Biekorf. Jaargang 81
(1981)– [tijdschrift] Biekorf–
[pagina 35]
| |
De familienaam WaterbleeDe familienaam Waterblee is vooral bekend in de streek van Ieper. Het telefoonboek vermeldt de naam 6 maal in de zone Ieper (2 keer Waterblee, 4 keer Waterbley). Bovendien komt Waterble nog tweemaal voor in Geluwe en Waterbley eenmaal in Moorslede, twee gemeenten die we ook tot de streek van Ieper kunnen rekenen. Een voorbeeld van een familienaam die er alleen maar raadselachtig uitziet in zijn moderne vorm. Zodra we de oude vormen ervan kennen, is de naam helemaal duidelijk; met water heeft hij niets te maken. De vorm Waterble(e) / Waterbley is dan ook door volksetymologie te verklaren. De oorspronkelijke vorm vond ik in een Kortrijkse stadsrekening: (1400) vrauwe Jehanen Wasteblet abbesse van Pres buten Doernicke = (1400) vrauwe Janen Wasteble abdesse vander Mersch bi DoernikeGa naar voetnoot(1). Een ouder voorbeeld in Bergen (1281-1299): Jehans Waste-BleitGa naar voetnoot(2). En een vorm zonder s: (1389) Jean Watteblé, boulangerGa naar voetnoot(3). Uit deze vormen blijkt de betekenis van de naam overduidelijk: waste - blé, d.i. ‘gâte-blé’, Ofr. waster, uit Lat. vastare, wastare, werd in het Frans nl. gâter. Enerzijds wordt w in het Frans steeds g (vgl. Ndl. want = Fr. gant) en s voor consonant valt weg (vgl. âne uit asinus, tâter tastare). Uit de betekenis ‘verwoesten’ evolueerde die van ‘verknoeien, bederven, verspillen’. Gâteblé of Wasteblé is dan ook een naam voor een molenaar of bakker die het graan verspilt, verknoeit, verkwist. Naast Gâteblé bestaat trouwens ook de familienaam GâtefarineGa naar voetnoot(4). De Middelnederlandse tegenhanger is Quistecoren, te vergelijken met Mnl. quistegoet ‘verkwister, doorbrenger’: (1344) Michiel Quistegoet (Brugge)Ga naar voetnoot(5). Jan Quistecoren is trouwens de naam van een | |
[pagina 36]
| |
bakker in Brugge in 1441Ga naar voetnoot(6). Vgl. nog QuiscornGa naar voetnoot(7), SpilcorenGa naar voetnoot(8) en Spillecorn ‘waste corn’Ga naar voetnoot(9). Een analoge naam is: (1310) Grielekin Quistebroeds (Klemskerke)Ga naar voetnoot(10). De naam Wasteblé komt in het Pas-de-Calais in 1820 in allerlei varianten voorGa naar voetnoot(11): Wastabe (Boulogne) Wastable (Montreuil, Sint-Omaars), Watblé (Atrecht, Boulogne, Sint-Omaars), Watbled (Boulogne, Sint-Omaars), Watblée (Boulogne, Sint-Omaars), Wateblé (Boulogne), Watebled (Atrecht, Boulogne, Sint-Omaars : passim), Wattbled (Boulogne), Watteblé (Atrecht, Boulogne, Sint-Omaars, Saint-Pol: passim), Wattebled (Atrecht, Bethune, Boulogne, Sint-Omaars: passim), Watteblée (Boulogne). a. dauzatGa naar voetnoot(4) noemt ook de Fn. Gâtebois. We vinden die naam trouwens in 1438 in Picardië: 1438, Pierre WatebosGa naar voetnoot(3). Een Mnl. equivalent is Quisthout. Willem Quisthout, een metselaar, komen we in 1418, 1423 en 1425 herhaaldelijk tegen in de Kortrijkse StadsrekeningenGa naar voetnoot(12). a. dauzatGa naar voetnoot(4) noemt ook nog Gâteclout, duidelijk een bijnaam voor een timmerman die al te kwistig met de spijkers omspringt. Ook deze naam kwam in het Middelnederlands voor. Quistenaghel troffen we in een Kortrijkse bron aan na (ca.) 1368: up Grielen QuistenaghelsGa naar voetnoot(13). We vermelden tenslotte nog de Nederduitse naam QuistwaterGa naar voetnoot(14).
F. Debrabandere |
|