Werken. Deel 2: Proza
(1895)– Hadewijch–[XXII]Die gode wilt verstaen ende kinnen wat hi es in zinen nameGa naar margenoot+ende in sijn wesen, hi moet gode al geheel sijn. Ja alsoeGa naar margenoot+gheheel dat hi hem al si ende sonder hem selven. Want caritateGa naar margenoot+en soeket niet dat hare es, Ende minne en pleghet niet dan haers selves. Daer omme verliese hem selven, die gode venden wilt ende bekinnen wat hi es in hem selven. Die lettel weet, hi mach lettel segghen: dat seghet de wise augustinus. Alsoe doeGa naar voetnoot(3) ic oec, wet god; vele ghelove icGa naar margenoot+ende hope anGa naar voetnoot(4) gode. Mer mijn weten van gode es cleine; een cleine gheraetsel maghic van hem gheraden, want men mach gode niet toenen met menschen sinnen. MerGa naar margenoot+die metter zielen gherenen ware van gode, hi soudereGa naar voetnoot(5) iet af moghen toenen den ghenen diet metter zielen verstonden. Verlichte redene toent den inneghen sinnen j. lettel van gode, daer si bi moghen weten, dat god es ene eyseleke ende ene overvreseleke suete nature ane te siene van wondere, Ende dat hi alle dinc es te allen ende in allen dincGa naar voetnoot(6) gheheel. God es boven al ende onverhaven. God esGa naar margenoot+onder al ende onverdruct. God es binnen al ende onghesloten. God es buten al ende al omgrepenGa naar voetnoot(7). Hoe god boven al es ende onverhaven? dat es dat hi dieGa naar voetnoot(8) ommeteleke nature,Ga naar margenoot+die hi selve es, in ziere naturen eweleke hevet ende heffen sal in hoecheden. Daer omme dat hi dat zelve es dat hi | |
[pagina 76]
| |
heftGa naar voetnoot(1), soe en verheft hi hemselven niet ende es onverhaven. Ende want die ewelecheit sijns selfs oefent sijn wesen sonder inde, Ende oefent metten wesene sonder beghin in enen ghebrukene siere hebbeleker minnen, Dus houdet de diepte van sinen wesene sonder aneghineneGa naar voetnoot(2) sine hoghelindeGa naar voetnoot(3) onverhaven. Sijns selves vreseleke suete nature custeneGa naar voetnoot(4) alrebest. Soe valt sine onverhavenheit in de diepte sijns gronds. Dus blivet hi onverhaven. Ende meer hi maent den menschen altoes enecheit van sijns selves ghebrukeneGa naar voetnoot(5), Ende si roeren ende waghen alle biderGa naar margenoot+cracht siere vreseleker maninghen, Den selken vereyset hare gheest bi siere gherechter maninghen ende dolen. Ende selken wect hi met fieren gheeste, ende staen op met enen verstormden nuwen wille, ende heffen hem na ziere onverhavenheit, die ons eweleke ontlinghet ende ontheft int hoechstehoghe. Ende wantwij sijn rike roepen, dat onsGa naar margenoot+toecome, ende wi soe weder manen sine enecheit in drienGa naar margenoot+personen, Wi eyschen de crachte van hem ende sijn rike wesen in enen vaderleken toeverlate. Wi eyschen sine onste ende sine wise leringhe, Ende wi begheren sine minne broederleke met onsen vader te oefenne ende al dat selve kint met hem te sine in minnen ende in erve dat hi es. Wi eyschene in siere goedenGa naar voetnoot(6) ende in siere claerheit ende in siere ghebrukenessen ende in sine wondere, endeGa naar margenoot+soe werden wi metten vasten lime der aneclevenessen .i.Ga naar margenoot+gheest met gode, om dat wi metten zone ende met dien | |
[pagina 77]
| |
heilighen gheest dus manen den vader, Ja de .iij. personeGa naar margenoot+met al dat si sijn. Om dat dit dus es, soe blivet god oec onverhaven. Ende want wi zijn rike eyschen te ons, wine moghenne oec niet heffen, Want hine verwaghet niet dan van hem zelven ende daer met roeren alle creaturen in haren wesene; dus blivet god onverhaven; want god boven al es, ende alles al evene effene es.Ga naar margenoot+Dus es hi alre hoechst ende onverhaven. Dien datGa naar voetnoot(1) god met hem zelven verhoghet, ia sonder den aerdschen man, dien sal hi diepst in hem trecken ende sijns ghebruken in onverhavenheiden. Ay deus, wat wondere ghesciet dan daer, daer groet onghelije effene ende al een wert sonder verheffen. Ay ic en dar hier af nemmeer scriven; ic moet emmer vanden besten meest swighen dore mijn ongeval, ende om dat wel na niemen en ghemest ane hem selven, dat hi van gode niet en weet. Den lieden dunkes soe lichteGa naar margenoot+ghenoech, ende horense dat si niet en verstaen, soe twifelen si. Ende hier omme quetse ic mi, dat ic niet segghen en darGa naar voetnoot(2) ieghen menschen, noch scriven, dat derGa naar voetnoot(3) pinen wert es, ochte woerde na miere zielen gront. Dat ander, dat god onder al es ende onverdruct, dat esGa naar margenoot+dat die gront siere eweleker naturen alle dinc onthoudet ende voedet ende rike maket met alsoe selker rijcheit alse god es in godleker rijcheit, Om dat sine diepeGa naar margenoot+onderste ende sine overste hoghede hevet ene hoghede: soe es god onder al ende onverdruct. Om dattene alle menschen oec loven na sijn hoechste hoghe, dat minne es, ende niet men ane hem, Soe minnen sine oec sonder | |
[pagina 78]
| |
anebeghin in sine eweleke nature, daer hi alle dien die god met gode zelen werden, eweleke ghenoech met sal doen. Daer al met te sine onder al daer hi onder al met es In onthoudene al Ende in voedene al: soe blivet hi onverdruct; want si heffene ewelike alle uren met nuwer begheringhen van treckender vieregher minnen. Nu en dar icker oec nemmeer toe segghen, om dat wi gods nietGa naar margenoot+en kinnen, hoe hi al es te allen. Dat derde, dat god binnen al es ende al onghesloten, dat es in die eweleke ghebrukenesse sijns selves, Ende in die deemstere cracht sijns vader, Ende in die wondere der minnen sijns selves, Ende in die clare overvloedegheGa naar voetnoot(1) vloede sijns heilechs geests. Hi es oec in die eneghe storme die alle dine doemen ende benedien na hare ghetamen. Daer binnen es hi ghebrukelekeGa naar margenoot+na sijns selves glorie die hi in hem selven es; alle die waren ende sijn ende wesen selen, ia in welken hem behoert te sine, hi ghebruket siere weldegher wondere daer met in alre volre glorien. Ay dat daer binnen es, dat moet meest versweghen sijn, want daer en sijn der vreemder weghe niet in. Al es hiGa naar voetnoot(2) dan binnen, alGa naar voetnoot(3) daer omme es hi onghesloten, want god sine enecheit ute ghevet in personen ende hevetse gheneighetin iiij. weghen. Hi ghevet dien eweleken tijt, dat hi selve es, in onvervolchleker minnen ende in ombegripelecheden alre geeste die een gheest met hem niet en sijn; alsoe in al dat hise selve met sinen gheeste gheeft ende al ghevet dat hi hevet, ende al es dat hi es. Dien hi den wech leidet, dien en mach niement volghen bi crachte noch bi liste, sonder die die zijn | |
[pagina 79]
| |
hoghe gheest daer met .i. met hem gheeft. Dese sijn met hem ute allen ghemeinen weghen. Dit es de eerste wechGa naar voetnoot(1)Ga naar margenoot+vanden vierGa naar voetnoot(2) ende de overste, daer niet met redenen toeGa naar margenoot+te segghene en es, het en wareGa naar voetnoot(3) daer men met ghegheester zielen te ghegheester zielen spreke. Die wech es daer, daer hi uten wesene wech es. Die .iij. andere weghe daer hi hem toe gheneighet hevet, sijn ditGa naar voetnoot(4). Die een es,Ga naar margenoot+dat hi ons gaf sine nature; De andere es, hi velde sine substancie; De derde es, hi neyghede den tijt. Hi gaf sine nature inder zielen met .iij. crachten, sine .iij. personenGa naar margenoot+met te minneGa naar voetnoot(5): Met verlichter redenen den vader, Metter memorien den wisen gods zone; Met hoghen berrenden wille den heylighen gheest. Dit was de ghichte die sine nature der onser gaf, hem met te minneGa naar voetnoot(5). Hi velde sine substancie, dat was sinen heilighen lichame, die viel in de hande siere viande om de Minne sire vriende; ende hevet hem selven ghegheven te etene ende te drinkene, alsoe vele ende also na alsmen wilt. Dat es ongheliker danGa naar margenoot+ene ziere ieghen alle de werelt. Ja vele cleinre eest dat men van gode hevet ieghen dat men van godeGa naar margenoot+hebben mochte, ghetroude men hem ende woudement vanGa naar margenoot+hem hebben. Ay hoe onghevoedet blijfter nuGa naar voetnoot(6) herde veleGa naar margenoot+ende hoe cleine teren si op hem duereGa naar voetnoot(7) vele, diene alstGa naar voetnoot(8) | |
[pagina 80]
| |
Ga naar margenoot+van rechtshalven eten ende drinken. Hi neyghede den tijt dat es verste na onse goede leven te beidene alse wi willen.Ga naar margenoot+Sinen mont siet men gheneighet tote ons cussene dieGa naar voetnoot(1) wilt. Sine arme sijn ontploken: lopeGa naar voetnoot(2) in die ghehelset wilt sijnGa naar voetnoot(3). Ja corteleke gheseghet, alsoe hevet hem god gheneighet metten tide in allen dat men hebben mach, dat men hebben wilt ende kinnen mach, alsoe vele alsmen wilt, ende alsoe na alse men wilt, dat hi eenGa naar voetnoot(4) si in minnenGa naar margenoot+ende in ghebrukenessen met ons. Die deGa naar voetnoot(5) weghe volghen dat hi sine nature gaf, die leven hier alse inden hemel. Si oefenen hem in minnen sonder groet weeGa naar voetnoot(6) ende in devotien ende in ghenoechten ende in weelden, daerGa naar margenoot+sise hebben moghen sonder groet wee. Die andere die dien wech ghaen dat hi sine substancie velde, die leven alse in die hille. dat comt vanderGa naar voetnoot(7) vreseleker maninghen van gode. Hem es soe vreseleke te moede;Ga naar margenoot+hare gheest versteet de crachtechheit dies na vals ende hare redene en caens niet verstaen; hier omme doemen si hem zelven alle uren. Al dat si spreken ende werken ende dienen, dat dunct hem ombequame ende hare gheest en ghelovet niet dat grote te vervolghene. Dit houdet hare herten buten hope. Dese wech leidse herde diep in gode, want die grote onthope leidse over alle streckeGa naar voetnoot(8) ende dore alle passaghen ende in allen ghewareghen sta- | |
[pagina 81]
| |
den. Die in den derden weghe sijn, die volghen den gheneichdenGa naar voetnoot(1) tide, die leven alse int vaghevier. Si berren met innegher begherten sonder cesseren om dat hem al es vore gheneighet. De mont gheboden, de arme ontploken ende dat rike herte ghereet. Dat vreseleke ontpluken maect hem hare zielen gront soe diep ende soe wijt, datse niet vervult en connen ghewerden. Dat wide ontdoen van gode maentse alle uren van binnen boven hare gheleisten. Want in sinen rechteren arm zijn behelst alle zine vriendeGa naar margenoot+hemelsche ende erdsche in ene overvloeileke weelde. Ende in de slinke zide behelst hi de vreemde, die met bloeten verscraepten ghelove te hem selen comen om siereGa naar margenoot+vrienden wille. Soe dat vervult werde die eneghe volleGa naar voetnoot(2)Ga naar margenoot+blijscap in hem diere hem nie en ghebrac. Om sine goedeGa naar margenoot+ende om sine gheminde ghevet hi den vreemden sine glorie ende maectse alle vriende van maysenieden. Ay die zoete maninghe ende dat opene herte doetse manen om ghebruken. Die vloyleke rike wondere ute siere riker herten, die doense gapen boven redene ende berren sonder blusschen. Daer omme eest vaghevier. Want al berren si, dat si van den viere soe ongheberrent sijn, Die volcomene minne es j. brant. Si berren om hem ghenoech te werdene ende die waerheit siere rikereGa naar voetnoot(3) openre herten seghet haren geeste, dat hi al hare sal sijn; met dien toeverlate dore vlieghen si al de hoeghede der minnen. Dese sijn intGa naar voetnoot(4) teren sonder voeden. OmGa naar voetnoot(5) dies god alle deseGa naar voetnoot(6) weghe ute | |
[pagina 82]
| |
hevet ghegheven, hem met te volminne. dat hi van binnen es, soe es hi binnen al ende al onghesloten. Want menGa naar voetnoot(1) met desen iiij. weghen in sijn alre binnenste comen mach.Ga naar margenoot+Ga naar margenoot+Den vijsten wech gaen de ghemeine metten slechten gheloveGa naar margenoot+die met allen utersten dienste te gode gaen. Die denGa naar margenoot+tijt in gaen den eersten wech, die god selve es in onvervolchlekerGa naar margenoot+crachten ende inGa naar voetnoot(2) ombegripeleker minnen, die gaen te mids in hem van diepten in diepten. Si ghaenGa naar margenoot+ute alreGa naar voetnoot(3) zine weghe. Die den wech dore den hemelGa naar margenoot+te gode gaen, si hebben teren ende voeden; want hiGa naar margenoot+zine nature gaf, soe nemen sise vrileke. Dese wonenGa naar margenoot+hier int lant des vredenGa naar voetnoot(4). Die den wech dore de hille gaen te gode, si werden ghevoedet sonder teren, want sine connens gheloven noch ghehopen dat si der minnen in haren substanteliken wesene voldoen mochten. Dese wonen int lant der scout, Ende redene dore rent alle hare aderen ende hetet hem heffen den inval van gode ende van alle gheminden menschen in j. hoghe. Sine connen gheloven dat si ghevoelen. Dus 4i roertse god van binnen in woede sonder hope. Die den wech dore dat vaghevier te gode in sine diepte gaen, dieGa naar margenoot+wonen int lant desGa naar voetnoot(5) heilechs torens. Want wat hem in toeverlate ghegheven wert, dats saen verteert in dien gapenden diepen nietGa naar voetnoot(6). Dit doet altoes wassen die tornecheit der zielen, Dat si met innegen gheeste weet dat onverblivenGa naar voetnoot(7) van gode, dat hi iet hevet datse niet en | |
[pagina 83]
| |
volhevet noch niet en vol esGa naar voetnoot(1). Dits die toernecheit der zielen. Noch es een naerre toren selker zielen dies ic swigen moet, want men met al desen weghen in gode geet, Dore hem selven, dore den hemel, dore de hille, dore dat vaghevier. Daer omme es god onghesloten al es hi binnen al. Dat vierde es, dat god buten al es ende alGa naar margenoot+ongrepenGa naar voetnoot(2). Hi es buten al, want hine rustet in ghene dinc dan in die druusteghe nature siere vloyender vloedegher vloede, die al omme ende al overvloyen. Dat eest dat men seghet in den cantiken: Oleum effusum et cetera.Ga naar margenoot+Alse olie es dijn name utegegoten; daer omme minnenGa naar margenoot+di die opwassende. Ay hoe waer seghet die bruud die dat wel versteet ende van hem seghet dat sijn name ute esGa naar voetnoot(3) ghegoten boven alle weghe, vet te makene elken na sine noet ende na sine werdecheit ende na sijn ambacht van dienste, dat god vanGa naar voetnoot(4) hem hebben sal. Dat vloyen van sinen name gaf ons te kinneGa naar voetnoot(5) in prophetenGa naar voetnoot(6) persone sinen eneghen name. Die vloet sijns enechs ewelecsGa naar voetnoot(7) name storte ute met vreseleker druust van maninghen, die si hem ondermanen eenvoldech ende drievoldech. DeGa naar margenoot+vader sturte ute sinen name in crachtegher werken Ende in riker ghichten ende in gherechter gherechtecheit. De sone goet ute sinen name in toenlecheiden van berrenden onste Ende in ghewaregher redenen Ende in herteleken | |
[pagina 84]
| |
tekenen van minnen. Die heilighe gheest goet ute sinen name in groter claerheit sijns gheests ende sijns lichts Ende in groter volheit van vloyleken goeden willeGa naar voetnoot(1) Ende in iubilatien van hoghen suetenGa naar voetnoot(2) toeverlate om ghebrukenesseGa naar voetnoot(3) van minnen. De vader goet ute sinen nameGa naar margenoot+ende gaf ons den zone ende haeldene weder in hem selvenGa naar voetnoot(4). De vader goet ute sinen name ende sende ons den heiligen geestGa naar voetnoot(5). De vader goet ute sinen name, doe hi den heilighen gheest maende weder in te comene met al dat hi hadde ghegheest. De sone goet ute sinen name, doe hi gheboren wert ihesus; Doe hi met dien name woude vet maken al onse magherheit, ende behouden woude al dat hi behouden woude sijnGa naar voetnoot(6). De sone goet ute sinenGa naar margenoot+name doe hi ihesus christus wert ghedoept. Daer met besciet hi ons der kerstine vetheit, die na sinen name heten Ende met sinen name ende met sinen lichame werden ghevoedet, Ja ende verdoene intGa naar voetnoot(7) teren alsoe begheerleke ende alsoe vetteleke ende alsoe smakeleke alse si selve willen. Dat es alsoe onghelijc alse dat scerpe van eerre naelden ieghen alle de werelt metter zee. Onghelijc meer vetheiden mochte men smaken ende ghevoelen van Gode, sochte ment ane hem begheerleke metGa naar voetnoot(8)Ga naar margenoot+minnenden toeverlaete, Ende alse men wel met rechte opGa naar margenoot+ | |
[pagina 85]
| |
hem proeven mochte. Die fierleke bekinnenGa naar voetnoot(1) woude dat ute storten van sinen name, hi soude de opwassende sijn, diene minnen soude. De zone goet ute sinen name in wondere, doe hi met siere doet leven ende licht voerde terGa naar margenoot+hillen, die doch doet es sonder leven. Daer voerde hi leven ende licht, daer gheen licht wesen enGa naar voetnoot(2) sal. Daer haelde sijn name sine gheminde in claren lichte ende in volre vetheit. Die zelve name berredeGa naar voetnoot(3) die daer bleven, metten eweleken viere der deemstere doot. Ay hoe deemsterGa naar margenoot+es die doot daer men sinen name niet en kint. Die sone goet ute sinen name, doe hi seide: vader, verclaert mi met dier claerheit die ic hadde bi di, eer de werelt was. Niet dat hem de claerheit ie ure ghebrac, merGa naar margenoot+hi woudse met hem verclaren, doeGa naar voetnoot(4) hi met hem alle dinc ghetrect hadde, alsoe hi doe seide: Jc wille, vader,Ga naar margenoot+dat si alsoe j. sijn in ons alse du, vader, in mi endeGa naar margenoot+ic in di. Dit was dat lieflecste dat god ie openbare seide,Ga naar margenoot+dat men inder screftureGa naar voetnoot(5) leset. Doe voer hi in met sinen name, dien hi overgroet ute hadde gheghoten ende dien hi oecGa naar voetnoot(6) herde vetGa naar voetnoot(7) menechfout wederGa naar voetnoot(8) in hem storte; alne wasser nemmeer, het was ghemenechfout, want alle dine was sonder ane beghin alsoe groot in hem alset sonder inde wesen sal, Al eest bider vetter olien sijns hoechsGa naar voetnoot(9) namen ute gheghoten ende ghemenechfout. Die | |
[pagina 86]
| |
heilighe gheest goet ute sinen name, dat vanGa naar voetnoot(1) hemGa naar margenoot+vloyen alle die heilighe gheeste ende die Jngelen die daer regneren in glorien. Hare name daer se in gheoerdent sijn, die heten coere ende die zijn ute den name gheghoten. Ende die heilighe gheeste van den hemele ende vander erden, Ende die goede geeste die noch niet gheheilecht en sijn, noch selke sere gheheilecht en selen sijn, Ende alle geeste sonderlinge ende ghemeine, die hevet zijn name alle ghegeestGa naar voetnoot(2) elcken na de mate van ghemintheiden sijns gheests. Sijn name gheest alle wiseGa naar margenoot+gheeste ende alle snelle geeste ende alle sterke geeste ende alle suete geeste; dese geest hi al. Sijn name es oecGa naar voetnoot(3) over al ertrike ghegoten opte ghemeinte te onthoudene ende te voedene elken na sine ghemintheit. Dus es god buten al,Ga naar margenoot+want yet van gode es god altemale. Ende want elc van hem hevetGa naar voetnoot(4) na zijn betamenGa naar voetnoot(5), soe begript elc van hem al dat hijs hevet; dus es hi al omgrepenGa naar voetnoot(6). Ende want de vaderleke cracht alle uren soe vreseleke maent sine enecheit om ghebruken, daer hi hem selven ghenoech met es, soe begript hi hem selven alle uren al. Ende ia al elcsGa naar voetnoot(7) wesen, hoe sijn name gheghoten es, al begript hijt in die enecheit sijns selves, Ende al maent hijtGa naar voetnoot(8) in ghebrukene sijns selves, Oec omgripene die inneghe gheeste vanden .iiij. eersten weghen die in hem selven gaen, ende die dat selve sijn willen in al dat hi es, ende hem niet te voren gheven | |
[pagina 87]
| |
Ga naar margenoot+en willen, sine willene met toeverlate ende met minnen al vercrighen, Ende al dat selve sijn dat hi es sonder men.Ga naar margenoot+Die inneghe gheeste van minnen die omgripene al omme Ende dieGa naar voetnoot(1) iubilatie sijns wonders die omgrijptene met volre welden boven al. Ende die vader die omgrijptene met gerechtecheiden in sijn enech recht. Ende daer omme sijn sijn oerdele diep ende donker alse die afgronde endeGa naar margenoot+boven al die gherechtecheit des vaderGa naar voetnoot(2) ende die iubilatie sijns gheests. Ende alsoe begrijpt de vader des soensGa naar voetnoot(3) gherechtecheit ende des heilichs geests, Ende ia in allen geesten die hi ghegheest hevet in jubilatien ende in vol ghebruken van minnen. Ende daer in eest wonder dat god to vollen omgrepen es. Dus es god met alden vloeden van sinen name overvloyende in al ende omme al ende boven al ende onder alGa naar voetnoot(4) ende in ghebrukene van minnen omgrepen. Nu sijn de .iiij. wesene van gode in een gheheel gebruken comen. Die geheelheit omme sit cierleke in enen cierkeleGa naar voetnoot(5) met .iiij. dieren. Die aer sal alle uren vliegenGa naar margenoot+met vliegheden vloghelen na die hoechede, hoe god bovenGa naar margenoot+al es ende onverhaven. Die osse sal besitten de stat, hoeGa naar margenoot+god onder al es ende onverdruct. Die leeu hoedet de stat, hoe god binnen al es ende onghesloten. Die mensche besiet de stat, hoe god buten al es ende al omgrepenGa naar voetnoot(6). DieGa naar margenoot+innege ziele die aer sal sijn, die sal vlieghen boven hare selven in gode, alsoe men leset vanden..iiij. dieren. Die | |
[pagina 88]
| |
vierde vloech boven hem vieren, alsoe hi dede doe hiGa naar margenoot+seide: In principio etc.Ga naar voetnoot(1). Die aer siet in deGa naar voetnoot(2) sonne sonder keren; soe doet oec de inneghe ziele sonder wedersien in gode. Johannes sal de wise ziele sijnGa naar voetnoot(3) in denGa naar margenoot+coer, dats in de oefeninghe van gode in minnen. Daer en salmen ghedinken heilighen noch menschen, dan alleneGa naar margenoot+vlieghen in die hoghede gods. Alse dies aers ionc in de sonne niet ghesien en can, soe werpt hijt ute; alsoe sal de wise siele van hare werpen al dat de claerheit haers gheests verdonkeren mach. Want der wiser zielen en steet niet te rustene al die wile dat si aer es, sine vlieghetGa naar voetnoot(4)Ga naar margenoot+alle uren na dien onverhavene hoecheit. Die diere ghingenGa naar margenoot+ende keerden weder ende si ginghen ende en keerden niet weder. Datse niet weder en keerden, dat es dat die hoecheit nemmermeer volheven en werdetGa naar voetnoot(5). Datse wederkeerden, dat es in die wide ende diepteGa naar voetnoot(6) ende in die effene wesene te sine ende te siene. |
|