Vaderlandsch museum voor Nederduitsche letterkunde, oudheid en geschiedenis. Deel 4
(1861)–C.P. Serrure, [tijdschrift] Vaderlandsch Museum–
[pagina 363]
| |
Marten Everaert, van Brugge.Reeds tweemael heb ik in dit Museum over Marten Everaert van Brugge gehandeldGa naar voetnoot(1), en ik dacht niet nogmaels op den man te moeten te rug komen. Sedert echter zijn my nog twee door hem vertaelde, en my vroeger onbekende werken, benevens eenen tweeden druk der Politica van Justus Lipsius voorgekomen. Wanneer men alles, wat ik van hem heb doen kennen, te samen trekt, dan volgt daeruit, dat hy, behalve zyne moedertael en het Latijn, ook de voornaemste talen van Europa, zooals het Fransch, het Hoogduitsch en het Spaensch bezat, en dat hy een man van uitgebreide kennis moet geweest zijn. Hy mag tevens als een vlytig beoefenaer onzer moedertael, waerin hy zoo talryke werken overbracht, beschouwd worden. Zie hier wat my sedert mijn vroeger schryven nog van Everaert ter hand is gekomen. De verkooping der ryke bibliotheek van mynen vriend Theodoor de Jonghe, te Brussel, leverde my een exemplaer op van eenen tweeden druk van de vertaling der Politica van Justus LipsiusGa naar voetnoot(2), waervan ik tot hiertoe slechts eenen | |
[pagina 364]
| |
vroegeren, te Franeker, in 1590, by Gielis vanden Rade verschenen, had opgegevenGa naar voetnoot(1). 1. Justi Lipsy In kl. 8o. Op koper gesnedene titel één blad, aensprack aen keizers en koningen, bericht tot den lezer en register 7 ongecyferde bladen of 14 bladzyden, en verder 286 gecyferde bladzyden. De opdracht aen den Schoutet, Burgemeestereu, Schepenen ende Raedt vande seer vermaerde Coopstadt van Amstelredam, is hier weggelaten. Voor het overige komt deze uitgave met de eerste overeen. Everaert leefde waerschijnlijk niet meer, toen deze herdruk het licht zag. 2. De Zeeuaert, | |
[pagina 365]
| |
der Astronomijen, ende gantschen loop des Hemels, op d'alder lichtste Met eene houtsnede op den titel, verbeeldende eene zee, waerop groote en kleine schepen varen. In-4o. Titel en opdracht 4 bladen; vervolgends 89 aen eenen kant gecyferde bladen; eindelijk de tafel 3 bl. Hierop volgt met eenen afzonderlyken titel de: Nieuwe Onderwijsinghe op de principaelste Puncten der Zee-vaert.. deur Michiel Coignet; dit telt nog 28 bladen. De Zeeuaert is versierd met eene op koper gesnedene uitslaende kaert, waerop de kusten van Europa, Afrika en Amerika zijn afgebeeld. Verder is het boek voorzien van een aental in den tekst gedrukte houtsneden voorstellende windroozen, zeekompassen, zonnewyzers, hemel- of aerdmeetkundige en andere figuren. Het boek begint met eene opdracht in de hoogduitsche tael, geteekend: Martinus Everartus Mathematicus, aen hertog Matthias van Oostenrijk, die destijds (1580) het opperbestuer der Nederlanden in handen had. Everaert zegt daerin, dat hy gedacht heeft ten nutte van zyne landgenooten, die zich veelal met scheepvaert en handel bezig houden, het voortreffelijk werk, dat Pedro de Medina in het spaensch over de zeevaertkunst geschreven had, in zyne moedertael over te brengen. Wel is waer, gaet hy voort, Nicolas de Nicolai heeft het in het fransch | |
[pagina 366]
| |
vertaeld; maer alzoo beide talen hier te lande niet algemeen verstaen worden, en veel lieden by ons zich in die kunst zouden willen oefenen, zoo heb ik het boek naer de spaensche en fransche uitgaven in onze nederlandsche tael bewerkt. Everaert bepaelde zich niet tot eene bloote overzetting; want hy vulde in den tekst het een en ander aen, dat, het zy by den eenen, het zy by den anderen der twee opgenoemde schryvers niet breedvoerig genoeg behandeld was: Also das ich nit allain dar in begriffen hab was obgedachter Medina und Nicolai gehabt, sonder auch erfult und suppliert was Medina so vil die Theorîam betrift: Item was Nicolai so viel der Practicam angeet, ausgelassen haben vnd ubersehen. Door de vergelyking van de werken van Medina en Nicolai met de Zeeuaert van onzen Everaert, die by zyne tijdgenooten als zeer ervaren in de wiskunde doorging, zoû men over dezes verdiensten in dat vak kunnen oordeelen, en zien welke verbeteringen en byvoegsels hy aen het werk toegebracht heeft. Wat er ook van zy, de vertaling van Everaert levert op nieuw een treffend bewijs op, dat onze moedertael van vroege tyden af geschikt was om over alle kunsten en wetenschappen te schryven. Ik bezit een exemplaer van deze eerste uitgave. 3. Zeevaert ofte conste van der zee te varen. - Nieuwe onderwijsinghe op de principaelsten puncten der zee-vaert. - Cort onderwijs van de conste der zee-vaert. Amsterd., 1598, in-4o, met pl. De twee eerste dezer stukken zijn blijkbaer nadrukken van de Zeeuaert van Everaert en van de Nieuwe Onderwijsinghe van Michiel Coignet, beide te Antwerpen, in 1580 verschenen. Wat het derde is, kan ik niet zeggen, doordien my het boek zelf niet is voorgekomenGa naar voetnoot(1). | |
[pagina 367]
| |
4. De Conste van Buschietē: dat is, een eyghen verklaringhe In-4o, zonder paginatie; doch onderaen is het geteekend tot aen P. 3. Met veel houtsneden. Hierop volgt: Om te maken Constige ende aerdige Vyerwercken In-4o, van 23 bladen of 46 bladzyden, ongemerkt twee bladzyden bevattende t' Besluit en de Tafel. Insgelijks met veel houtsneden versierd. | |
[pagina 368]
| |
Dit door onzen Everaert vertaeld werk is een vervolg op het eerste. Dr Snellaert bezit een exemplaer van het boek, en ik ben aen hem de opgegeven titels verschuldigd. Ik betuig hem mynen hartelyken dank voor die mededeeling. Zie daer reeds negen onderscheidene werken door Marten Everaert uit vreemde talen in de onze overgebracht, en eenige dezer werden herhaelde malen herdrukt. De man, wiens naem eenige jaren geleden ter nauwer nood in onze biographiën werd opgegeven, moet in het vervolg, zooals ik boven zegde, onder de vlytige beoefenaers onzer moedertael geteld worden. |
|