummer]
En' ook dat voor de zondaers den Hemel gesloten
wart.
Ga naar voetnoot27
Men weechter soo schaers niet. Lieve! Godt is lang-moedich.
En' den Hemel is hij niet voor de menschen
gemaekt?
Vr. Godes.
Ja hij: en' ook de hel, die voor de sondaers blaekt.
Liefde des naesten.
Is Godt[-s] L/lang-moedich, mensch, g'[-e]looft hij is ook
recht-
↑<vaerdich>↑ . |
Hij is barmhertich: maer gij sijt het dan niet waerdich
D/dat hij ontfarmen sou, die hem hier niet en vreest.
Eijg. vernuft.
Uw' boodtschap is verstaen. Lang genoech hier
geweest,
Gij moocht gaen 't verachte hoopjen nooden.
De weytse wereldt die heeft ons geboden
300[regelnummer]
Men sou u deur-wijsen: en' noch hoortmen u
neutelen.
dw.leere.
D/door, door al, voort, voort; met u preutelen.
'T hoofdt doet mij seer van dit geraes.
Wij willen g*a*en soeken 's wereldts soulaes
In't Hof van dolinge, daer zijn wij bescheijen.
| |
[pagina 103]
| |
Ga naar margenoot+
Ga naar margenoot+
Eijg. vernuft.
Wel, sustertjens, goên dach jouw beijen
Segt de wijsheidt dat ons niet en lust
Ga naar voetnoot28
D/dw. Leere.
Haer cuijpers ontbijtjen, wij soeken een beter
jn
Vr. Godes.
Gij dwasen, loopt vrij heen. Godt d'eenige Alweter,
die onse smaedtheidt siet, vergelde u het quaedt.
310[regelnummer]
Hoe werdij soo (ô vrouw!) van dwase leer
gehaet,
D/dat hij u weder spreekt met eijgen wijse reden
Van 't wereldts wijs vernuft, op ons, om u, t'
onvreden,
Om dat (na uwe les) sij haten onse straf
En' loopen blindeling in 't grondeloose graf,
'T graf dat den Sondaers is voor oogen
op-gegraven,
Soo sij ons weder-staen? Maer (laes!) de sotten
braven
In 't snoode hel-verderf, tot haer verdoemenis:
En' sien (verwildert) niet 't Een dat haer
noodich is.
G/gelijk de eerste eeuw, verdort in rijpe
sonden,
320[regelnummer]
den N/noah niet en acht'; tot dat G/godt heeft
verslonden
Door 't ouwdts[*..*+]<te> Element het ongeloovich rot,
D/dat waen-wijs, sich bedrooch en' G/godes knecht bespott'.
Den Loth in Sodoma Z/zijn vroede siele quelde,
Om dat sich 't vuijl geboeft in 't sondich quaet
versnelde:
'T en sach G/godts straffe niet, die met een
Lammen hiel
Van d'Hemel, met het vier, op 't snoode lichaem viel;
D/dan als't verschrikt, te laet, sach G/godes toorne
branden
En' daeld' ter Hellen waert, met soo vervloekte
schanden.
| |
[pagina 104]
| |
Ga naar margenoot+
Ga naar margenoot+Ach! blinde W/wereldt, ach! dat gij soo blijft versteent
330[regelnummer]
En' dat gij W/wijsheidt niet, maer dwaesheidt 't herte
leent.
Tusschen-Spraek der Maechden.
1e
Wil den mensch, te sot van sinnen,
Blindeling de wereldt minnen;
Zoo moet hij G/godts vijand sijn.
Wil hij, willich, dwaesheidt volgen;
Soo verdrinkt hij in de golgen
Van het zondich, helsch fenijn.
2e
Wil hij Vreese G/godts niet kennen,
Maer sich tot de boosheidt wennen;
Soo komt G/godes rechte straf
340[regelnummer]
D/dalen van des Hemels throone,
Om geen dwase te verschoonen,
Voor s'en liggen in het graf:
[*3*+]<1>e
In 't graf vander oude sonde
dat geen loot en kan begronden,
Dieper dan den Oceaen,
Hittiger, vuriger als een oven,
Of als *Æ*tnaes cruijn gekloven
Brandich, vlammich men siet staen.
2e
O wee die de logen soeken
350[regelnummer]
En' de waerde wijsheidt vloeken!
Logen (mensch!) die doodt de siel.
Waerheidts leere wildij drucken,
| |
[pagina 105]
| |
Ga naar margenoot+
Ga naar margenoot+Maer 't en sal u niet gelucken :
zit vrij hooch op 't wankelwiel
Ga naar voetnoot29.
1e
Van uw' waen-geluk seer prachtich;
maer (Eij!) toeft, sij sal, onsachtich,
u doen werpen in het slijk,
Daer uw' siele in sal sticken,
Want uw' V/vrouw' die sal beschicken
360[regelnummer]
D/dat zij rijk blijv' in het rijk.
2e
Ik en zal geen weduw' wesen,
Ik en heb geen noodt te vreesen ;
Spreekt de blinde wereldt sot.
D/dwase leven sonder smerten:
En' sij spreken in haer herten,
Waerom wijs? Daer is geen G/godt.
1e
Wat wil Liefde ons veel nooden
Tot de wijsheidts wijn en' broode?
Y! 't is al te slechte mael.
370[regelnummer]
'T is te verr', ons
onge[g+]<l>e[n+]<g>en
Om gaen; en' te smalle wegen:
Breeder is des wereldts sael.
|
|