Biblia, dat is: De gantsche H. Schrifture, vervattende alle de canonijcke Boecken des Ouden en des Nieuwen Testaments (Statenvertaling 1637)

Psalm xix.

David leert, dat Godts schepselen, insonderheyt den hemel ende der Sonnen loop, overvloedichlick betuygen van sijne macht, wijsheyt, ende gemeyne goedicheyt, maer roemt boven al de bysondere genade, die hy aen sijn volck bewijst door d’ openbaringe sijns salichmakenden woorts: waer door David verlicht zijnde, sijnen sondelicken staet bekent, biddende om reyninge, mitsgaders bewaringe voor der sonden heerschappye, ende dat hy Gode wel-behaechlick moge leven.

1

EEn Psalm Davids, voor den ¹ Opper-sang-meester.

1 Siet Psal. 4. op vers 1.

2

De hemelen ² vertellen Godts eere, ende het ³ Uytspansel verkondicht sijner handen werck.

2 D. geven ons stoffe om Godts almacht, wijsheyt, ende goedicheyt te vertellen.

3 Siet Genes. 1. op vers 6.

3

⁴ De dach aen den dach ⁵ stort overvloedichlick sprake uyt; ende de nacht aen de nacht toont wetenschap.

4 D. elcke dach ende nacht, steets op malkanderen volgende, d’eene aen den anderen.

5 Dat is, ’t is ofse ons steets toespraken ende leerden, gelijck de fonteynen ofte sprinck-aderen steets overvloedichlick water uytgeven ofte uytbortelen, waer van’t Hebr. woort eygentlick verstaen wort. siet Prov. 18.4. Eccl. 12.8. Ies. 49.10.

4

⁶ Geene sprake, noch geene woorden zijnder, daer ⁷ hare stemme niet en worde gehoort.

6 D. hoe seer verscheyden de talen ende woorden der menschen oock mogen zijn, sulcks dat d’een den anderen niet en kan verstaen, so is nochtans (om soo te spreken) de tale deser schepselen ende hantwercken Godts by allen verstandelick, datmen kan weten, wat sy ons willen seggen. And. [sy hebben] geen sprake, noch geene woorden, [nochtans] wort hare stemme gehoort. dat is, verstaen, Siet Genes. 11. op vers 7.

7 T.w. der hemelen, uyt vers 1.

5

^a Haer ⁸ richt-snoer gaet uyt over de gantsche aerde, ende hare redenen aen ’t eynde der werelt; hy heeft in de selve eene ⁹ tente gestelt voor de Sonne.

a Rom. 10.18.

8 D. haer uytermaten schoon gebouw, als of het met een richt-snoer afgemeten ende daer nae gemaeckt ware. siet Zach. 1.16. ende Iob 38. op vers 5. ofte, linie, regel, voorschrift, schrift. D. ’T is, ofse ons met grove linien ende letteren schreven ende leerden van haren Schepper. Vergel. Iesai. 28.10. waer op d’Apostel dit gepast hebbe, Siet Rom. 10.18.

9 Dit wort in ’t volgende vers verklaert.

6

Ende ¹⁰ die is als een bruydegom, uytgaende uyt sijne slaep-kamer; sy ^b is vrolick als een ¹¹ helt, om ’t pat te loopen.

10 T.w. de Sonne, seer schoon ende cierlick hervoor brekende ende oprijsende, gelijck een bruydegom met cierlicke kleederen voor den dach pleecht te komen. Siet Iesa. 61.10.

b Eccl. 1.5.

11 Snel ende sterck-loopende van den opganck tot den nederganck. Vergel. Eccl. 1.5.

7

Haren uytganck is van ’t eynde des hemels, ende haren ommeloop tot aen de eynden des selven; ende ¹² niets is verborgen voor hare hitte.

12 Ofte, niemant, verstaet daer de Sonne schijnt.

8

^c De ¹³ Wet des HEEREN is volmaeckt, ¹⁴ bekeerende de ziele: de ¹⁵ getuygenisse des HEEREN is ¹⁶ gewis, den slechten wijsheyt gevende.

c 2.Sam. 22.31. Psal. 18.31.

13 Ofte, leere, dat is, Godts Heylich woort. Siet Psal. 1. op vers 2.

14 Ofte, weder-brengende, weder-oprichtende, dat is, verquickende, troostende, als Psal. 23.3. siet oock Ruth 4. op vers 15. dit is de vrucht van de leere des Euangeliums.

15 Sijn woort, getuygende van sijn wesen, wille, ende wercken.

16 Dat is, waerachtich, seker, vast, bestandich. Vergelijckt Psal. 93.5. ende 111.7.

9

De bevelen des HEEREN zijn ¹⁷ recht, verblijdende het herte: het gebodt des HEEREN is suyver, verlichtende de ¹⁸ oogen.

17 Ofte, richtich, dat is, in alles gelijckformich, met sich selven over-een-stemmende, ende den eenigen rechten wech der salicheyt recht wijsende, van ’t Hebr. woort siet bov. Psal. 7. op vers 11.

18 Des verstants, siet Psal. 13. op vers 4.

10

De ¹⁹ vreese des HEEREN is reyn, bestaende tot in eeuwicheyt: de rechten des HEEREN zijn ²⁰ waerheyt, t’ samen zijnse rechtveerdich.

19 Godt vreesen ende eeren, item, in sijn wegen te wandelen, worden met malcanderen verwisselt. Ies. 29.13. Vergel. met Mat. 15.9. ende 2.Chro. 6.31. met 1.Reg. 8.40. ende Psal. 128.1. Sulcx datmen hier door de kinderlicke vreese, waer mede de kinderen Godts uyt den geloove hem eeren, bequamelick kan verstaen de leere van de ware Religie, ende Godts-dienst, zijnde reyn van alle vuylicheyt der menschelicke gedichtselen, ende medebrengende reynicheyt der herten ende handen. Psal. 24.4.

20 D. seer, ofte, in alle manieren waerachtich, niet dan enckele waerheyt.

11

^d Sy sijn begeerlicker dan gout, ja dan veel fijn gout; ende ^e soeter dan honich, ende ²¹ honich-seem.

d Psal. 119.72, 127. Proverb. 8.11.

e Psal 119.103.

21 Hebr. het vloeyende der honichraten. dat is, dat uyt de honichraten van selfs sonder perssen vloeyt, ongepijnden honich.

12

Oock wort u knecht door de selve ²² klaerlick vermaent; in’t houden van dien is grooten ²³ loon.

22 Het Hebr. woort beteeckent blincken, klaer schijnen, ende voorts vermanen, waerschouwen, waer door de mensche een licht ende klaricheyt bekomt voor sijne ziele, mitsgaders nutticheyt, profijt, ende voordeel. Vergel. Ezech. 3. versen 18, 19, 20, 21.

23 Het Hebr. woort beteeckent eygentlick de hiele. verssene, (Gen. 3.15. ende 26.26.) ende wort voorts genomen voor het eynde van een dinck, (als hooft voor’t begin) ende wijders voor uytkomste, geluck, profijt, belooninge, om datse in’t eynde ende op’t laetste komen: gelijck een ander woort, beteeckende eygentlick het achterste, oock alsoo gebruyckt wort. Siet Prov. 23. op vers 18. dat nu Godt de gehoorsaemheyt sijner kinderen, niet tegenstaende hare onvolmaecktheyt, met groote beloften vereert, de selve voor aengenaem houdt ende beloont, dat en geschiet niet na hare verdienste, maer uyt genade om de verdiensten Iesu Christi wille.

[fol. 254v]

13

Wie soude de ²⁴ afdwalingen verstaen? reynigt my van de ²⁵ verborgene [afdwalingen].

24 D. sonden, die men door onwetenheyt ende onbedachtheyt begaet. Siet Levit. 4. op vers 2. hy wil seggen, niemant kanse verstaen: (soo menigerley, veel, ja ontallick zijnse). Verg. 1.Reg. 3.9. met 2.Chron. 1.10.

25 Die ick niet sie noch mercke.

14

Houdt uwen knecht oock te rugge van ²⁶ trotsheden, laetse niet over my ²⁷ heerschen; dan sal ick ²⁸ oprecht zijn, ende reyn van ²⁹ groote overtredinge.

26 Ofte, moetwillicheden, dat is, moetwillige sonden, die willens ende wetens, ende met opset, hoochmoet, ende verachtinge Godts geschieden.

27 Vergel. Rom. 6.12.

28 Siet Genes. 6. op vers 9.

29 Ofte, vele, menichvuldige.

15

Laet de redenen mijns monts, ende de overdenckinge mijns herten ³⁰ welbehaeglick zijn voor u aengesichte; ô HEERE, mijn rotzsteen ende mijn verlosser.

30 Hebr. tot, ofte, nae welbehagen, ofte, aengenaemheyt zijn: verg. Ies. 56.7. Ier. 6.20.