Liter. Jaargang 14
(2011)– [tijdschrift] Liter–
[pagina 26]
| |
Willem van der Meiden
| |
[pagina 27]
| |
De dieren sprongen vrolijk het bos in en verdwenen naar alle kanten om een mooi plekje te zoeken, waar zij wonen konden.’ Paradise regained. Ergens halverwege de vorige eeuw beginnen de accenten ook in de weergave van dit verhaal te verschuiven. De ‘slechtheid’ van de mensheid van vóór de vloed blijft weliswaar niet onvermeld, maar de nadruk begint steeds meer te liggen op de goede afloop. Belangrijk narratief hulpmiddel daarbij vormen de dieren van de ark - elk kind heeft immers iets met dieren. Ook de illustraties getuigen van deze blikverschuiving. De vloed zelf verdwijnt nog niet uit beeld, maar de redding komt in de schijnwerpers te staan. De striptekenaar Karel Verschuere van de studio van Willy Vandersteen Suske en Wiske, De Rode Ridder) waagt zich in de vroege jaren '50 aan een echt avonturenverhaal over de ark.Ga naar eind3. Het medium ‘stripverhaal’ dompelt de Bijbelverhalen in een avonturenbad, dat tot dan toe voor kinderbijbels ongebruikelijke elementen bevat als spanning en humor. Verschuere brengt veel tempo in de verhalen, zoals te zien in afbeelding 3: het moment waarop de dieren zich twee aan twee haasten over de treeplank, achtervolgd door kwaadwillende mensen. De controverse tussen Noach en de achterblijvende bewoners was eerder al breed uitgemeten en dit is het moment waarop mensen en dieren de ark letterlijk binnen vluchten ‘terwijl donkere wolken zich aan de hemel samenpakken’. Er vindt vervolgens een verhit gevecht plaats om de ark, waarbij hoofdpersoon Judi met zijn slinger heldendaden verricht - de jongen klimt als laatste aan boord. De wereld vergaat, maar Noach en zijn gezelschap staan uiteindelijk weer op het droge, omstraald door de regenboog. De dieren hollen even hard de ark uit als ze er binnengevlucht zijn. Ook in de weergave van dit Bijbelverhaal in kinderbijbels vindt halverwege de twintigste eeuw een omslag plaats. Enkele decennia later is vooral in de weergave voor jongere kinderen het verhaal een feelgood story geworden. In prentenbijbels voor kleuters komt de volle nadruk te liggen op de vrolijke beestenbende van de ark en wordt de regenboog het kleurrijke symbool van de nieuwe start van mens en dier op aarde. Ook in een kinderboek met Koranverhalen staat zo'n overvolle, maar gezellige dierenark (afbeelding 4), want ook in de Koran komt het verhaal voor van Noach (Noeh heet hij daar) en de ark.Ga naar eind4. In de tekst vertelt een oude man het verhaal aan zijn achterkleindochter; het is een luchtig gesprek. ‘Het inschepen heeft vast heel lang geduurd, want iedereen ging mee: de leeuw en de leeuwin, de hengst en de merrie, de ram en de ooi, de gent en de gans, de parkiet, de bij, de oorworm, de pissebed. Noeh gaf hun allemaal een goede plaats in zijn schip.’ Het kleinkind onderbreekt haar opa: ‘En ook meneer en mevrouw duizendpoot, meneer en mevrouw krokodil, meneer en mevrouw duif, meneer en mevrouw kangoeroe, meneer en mevrouw | |
[pagina 28]
| |
![]() ![]() ![]() | |
[pagina 29]
| |
![]() ![]() | |
[pagina 30]
| |
arend en meneer en mevrouw mier?’ ‘Jazeker, net als de vos en de vossin, de beer en de berin, de woerd en de eend, de okapi's, de slakken en de mezen.’ En zo gaat het nog even door, terwijl het buiten regent. Als het verhaal bijna klaar is en het buiten opklaart, kraait het kind: ‘Opa, kijk, de regen is opgehouden! De zon en de vogeltjes zijn terug. Opa, wij zijn ook in de ark geweest, hè?’ ‘Ja, dat denk ik ook,’ zegt opa.’ Zo worden de voltallige fauna en de metafoor van het weer gebruikt om de hermeneutische brug te slaan. De laatste twintig jaar verschijnen er steeds meer kinderbijbelvarianten met titels als ‘bijbels beestenboek’ of ‘dieren van God’. In het verhaal van zondvloed en ark komt alle nadruk op de ark en zijn lading te liggen en bekronen de regenboog en het nieuwe leven de goede afloop van het verhaal. De ondergang van de wereld verdwijnt geheel uit het zicht en de nieuwe verbeelding toont illustraties als in afbeelding 5: Noach met de leeggestroomde boot en een vrolijke regenboog.Ga naar eind5. Ook hier is niets meer aan de hand. Veranderende accenten in de weergave van Bijbelverhalen voor kinderen vertonen geen lineaire ontwikkeling. Ook nu nog verschijnen kinderbijbels die de zondvloed meer aandacht geven dan de nieuwe aarde die er het gevolg van is. Vaak wordt de spanningsboog van het verhaal theologisch geduid en dat gebeurt soms op ingenieuze wijze. In de in meer opzichten opmerkelijke uitgave Testament - de getekende bijbel wordt het verhaal van de vloed verweven met een navertelling van het scheppingsverhaal, zodat het land van de regenboog thematisch verbonden wordt met het verloren en nu dus weer herwonnen paradijs. De zondeval wordt zo ten tonele gevoerd als de aanleiding tot de zondvloed door haar in het verhaal zelf te verwerken. Het verhaal besluit met: ‘Daar, hoog boven hen, bevond zich de belofte van God. Het was een regenboog, de nieuwste schepping van God. Alle kleuren van het paradijs kwamen in een schitterende, doorzichtige, stralende boog uit de hemel om de aarde aan te raken.’Ga naar eind6. |
|