De Gids. Jaargang 129
(1966)– [tijdschrift] Gids, De–
[pagina 252]
| |
O. Bottema
| |
[pagina 253]
| |
en zo kwam hij tot een toestel met twee en later drie slingers, ontstaan uit een innig samengaan van theoretische beschouwing en technisch vernuft.
Naast de slinger was er de zee. Hij was geboren in de toenmalige gemeente Scheveningen aan zee. De familie stamt uit Friesland, waar men nog jongens kan tegenkomen die Meine heten, en de voorvaderen kwamen van Harlingen, dat een haven is. De gedachte om de door zijn scherpzinnigheid ontworpen apparaten te gebruiken in onderzeeboten, kwam naar hij zelf meedeelt uit het brein van F.K.Th. van Iterson, die het denkbeeld opperde op het Natuur- en Geneeskundig Congres te Maastricht in 1923. Nog in hetzelfde jaar begon de unieke serie reizen met de Koninklijke Marine, die hem duizenden mijlen deden afleggen langs het oppervlak der aarde tot toen nog legendarische eilanden als Tristan da Cunha en die hem een zeer bijzondere nationale en internationale bekendheid gaven. Het Nederlandse volk heeft door vele uitingen een door een zekere romantiek gedragen geestdrift getoond voor dit samengaan van wetenschap en zeemanschap, van geleerdheid en avontuur, en zijn stijl aan boord en in de havens hield de bewondering zuiver, eerbiedig, gedempt en daardoor blijvend. Hij behoorde niet tot de bemanning, hij was op de bovenrol geplaatst, maar hij leefde harmonisch met haar mede en - hij deed honderden waarnemingen met zijn slingers. Nog voor hij tot hoogleraar werd benoemd - eerst te Utrecht, later ook te Delft - noemde men hem aan boord al de professor, wat enerzijds ervan getuigt dat men op zee een vooruitziende blik heeft en anderzijds dat zelfs de Koninklijke Marine de titel onbeschermd laat. De talloze gravimetrische bepalingen waren voor Vening Meinesz slechts een middel tot het doel: inzicht in de samenstelling en het gedrag van deze merkwaardige aarde. De civiele ingenieur werd geofysicus. Subtiele nuances van g waren zijn jachtgebied. Systematische zwaartekrachtstekorten gaven antwoord op vragen der geologie en ook excessen van de constante boden hem vreugden en verrijking van kennis. Bekend geworden zijn de stroken met anomalieën langs de rand van de Indonesische Archipel en in het Caraïbische gebied. De hypothesen die hij ter verklaring opstelde, hebben van doen met evenwicht en stroming in de korst en de mantel van deze planeet. Onze kennis van het binnenste der aarde is nog weinig diepgaand - wij zoeken het tegenwoordig meer in de andere richting - en de reis naar haar middelpunt schijnt wel het enige denkbeeld van Jules Verne dat nog een fictie is gebleven. Maar dit ontoegankelijke gebied heeft althans enkele van zijn geheimen moeten prijsgeven tegenover het vernuft van mannen als Vening Meinesz die het met uiterst raffinement benaderden door toepassing van een simpele heen- en weergaande beweging. Eigen herinneringen aan Vening Meinesz gaan terug tot de twintiger jaren toen ik als jeugdig toehoorder een voordracht van hem mocht bijwonen over zijn slingers, waarvan de indruk onverbleekt is. Van menige latere ontmoeting treedt naar voren een bijeenkomst waarbij ik aanwezig mocht zijn terwijl aan hem een uit zijn eindeloze rij van wetenschappelijke onderscheidingen werd verleend. Een reële doctorshoed deze maal, die nadat zijn rijzige gestalte ermee was getooid, hem aanleiding was tot een hoffelijk dankwoord, dat het eerbewijs aanvaardde met een voldoening, die gedempt werd door een stijlvolle en terughoudende eenvoud. Zijn ouders hebben hem Felix genoemd. Wij kunnen en mogen niet doordringen in subcrustale gebieden, maar durven uitspreken dat het leven hem veel geluk zal hebben gebracht, het geschenk te mogen arbeiden aan een grote opdracht, de vreugde der uitkomst en de alzijdse erkenning dat hij fundamenteel en blijvend werk heeft verricht. |
|