den, te midden van het gewoel deden ze hun werk met de grootste vlugheid.
Aan een hoek ving Armand een gesprek op van twee Marseillanen.
‘Kom ga mee dejeuneeren, Bodan,’ zei de een.
‘Neen, ik moet naar het bureau voor de machinisten en stokers. Ze wachten mij aan het station.’
‘Ach kom, de lijsten worden wel opgemaakt zonder jou, al ben je hun chef. Ze weten immers precies, hoe het gaan moet....’
‘Ja maar, als ik er niet bij was, dan zou ik beboet worden. Neem mijn kleinen jongen maar mee, hij speelt niet ver van hier; loop je een eindje met me mee op?’
Op eens had Armand een idee. Nu hij machinist geweest was op een stoomschip, kon hij ook wel stoker worden op een locomotief. Den chef van het bureau voor dien tak van dienst had hij bij de hand. Maar hoe zou hij met hem in aanraking kunnen komen?
Hij volgde de twee vrienden tot bij het station Saint-Charles. Daar stonden zij stil en ‘Bodan’, zooals zijn vriend hem genoemd had, wees op een troepje spelende kinderen.
‘Daar is, Victor! Neem hem maar mee. IIe! Victor kom eens hier.’
Een aardig jongetje kwam op het roepen van die luide, hem welbekende stem, vroolijk aanspringen. In zijn haast zou het ventje door een sleeperswagen overreden zijn, als Armand hem niet gegrepen en in zijne armen opgetild had.
De vader betuigde zijn dank op de luidruchtigste wijze. Hij kuste telkens het jongetje en drukte diens redder met de grootste hartelijkheid de hand.
‘U hebt mijn Victor gered, nooit zal ik het vergeten. Tot aan mijn dood toe zal ik u dankbaar zijn en als ik wat voor u doen kan....’
‘Hoe goed treft dat,’ zei Lavarède, terwijl hij zijne hand legde op den schouder van den opgewonden man, ‘u kunt mij van dienst zijn.’
‘Ik?’ vroeg de ander verbaasd.
‘Toevallig heb ik een stuk van uw gesprek gehoord en weet dus, dat u aan het hoofd staat van de afdeeling machinedienst aan dit station. Mag ik u mijne geschiedenis vertellen?’
De vriend, die begreep, dat hij nu gemist kon worden, nam met veel drukte afscheid en ging met den kleinen jongen heen.
Armand vertelde wel niet zijne ware geschiedenis in haar geheel, maar zei, dat hij geen geld had, bij den dag leefde en voor eene erfenis vóór den 25sten te Parijs moest zijn.
Bodan fronste zijne wenkbrauwen. Hij dacht, dat het op eene bedelpartij zou uitloopen en al had hij luid zijne dankbaarheid betuigd, hij wilde toch niet gaarne, dat die hem geld zou kosten.
Lavarède merkte het wel. ‘Geld leenen,’ zei hij, ‘of fatsoenlijk bedelen, daar houd ik niet van. Ik help mij altijd met werken door de wereld.’
‘Dat is flink,’ zeide de ander, blijkbaar gerustgesteld, ‘maar wat kan ik eigenlijk voor u doen?’
‘Mij aan werk helpen, ik wou op den trein als stoker dienst doen, dan reis ik voor niemendal en ben al weer wat dichter bij Parijs.’
‘Dat is gemakkelijk gezed, maar het zal lastig zijn u daarin te helpen. De spoorwegmaatschappij heeft een vast corps van machinisten en stokers. Zij zijn naar hunne bevoegdheid geplaatst en de rooster voor hun dienst is vastgesteld. Er is dus werkelijk geen mogelijkheid, of er moest een ongeluk gebeuren, zoodat enkele stokers hun dienst niet konden doen, dan zou het gaan, maar nu zie ik er geen kans toe.’
‘Mag ik met u meegaan naar het perron?’ vroeg Lavarède.
‘Zeker, als u dat pleizier doet.’
Armand wist op heel natuurlijke wijze het gesprek zoo te leiden, dat ze over de locomotief gingen praten, die hij aan het station zag staan. Hij had toen gelegenheid te toonen, dat hij verstand had van machineriën en Bodan kreeg dientengevolge meer vertrouwen in hem.
Intusschen kwam een trein het station binnen. Lavarède keek naar het personeel van de locomotief. Het was zijn plan, om zoo mogelijk een stoker een vrijen dag te bezorgen en dan in diens plaats met den trein mee te gaan. Het plan was goed bedacht, maar hij behoefde het niet uit te voeren, want op andere wijze en zonder zijn toedoen werd het verwezenlijkt.
De stoker, die van den trein kwam, zag er zoo bleek en akelig uit, dat ieder wel zien kon, dat die man ziek was.
‘Die kan zeker vandaag zijn dienst niet meer doen,’ zei Lavarède tot Bodan, terwijl hij op den stoker wees. ‘Mag ik hem vervangen? wanneer zou hij gaan?’
‘'k Zal het eens op de lijst nazien.... ik heb haar in mijn zak, ik kan het u dadelijk zeggen.... Van avond, of liever van nacht 12 uur 15 moet hij op den goederentrein 3014 zijn. 'k Wil u zijne plaats wel geven, maar het personeel van hier gaat niet verder mee dan tot Tarascon. Ik kan echter wel een briefje schrijven en u aanbevelen aan Berlurée, den chef van de afdeeling aldaar. Laat mij u intusschen wat mogen aanbieden.’
Armand weigerde dit niet en bij het dejeuner was hij zoo gezellig, dat hij ook voor het middagmaal door Bodan werd geïnviteerd.
Toen beiden na tafel weer naar het station gingen, kwam het gesprek weer op den stoker, die er zoo akelig had uitgezien.
‘Als hij maar geen tikje van cholera had!’ zei Bodan.
‘Cholera?’ vroeg Lavarède.
‘Ja, leest gij dan geen couranten? Die zijn er vol van. Niemand heeft hier eigenlijk cholera, maar ieder is er bang voor en ieder praat er over.
De eenvoudigste ziekte heet tegenwoordig: ‘cholera-achtige aandoening’, een kou wordt ‘cholera, nostras’ en als een eksteroog u met een pijnlijk gezicht wat krom doet loopen, dan denken de menschen, dat je de Aziatische hebt.’
‘Nu ik hoop maar, dat de arme stoker niet werkelijk gevaarlijk ziek zal worden,’ zei Lavarède goedhartig; ‘wat zag die man er naar uit!’